خودسوزی محمد بوعزیزی تونسی، آغازگر سلسله تحولاتی شد که جهان عرب را برای همیشه متحول ساخت.
بوعزیزی که بر اثر سوختگی جان خود را از دست داد، نماینده نسلی سرخورده و اغلب بیکار از جوانان عرب بود که زیر ۳۰ سال سن دارند. آنها، که ۶۰ درصد جمعیت منطقه را تشکیل میدهند، نیروی محرکه وقایع بعدی شدند.
فادیه حمدی، مأمور پلیسی است که گفته میشود باعث شده که بوعزیزی دست به خودسوزی بزند. البته او این ادعا را رد میکند. او گفت: "خشم مردم مانند یک لیوان پر از آب بود، و مرگ بوعزیزی آخرین قطرهای بود که سبب سرریز شدن این لیوان شد."
مرگ محمد بوعزیزی هفتهها اعتراضات مردمی را در پی داشت. تظاهرکنندگان از فساد، گرانی مواد غذایی، بیکاری و نبود آزادی در تونس خشمگبن بودند.
زینالعابدین بنعلی، رئیس جمهوری تونس، سعی کرد با وعده انجام اصلاحات تظاهرکنندگان را آرام کند، اما سرانجام مجبور شد بعد از ۲۳ سال حکومت، به عربستان سعودی فرار کند. او بعدا همراه همسرش، لیلا، بهصورت غیابی محاکمه شد و بهجرم اختلاس و سوء استفاده از منابع دولتی به ۳۵ سال زندان محکوم شد.
بعد از او، رهبران چند کشور عربی بزرگتر سرنگون شدند، اما سقوط بنعلی اهمیتی نمادین داشت.
با گسترش اعتراضات در سراسر مصر تظاهرکنندگان در قاهره بعد از یک روز درگیری شدید با پلیس، کنترل میدان تحریر را به دست گرفتند.
این اقدام چالشی بزرگ برای حکومت حسنی مبارک بود. او در ابتدا حاضر به کنارهگیری نشد، اما بعد از حرکت معترضان بهسوی کاخ ریاست جمهوری، بالاخره در روز ۱۲ فوریه با واگذاری قدرت موافقت کرد.
مصر پرجمعیتترین کشور عربی است. انقلاب مصر الهامبخش قیامهای دیگری در یمن، بحرین و لیبی شد، و یک ماه بعد به سوریه هم سرایت کرد.
با اوج گرفتن اعتراضات در بحرین، عربستان سعودی نیروهای نظامی خود را به کمک همسایهاش فرستاد. حمایت از دولت بحرین در مقابل قیامی که عمدتا شیعیان پشت آن بودند، اقدامی سرنوشت ساز بود.
عربستان این مسأله را در چارچوب جنگ سردش با ایران تعریف میکرد، و ایران را مسوول ناآرامی در جامعه شیعیان بحرین میدانست.
از مارس ۲۰۱۱ اختلاف میان شیعیان و سنیها عمیقتر شده است. بنا بر تحلیل چتم هاوس، اندیشکده بریتانیایی، بحرین در حال صدور تنشهای فرقهای به دیگر کشورهای منطقه خلیج فارس است.
شورای امنیت سازمان ملل قطعنامه ۱۹۷۳ را به تصویب رساند. در مهمترین بخش این قطعنامه به "انجام کلیه اقدامات مقتضی" برای حفاظت از جان غیرنظامیان در لیبی اشاره شده است. کشورهای عضو ناتو، بهخصوص فرانسه، بریتانیا و آمریکا، وسیعترین تفسیر ممکن را از این قطعنامه کردند.
ظرف تنها چند روز نیروهای سرهنگ معمر قذافی در نزدیکی بنغازی مورد حمله قرار گرفتند، و خود طرابلس هم بمباران شد.
سرهنگ قذافی سوگند خورده بود خانه به خانه و کوچه به کوچه به دنبال شورشی ها برود. اما قطعنامه ۱۹۷۳ به فرمان مرگ حکومت او تبدیل شد.
بشار اسد، رئیس جمهوری سوریه، بعد از اولین تظاهرات علیه حکومتش، در پارلمان این کشور سخنرانی کرد. اما او به وعدههایی که یک دهه قبل داده بود، نپرداخت و به جای آن تظاهرات علیه حکومتش را بخشی از توطئهای خارجی خواند. تا آنجا که میدانیم، تظاهرات در ابتدا کاملا مسالمتآمیز بود.
بخشی از جمعیت سوریه هیچگاه به بشار اسد اعتماد نداشت، اما او مشروعیت لازم را برای رهبری کشور داشت. اگر او در آن موقع پذیرفته بود که تظاهرکنندگان اعتراضات برحقی دارند، شاید سوریه آیندهای متفاوت و آرامتر میداشت.
بعد از چند هفته تعقیب و گریز، سرهنگ معمر قذافی بهچنگ شورشیان افتاد و کشته شد. آنها او را در یک کانال زیرزمینی در نزدیکی شهر سرت پیدا کردند. زندگی او پایان خشن و خفتباری داشت.
همه لیبیاییهایی که با من در این مورد صحبت کردند، از مرگ سریع او ابراز رضایت میکردند و معتقد بودند این اتفاق راه را برای نگاه به آینده باز میکند.
در میان انقلابهای عربی، انقلاب لیبی از همه کاملتر بود. بعد از مرگ قذافی، پسرانش یا کشته شدند، یا زندانی شدند و یا راه تبعید را در پیش گرفتند و از حکومت او چیزی باقی نماند.
بعد از ۳۳ سال حکومت، علی عبدالله صالح یمن را ترک کرد، و در یک سخنرانی تلویزیونی بهخاطر "کاستیها" در دوران حکومتش عذرخواهی کرد.
در چارچوب توافقی که در شورای همکاری خلیج فارس تنظیم شده بود، به او مصونیت از پیگرد قضایی اعطا شد و به آمریکا رفت.
اما صالح کشوری با مشکلات بسیار را از خود به جای گذاشت. یمن با کمبود مواد غذایی مواجه است، و ذخایر آب و نفت، یعنی تنها منبع صادرات عمده آن، رو به پایان است. شورش و جنگهای داخلی، و حضور شاخه شبهجزیره عربستان القاعده، که یک گروه جهادی تهاجمی و جاهطلب است، از دیگر مشکلات این کشور هستند.
در اولین انتخابات ریاست جمهوری آزاد تاریخ مصر، محمد مرسی از حزب اخوانالمسلمین برنده اعلام شد.
اما رهبر جدید این کشور با چالشهای بزرگی مواجه بود. مهمترین آنها، این بود که به رأیدهندگانش نشان دهد اخوانالمسلمین میتواند مشکلاتشان را حل کند.
اسلامگرایان سیاسی تابه حال بیشترین بهره را از قیامها در کشورهای عربی برده اند. اما یک ماه بعد از انتخابات مصر، رأیدهندگان در لیبی، که مذهبیترین کشور شمال آفریقاست، نشان دادند که اعتقادات دینی مردم، لزوما باعث نمیشود به اسلامگرایان رأی بدهند.
اسرائیل روز ۱۴ نوامبر آخرین حملاتش به غزه را آغاز کرد. این اولین بار بود که از زمان قیامهای عربی و تغییر چهره خاورمیانه، بین اسرائیل و فلسطینیها جنگ درمیگرفت.
این درگیری نشان داد که آرایش نیروها در منطقه تا چه حد تغییر کرده است. حماس از حمایت علنی ترکیه، مصر و دیگر کشورهای عربی برخوردار بود. اسرائیل یک بار دیگر حمایت غرب را با خود داشت، و قدرت نظامیاش را نشان داد. اما با توجه به واقعیتهای سیاسی جدید خاورمیانه، آزادی عمل این کشور محدود شده بود.
رویدادهای تاریخی که در این صفحه اشاره شده به انتخاب جرمی بوئن، سردبیر امور خاورمیانه در بی بی سی، است. به نظر شما مهمترین لحظه ها در قیام های عربی چه بوده است؟ کلیک نظرات خود را در مورد "بهار عربی" با ما در میان بگذارید.
BBC © 2014بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست
بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.
