با بهره برداری از سد ايلی سو شهر باستانی حصن کيف زير آب فروخواهد رفت

موافقان احداث سد می گويند که اين برای مناطق کردنشين ترکيه که فقيرتر از ديگر نقاط ترکيه است آب، برق و اشتغال ايجاد خواهد کرد اما مخالفان، اين سد را نابود کننده شهر باستانی حصن کيف می دانند که ميراث تاريخی چندهزار ساله ای در خود جای داده است.

اين سد که به نام دهکده ای در نزديکی آن، ايلی سو ناميده شده، در 47 کيلومتری مرز سوريه در استان کردنشين دياربکر ترکيه احداث می شود و در صورت تکميل، از لحاظ حجم آبی که پشت خود ذخيره خواهد کرد، دومين سد بزرگ ترکيه خواهد شد.

پيش بينی می شود که ساخت سد هفت سال به طول بينجامد و بيش از يک و نيم ميليارد دلار هزينه در بر داشته باشد.

طرح احداث اين سد حدود سی سال است که مطرح است اما مخالفت با آن در حدی بوده که پنج سال پيش باعث شد شرکت بريتانيايی بالفور بيتی که پيمانکار ساخت سد بود قرارداد خود برای سايت سد را فسخ کند و پس از آن نيز شرکت ايتاليايی ايمرليو و بانک سوئيسی يو پی اس از طرح ساخت سد کنار کشيدند که در نتيجه، طرح احداث آن متوقف شد.

	مقامهای دولت ترکيه می گويند با احداث سد ايلی سو، مقبره ها و صدها مغاره مسکونی همچنان بالاتر از سطح آب محفوظ خواهند ماند و مساجد، حمامها و بازمانده پلی باستانی که روی رود دجله ساخته شده بوده به 'پارک فرهنگی' انتقال داده خواهد شد

طی اين مدت دهها سازمان دولتی و غيردولتی و نهادهای مدنی در ترکيه و ديگر کشورهای جهان ائتلافی برای مخالفت با ساخت سد و حفظ حيات شهر حصن کيف تشکيل دادند.

سرانجام، کنسرسيومی که شرکت اتريشی و. آ تک هيدرو در رأس آن قرار دارد قراردادی برای ساخت سد منعقد کرد و طرح احداث آن دوباره احيا شد، هرچند دولتهای اتريش، سوئيس و آلمان هنوز حاضر نشده اند اعتبار اين کنسرسيوم را تضمين کنند.

آن گونه که فعالان حقوق بشر می گويند، سد ايلی سو علاوه بر تخريب آثار باستانی، با فروبردن 199 دهکده و شهر به زير آب، بين 55 تا 78 هزار نفر را آواره خواهد کرد و عامل فاجعه ای انسانی خواهد شد.

از جمله اين شهرها، حصن کيف است که شهری باستانی و زيستگاه دست کم 3800 نفر است.

چند هفته پيش از آنکه کلنگ احداث سد ايلی سو به زمين زده شود، جمعی از باستانشناسان، روزنامه نگاران، حقوقدانان عليه تصميم دولت ترکيه در ساخت اين سد به دادگاه حقوق بشر اتحاديه اروپا شکايت کردند.

	بازمانده پلی که بيش از هشتصد سال پيش روی دجله ساخته شده است

عمل به احکام اين دادگاه در تحقق آرزوی دولت ترکيه در پيوستن به اتحاديه اروپا تأثير دارد.

دولت ترکيه در پاسخ به مخالفان احداث سد اعلام کرده که طرح ساخت شهری تازه را در دست دارد که مردم حصن کيف در آن اسکان داده شوند و همچنين 'پارکی فرهنگی' احداث خواهد کرد که بخش زيادی از آثار تاريخی به آن انتقال داده شده، حفظ خواهند شد.

اما باستانشناسان می گويند هنوز آثار باستانی زيادی در دل حصن کيف نهفته است که بايد برای يافتن آنها کاوشهايی انجام بگيرد و سد ايلی سو اين آثار را برای هميشه زير خاک مدفون خواهد ساخت.

دولت ترکيه هم اين باور باستانشناسان را تأييد و اذعان کرده که تاکنون تنها چهل درصد آثار باستانی نهفته در حصن کيف کشف شده اند، هرچند باستانشناسان اين ميزان را بيست درصد می دانند.

حصن کيف آثار باستانی با قدمت ده تا دوازده هزار سال در خود جای داده است و همچينين آثاری از تمدنهای آشور، روم و ترکان سلجوقی و عثمانی در آن وجود دارد.

مقامهای دولت ترکيه می گويند با احداث سد ايلی سو، مقبره ها و صدها مغاره مسکونی همچنان بالاتر از سطح آب محفوظ خواهند ماند و مساجد، حمامها و بازمانده پلی باستانی که روی رود دجله ساخته شده بوده به 'پارک فرهنگی' انتقال داده خواهد شد.

نخست وزير ترکيه وعده داده که تا هنگام تکميل سد، کاوشهای باستانشناسی در محل ادامه خواهد يافت و معادل 85 ميليون دلار به اين کاوشها اختصاص داده شده است.