شرایطی که میتوانند تنش موجود را تبدیل به خشونت کنند، هنوز به قوت خود باقی هستند
در آخرین ساعات پیش از شروع آتش بس، در یک مدرسه وابسته به سازمان ملل در غزه که تعداد زیادی خانواده برای در امان ماندن از گلولهباران اسرائیلیها به آن پناه برده بودند، یک دختر حدودا ۱۳ ساله ورقهای مقوایی را که از پاره کردن بسته یک بیسکویت به دست آورده بود، به همکارم داد.
آن ورقه فهرستی از آرزوهای او برای آینده بود:
- امیدوارم که جنگ متوقف شود
- امیدوارم که زندگی خوشی داشته باشم
- امیدوارم که تا ابد در صلح و آرامش باشم
- رویای خوش
اما اینجا غزه است، جایی که در آن کابوسها میتوانند به واقعیت بدل شوند.
خانواده او، پس از ریختن اعلامیه توسط اسرائیل و صدور هشدار از بابت حملهای قریب الوقوع به سرزمین همسایه، خانه خود را در نزدیکی مرز اسرائیل با عجله ترک کرده بودند. اندک زمانی پس از ترک آنان، بمباران اسرائیلیها آغاز شد.
آیا آتش بس، آن دختر را به رویاهایش برای زندگی بهتری که دنبال آن است نزدیکتر می کند؟ احتمالا خیر.
از سال ۲۰۰۵ که اسرائیل سربازان و شهرکنشینان را از غزه بیرون کشید، چندین نوبت درگیری و کشتار در دو سوی مرز به وقوع پیوستهاند.
همه آن درگیریها نیز به آتش بس منجر شدند، چه آتش بس های تاکتیکی و چه آنانی که توسط دیپلماتهای خارجی ترتیب داده شدند. و همه شان نیز با شکست مواجه شدند.
دلیلش این است که اسرائیل و حماس - که از سال ۲۰۰۷ بر خاک غزه مسلط شد - هر دو در وضعیت جنگی دائمی هستند، گاه جنگ سرد و گاهی نیز نبرد تمام و عیار. حماس، با آنکه تهدیدی جدی را متوجه ارتش اسرائیل نمیکند، نشان داده است که به راحتی مغلوب نیز نمیشود.
من میدانم که در آن سوی حصار مرزی، در شهرهای آسیب دیده از جنگ مانند سدروت نیز بچههایی وجود دارند که آرزوهایشان همانند آن دختر فلسطینی در مدرسه سازمان ملل است.
وقفهای کوتاه؟
افراد بزرگسال از هر دو طرف، نسبت به آینده شکاک ترند.
بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل، پس از اعلام موافقت خود با توافقنامه آتشبس گفت که میدانست بعضی از اسرائیلیها انتظار اقدامات نظامی شدیدتری را داشتند. او در ادامه سخنانش گفت که هنوز ممکن است که در آینده نیاز به چنین اقداماتی باشد.
توافق آتشبس
- اسرائیل هرگونه حمله دریایی، زمینی و هوایی را به نوار غزه متوقف میکند. این توقف شامل هدفگیری افراد نیز میشود.
- کلیه گروههای فلسطینی در غزه، هر گونه حمله به اسرائیل، از جمله حملات مرزی و راکتی را متوقف میکنند.
- پس از سپری شدن ۲۴ ساعت از آتشبس، مذاکرات برای گشودن مرزهای غزه به منظور سهولت در انتقال افراد و اجناس آغاز میشوند.
- مصر از دو طرف تضمین میگیرد که به توافقنامه آتشبس متعد بمانند و هرگونه شکایت دو طرف از یکدیگر را بابت نقض آتش بس پیگیری خواهدکرد.
بر اساس یک نظرسنجی که توسط شبکه اسرائیلی Channel 2 News صورت گرفت و نتیجه آن کمی پیش از برقراری آتشبس منتشر شد، ۷۰ درصد اسرائیلیان با آن مخالف بودند.
در یک بیمارستان در غزه، مردی حدودا ۳۰ ساله با سری باندپیچی شده و ترکشی در سینه، معتقد بود که به جز آرامش در یک مقطع کوتاه مدت، تفاوت دیگری در اوضاع ایجاد نخواهد شد.
به گفته او "مردمان یهودی خواهان یک آتش بس نیستند و چنین وضعیتی برای آنها به هیچ وجه مناسب نخواهد بود. بنابراین تفاوت زیادی به وجود نخواهد آمد، چه با آتش بس موقت و چه بدون آن."
خالد مشعل، رهبر سیاسی حماس در قاهره اعلام پیروزی کرد.
"خدا صهیونیستها را وادار به متوقف کردن تعرضاتشان به مردم ما در غزه نمود و آنها به شرایط ما گردن نهادند."
از طرف دیگر، مقامات دولت آقای نتانیاهو نیز میگویند که اسرائیل به حماس ضربهای واقعی وارد کرده و درسی به آن داده است که به تحکیم توان بازدارندگی اسرائیل در مقابل دشمنانش منجر میشود.
توافقات شکننده
هرچه باشد، آتشبس موقعیت مناسبی را - هم برای اسرائیل و هم برای حماس - فراهم می کند. هر دوی آنان می توانند ادعا کنند که موضعشان قویتر شده است.
اما به شهادت تاریخ، آتشبسی که نتواند برای یک روند سیاسی، به منظور حل مشکلات عمیق مرتبط با منازعه اسرائیلیها و فلسطینیان زمان بخرد، دیری نخواهد پایید.
این بار، آتش بس همراه است با یک توافقنامه که در آن چند موضوع مهم و بزرگ مابین دو طرف درگیری، مورد تاکید قرار گرفته است. قرار است فلسطینیان آتش به سوی اسرائیل را متوقف کنند. اسرائیلیان نیز قرار است که مرزهای غزه را به منظور سهولت در حرکت افراد و انتقال اجناس باز کنند.
توقف حملات راکتی و رفع محاصره غزه عواملی هستند که در صورت وقوع، بهبودی واقعی بر زندگی مردم خواهند داشت و چه بسا امید به آینده را - مانند بچهها - به بزرگسالان نیز بازگردانند.
اما اسرائیل گفته است که این محاصره برای امنیت اسرائیل، امری حیاتی است. و حتی اگر حماس با جدیت در پی اعمال آتش بس در بین جنگجویانش باشد، ممکن است که در کنترل گروه های کوچکتر و ستیزهجوتر در غزه توفیق چندانی نداشته باشد.
اگر وقوع یک معجزه سیاسی را کنار بگذاریم، متاسفانه باید گفت شرایطی که میتوانند تنش موجود را تبدیل به دور دیگری از خشونت کنند، هنوز به قوت خود باقی هستند.
دولت جدید مصر، به خاطر نقشی که رئیس جمهور محمد مرسی در تنظیم و برقراری این آتش بس ایفا کرد، مورد تمجید آمریکاییان قرار گرفته است.
رییس جمهور مصر، متحد ایدئولوژیک حماس، در کلیه مراحل منجر به این توافق، به گونه ای چشمگیر یک چهره عملگرا از خود ارائه داد. او به کشتار در غزه نیازی ندارد، چون که او را از تمرکز بر چالشهای عظیم سیاسی و اقتصادی در داخل مصر باز می دارد.
با این اوصاف، میتوان گفت که برای اسرائیلیان و فلسطینیان، فرصتی برای نفس راحت کشیدن فراهم آمده است. ولی گام برداشتن در ورای این توافق آتش بس به درجات بیشتری از آمادگی در هر دو طرف نیاز دارد، یعنی به مراتب بیشتر از آنچه که اکنون از خود بروز میدهند.
