احمد زيدآبادی کارشناس مسائل خاورميانه

	ارتش نوبنياد عراق هنوز نتوانسته است امنيت را در کشور برقرار کند

انتشار رسمی يافته‌ها و توصيه‌های کميته تحقيق که از جانب جرج بوش مامور ارزيابی استراتژی آمريکا در عراق شده است، مسلما می‌تواند فضای افکار عمومی را در ايالات متحده در باره نحوه مديريت بحران عراق تحت تاثير قرار دهد. از جمله، توصيه کميته تحقيق به همکاری با ايران برای غلبه بر بحران عراق، ممکن است به بحث چگونگی تعامل آمريکا و ايران دامن بزند.

موانع همکاری

آمريکا و ايران به رغم روابط خصومت ‌آميزشان، برای حل برخی از بحران‌های منطقه‌ای نياز به همکاری يکديگر دارند، اما روند رو به وخامت روابط دو کشور، نه فقط چنين امکانی را از بين برده، بلکه رقابت دو طرف در مناطق بحرانی بر شدت بحران در آن مناطق افزوده است.

بحران عراق از جمله نمونه‌هايی است که بسياری از کارشناسان معتقدند از راه همکاری آمريکا و ايران قابل مهار است، اما موانع پيش روی نزديکی دو کشور، تاکنون زمينه‌ای برای عملی شدن اين همکاری فراهم نکرده است.

در واقع، همکاری دو کشور متخاصم برای حل يک بحران منطقه‌ای، نيازمند آن است که آن دو کشور، حل بحران مذکور را مهمتر از اختلاف‌های بين خود بدانند و از اين رهگذر منافع مشترک کلانی را برای همديگر متصور باشند.

اين در حالی است که به نظر می‌رسد حل بحران عراق برای ايران و آمريکا، مهمتر از اختلافاتی که بين اين دو کشور وجود دارد، نيست.

تهديد "خاورميانه بزرگ"

از ديدگاه جمهوری اسلامی، حمله آمريکا به عراق آغاز اجرای سياستی است که «طرح خاور ميانه بزرگ» نام گرفته است. از منظر رهبران جمهوری اسلامی، طرح خاورميانه بزرگ اصولا برای مهار بنيادگرايی اسلامی و ايجاد دولت‌های کثرت‌گرا و عرفی در خاورميانه طراحی شده است و چنانچه اين طرح با بازگشت ثبات به عراق، مراحل اجرايی خود را طی کند، جمهوری اسلامی و گروههای اسلام‌گرای متحد آن در منطقه نظير حزب‌ الله لبنان و حماس، آينده‌ای نخواهند داشت.

	افزايش تلفات در ميان ارتشيان آمريکا در عراق، فشار برای تغيير سياست واشنگتن را بالا برده است

از اين منظر جمهوری اسلامی علاقه‌ای به موفقيت آمريکا در عراق نداشته باشد. آمريکا نيز به نوبه خود، ايران را کشوری می‌داند که با تقويت گروههای اسلام‌گرا در منطقه و تلاش برای دستيابی به توانايی هسته‌ای، در صدد ايجاد محوری ضد آمريکايی برای بيرون راندن اين کشور از خاور ميانه است، برنامه‌ای که به باور سران کاخ سفيد منجر به حاکميت اسلام‌گرايان بر خاور ميانه و نابودی اسراييل می‌شود.

از اين ديدگاه روشن است که آمريکا به هر نوع مصالحه‌ای که به تقويت نقش ايران در منطقه بيانجامد، گرايشی ندارد.

توصيه های غيرعملی؟

با اين حساب، توصيه گروه تحقيق آقای بيکر به همکاری آمريکا با ايران، معلوم نيست به چه معنای ضمنی دلالت می‌کند.

آيا توصيه گروه تحقيق اين است که آمريکا و ايران بدون تغيير سياست‌های کنونی خود می‌توانند در باره عراق به توافق برسند؟

اين مسئله پيش از اين، با اعلام آمادگی دو طرف برای مذاکره بر سر عراق، آزمون شده اما به دليل سايه انداختن اختلاف‌های بنيادين دو کشور بر مذاکرات، هيچگونه حاصلی در بر نداشته است.

آيا توصيه گروه تحقيق آن است که ايران سياست خود را تغيير دهد؟ واضح است که دولت ايران دليلی برای پذيرش چنين توصيه‌ای نخواهد يافت.

آيا توصيه گروه تحقيق اين است که آمريکا از دنبال کردن سياست خاور ميانه‌ای خود دست بردارد و ايران را به همه اهداف و برنامه‌هايش بپذيرد؟

چنين توصيه‌ای قاعدتا گوش شنوايی در کاخ سفيد نخواهد يافت، زيرا به نظر می‌رسد برای دولت جرج بوش، اهداف جمهوری اسلامی در خاور ميانه نگران کننده تر از ادامه بی‌ثباتی در عراق است.

آيا توصيه گروه تحقيق آن است که دو کشور، راه ميانه‌ای را برای غلبه بر اختلافات خود پيدا کنند و از اين طريق، راه همکاری متقابل در عراق را بگشايند؟

ممکن است منظور گروه تحقيق همين باشد، اما دستيابی به راه حل ميانه در بحران روابط ايران و آمريکا به قدری مشکل و پيچيده شده است که با توصيه‌های کلی حاصل نمی‌شود.