احمد زيدآبادی کارشنانس مسائل ايران و خاورميانه

	موضعگيری تازه رهبر حماس را می توان نخستين اشاره او به حل سياسی و مسالمت آميز مسئله فلسطين دانست

نفی کاربرد خشونت عليه اسرائيل، يکی از شرايط سه گاه کميته چهارجانبه بين المللی برای لغو تحريم بين المللی عليه حماس است.

روسيه که در کنار آمريکا، اتحاديه اروپا و سازمان ملل متحد يکی از چهار عضو کميته چهارجانبه بين المللی است، نسبت به ساير شرکای خود موضع به نسبت معتدلتری در برابر تشکيل دولت وحدت ملی با حضور حماس و فتح اتخاذ کرده است و می کوشد شرايط را برای لغو تحريم مالی بين المللی عليه دولت در حال شکلگيری فلسطين فراهم کند.

از همين رو، آقای لاوروف در جريان ديدار آقای مشعل از مسکو ضمن فراخواندن حماس به پذيرش شرايط کميته چهارجانبه، تشکيل دولت وحدت ملی در فلسطين را بر پايه تفاهمنامه مکه، زمينه مناسبی برای لغو تحريم بين المللی عليه فلسطينيها دانست و وعده داد که درجهت متقاعد کردن ساير اعضای گروه چهارجانبه برای همراه شدن با روسيه خواهيد کوشيد.

موضع روسيه بلافاصله با واکنش منفی دولت اسرائيل روبرو شد.

دفتر نخست وزير اسرائيل اظهارات آقای لاوروف در باره لزوم لغو تحريمها را عدول از شرايط کميته چهارجانبه بين المللی دانست و ايگدور ليبرمن وزير امور تهديدهای استراتژيک در کابينه اسرائيل که در شمار راستگرايان افراطی قرار دارد، در ديدار کوتاهش از مسکو، موضع روسيه در برابر حماس را اشتباهی بزرگ توصيف کرد.

اما خالد مشعل در جريان ديدار از مسکو، موضع کمابيش مبهمی در برابر شرايط کميته چهارجانبه بين المللی گرفت.

آقای مشعل البته شناسايی موجوديت اسرائيل را رد کرد اما گفت پس از آنکه اسرائيل به اشغال سرزمينهای فلسطينی و رنج و عذاب مردم آن پايان دهد، حماس موضع خود را در برابر موجوديت اسرائيل اعلام خواهد کرد.

خالد مشعل در عين حال در گفتگو با خبرگزاری فرانسه از فراهم شدن فضای سياسی برای حل منازعه اسراييل و فلسطينيها از راه سياسی حمايت کرد.

با گذشت چند هفته از امضای تفاهمنامه مکه بين فتح و حماس، تأثير آن بر چشم انداز صلح خاورميانه، آن گونه که انتظار می رفت روشن نبوده است و فلسطينيها هنوز کمابيش با همان مشکلاتی دست به گريبانند که پيش از امضای تفاهمنانه مکه بودند

حماس تاکنون مقاومت مسلحانه را تنها راه آزادی فلسطين معرفی کرده است و چنانچه اظهارات آقای مشعل بدقت نقل شده باشد يا از سوی حماس تکذيب نشود، موضعگيری تازه او را می توان نخستين اشاره رهبر حماس به حل سياسی و مسالمت آميز مسئله فلسطين دانست.

با اين همه، عدم به رسميت شناختن صريح اسرائيل از سوی حماس، سبب بدبينی آمريکا و متحدان آن نسبت به دولت در حال شکلگيری وحدت ملی به رهبری اسماعيل هنيه شده است.

آمريکا و اتحاديه اروپا در برابر دولت آينده فلسطينی، سياست صبر و انتظار در پيش گرفته و تأکيد کرده اند که برای موضعگيری نهايی در مورد دولت آقای هنيه، منتظر تشکيل دولت وی و اعلام برنامه های آن خواهند ماند.

اما اروپا و آمريکا بصراحت روشن کرده اند که بدون پذيرش شرايط سه گانه کميته چهارجانبه از سوی دولت آينده فلسطين، به لغو تحريم مالی آن اميدی نمی توان داشت.

در روزهای اخير، محمود عباس رئيس دولت خودگردان فلسطين و ملک عبدالله دوم پادشاه اردن نيز موضع خود را به آمريکا و اروپا نزديک کرده و گفته اند که دولت وحدت ملی فلسطين بايد شرايط کميته چهارجانبه از جمله شناسايی اسرائيل را بپذيرد.

ظاهراً محمود عباس و ملک عبدالله متوجه شده اند که لغو تحريم بين المللی عدولت فلسطينی بدون تغيير موضع ايدئولوژيک حماس، منجر به تقويت شديد اين گروه بين فلسطينيها و تضعيف جنبش فتح خواهد شد.

از اين رو، آقای عباس به خلاف مواضع نخستين خود که تفاهمنامه مکه را تنها گزينه پيش روی جامعه جهانی دانسته بود، بتدريج به سمت اعمال فشار بيشتر به حماس برای تغيير ايدئولوژی آن پيش می رود.

فرمول مورد نظر محمود عباس البته اين است که بدون درگير شدن با حماس، شرايطی برای عقب نشينی اين گروه از مواضع خود و نيز لغو تحريم بين المللی عليه فلسطينيها فراهم کند.

محمود عباس در سفر اخير خود به کشورهای اروپايی تلاش کرد نظر آنان را نسبت به يافتن چنين فرمولی به دست آورد، اما مشخص نيست که چنين فرمولی تا چه اندازه قابل دستيابی يا اينکه تا چه اندازه مورد پذيرش حماس است.

به نظر می رسد روسها نيز بيشتر در چارچوب مورد علاقه محمود عباس حرکت می کنند.

در واقع رهبران کرملين، در پی متقاعد کردن حماس به تغيير تدريجی اما بنيادی مواضع اين گروهند، ضمن آنکه برای پذيرش چنين روندی از سوی طرفهای مقابل حماس يعنی آمريکا و متحدانش نيز تلاش می کنند.

بر اين مبنا می توان احتمال داد که اظهارنظرهای علنی مقامهای روسيه متفاوت از مواضع آنها در مذاکرات پشت پرده باشد.

ولاديمير پوتين رئيس جمهور روسيه در ديدار اخير با محمود عباس در اردن تأکيد کرد که به رغم استقبال روسيه از تفاهمنامه مکه و بازتاب آن در رسانه ها، مسکو به رسميت شناختن صريح اسرائيل را شرط لغو تحريم بين المللی دولت وحدت ملی فلسطين می داند.

به هر حال، با گذشت چند هفته از امضای تفاهمنامه مکه بين فتح و حماس، تأثير آن بر چشم انداز صلح خاورميانه، آن گونه که انتظار می رفت روشن نبوده است و فلسطينيها هنوز کمابيش با همان مشکلاتی دست به گريبانند که پيش از امضای تفاهمنانه مکه بودند.