پتر کبیر به زیر کشیده می شود

او یکی از بلند قامت‌ترین حکمرانان تاریخ روسیه بود. پتر اول با قدی بیش از دو متر همواره بر مخاطبانش تسلط داشت. شاید برای این باشد که به او پتر کبیر لقب داده بودند.

اما این در مقایسه با اندازه مجسمه پتر کبیر که در کنار رودخانه‌ مسکو قرار دارد چیزی به حساب نمی‌آید.

این مجسمه اندکی بلند‌تر از مجسمه آزادی در نیویورک است. وزن آن نیز بیشتر است؛ این مجسمه با۶۰۰ تن فولاد ضد زنگ، برنز و مس ساخته شده است.

پترکبیر پشت سکان یک کشتی بادبان‌دار ایستاده و طوماری طلائی را در دست می‌فشارد. تعدادی دیگری از کشتی‌ها که به طرز عجیبی به هم چسبیده‌اند، زیر پای او قرار دارند. تمام این سازه سنگین، روی یک جزیره مصنوعی بنا شده است.

پترکبیر به طرز عجیبی از مسکو متنفر بود و به نظر می‌رسد که مسکونشین‌ها نیز همین احساس را در مورد این مجسمه دارند.

ولادیمیر که دریک مجموعه آپارتمانی روبروی مجسمه زندگی می‌کند می‌گوید: "‌این زشت‌ترین مجسمه دنیا در قرن بیستم است. همیشه جلوی چشم من است، همیشه! هر چند خیلی به آن توجه نمی‌کنم، می‌گویند چشم چیزی را که دوست ندارد نمی‌بیند."

روی پلی که روبروی این مجسمه‌است از رهگذرها می‌پرسم که نظرشان در مقابل این تزار غول‌پیکر چیست.

مردی به من پاسخ می‌دهد: ‌"حال آدم را به هم می‌زند."

زنی دیگر می‌گوید :"زشت است. تنها عظیم الجثه است. اما آخر بزرگی که دلیل بر زیبایی نیست."

شایعات جاری در مسکو

اما حالا، ‌سالها پس از نصب این مجسمه احتمال آن می‌رود که پترکبیر از کرسی‌اش به زیر کشیده شود. سیاست روسیه در این کار دخیل است. سازنده این مجسمه که در دهه ۹۰ آن را ساخت، یوری لوژکف، شهردار سابق مسکو بود.

دمیتری مدودف، رئیس جمهور روسیه پس از آن که اعتمادش را به آقای لوژکف از دست داد، او را از کار برکنار کرد. از همان زمان مجسمه پترکبیر آماج حمله واقع شد.

زمانی آقای لوژکوف یکی از قدرتمندترین سیاست‌مداران روسیه بود. او به مدت ۱۸ سال و تا زمانی که میانه‌اش با کاخ کرملین به‌هم‌ نخورده بود، ‌شهردار مسکو بود.

ولادیمیر رزین، زمانی که کفیل شهرداری مسکو پس از برکناری آقای لوژکف بود، تاکید کرده بود که این مجسمه بدنام باید برداشته شود.

رئیس مجلس علیای روسیه گفته است که این مجسمه باید به سنت پترزبورگ فرستاده شود.

بازار شایعات در مسکو داغ است. از آن جمله می‌گویند قرار است این مجسمه به قطعات کوچک خرد شده و راهی انبار فلزات قراضه شود،‌ یا این که از محل فعلی به زیر کشیده شده و از پایتخت روسیه به بیرون فرستاده شود.

حتی اگر برداشتن آن ده میلیون دلار هم هزینه داشته باشد، ‌بعید است مسکونشین‌ها در این کار تردیدی به خود راه دهند.

کنستانتین فون اگرت، ‌روزنامه‌نگار اهل مسکو می‌گوید:"به نظرم چیز تنفرانگیزی‌ست. این مجسمه چشم‌انداز تاریخی این قسمت از رودخانه مسکو را زشت کرده است. به علاوه، این مجسمه از اولین نشانه‌های این نکته است که مقامات شهر چطور نظر خود را به شهروندان مسکو تحمیل می‌کنند،‌ چیزی که با حس مدنیت کاملا در تناقض است. به همین خاطر دوست دارم این مجسمه به جایی منتقل شود که برای کسانی چون من که در مسکو به دنیا آمده و بزرگ شده‌اند این قدر اهانت آمیز نباشد."

تکرار تاریخ

این اولین مجسمه روسیه نیست که جایگاه و محبوبیت خود را از دست می‌دهد. تاریخ روسیه پر است که قهرمانانی که از سکوی خود فرو افتاده‌اند.

هنگامی که رهبران شوروی، حکومت ژوزف استالین در دهه ۵۰ میلادی را به عنوان حکومتی خودکامه و ستمگر معرفی کردند،‌ اکثر مجسمه‌های استالین در این کشور ناپدید شدند.

و زمانی که سه دهه بعد خود اتحاد جماهیر شوروی فرو پاشید، ‌مجسمه سایر رهبران کمونیست نیز به همان سرنوشت دچار شد.

پاول کوزنتسف، ‌معاون موزه ملی معماری می‌گوید: "به یاد می‌آورم روزی را در سال ۱۹۹۱ که مجسمه رفیق دزرژینسکی، موسس کا گ ب از میدان لوبیانکا برداشته شد. انگار این کار تمثیلی بود بر خداحافظی با دورانی که دیگر گذشته بود. به همین خاطر، علت اشتیاق عامه مردم و سیاستمدران برای خداحافظی با دوران فرمانداری آقای لوژکف در مسکو را درک می‌کنم. "

شرنوشت مجسمه های نامحبوب

اما همه چنین برداشتی ندارند.

زوراب تزرتلی، مجسمه ساز، مرا در گالری مسکو می‌گرداند. او کسی ‌است که مجسمه ۹۴ متری پتر کبیر را ساخته. در میان سایر آثارش که در گالری به نمایش گذاشته شده مجسمه‌هایی از لوژکف، شهردار مسکو در حال بازی تنیس و ولادیمیر پوتین در لباس جودو به چشم می‌خورد.

زوراب تزرتلی، ‌مجسمه ساز می‌گوید که می‌داند که چه می‌کند و به این کار ادامه می‌دهد. علاوه بر آن در این گالری، مجسمه‌ای از یک سیب غول‌پیکر که با پیکره‌های برهنه تزئین شده وجود دارد که می‌توانید در آن قدم گذارید.

آقای تزرتلی هنرمندی جنجالی‌ است. منتقدان آثار او را پرشکوه اما بی سلیقه می‌دانند. با این وجود، آقای لوژکف آثار او را دوست دارد. زمانی که او شهردار مسکو بود مجسمه‌های تزرتلی در سراسر شهر به چشم می‌خورد.

از او می‌پرسم که به عنوان خالق مجسمه پترکبیر، ‌آیا از این همه نظر منفی که در باره این مجسمه وجود دارد، ناراحت است.

آقای تزرتلی پاسخ می‌دهد: "‌مشکل اینجاست که این روزها ما از این دست مردم دیوانه در روسیه زیاد داریم. نمی‌شود به همه آنها پاسخ داد. همه آنها جنون زده و دیوانه اند. آنها کلافه شده‌اند و کنترل احساساتشان را از دست داده‌اند. سعی می‌کنم به آنها توجه نکنم. من هنرمندم و می‌دانم چه می‌کنم، به همین کار هم ادامه می‌دهم."

اعضای خانواده‌آقای تزرتلی نیز در این خشم با او شریک هستند.

واسیلی، نوه او که مدیریت موزه هنر‌های نوین مسکو را به عهده دارد، می‌گوید: "مضحک است، مشکلات متعددی در مسکو وجود دارد؛ ‌مشکلاتی نظیر فساد اداری و راهبندان‌های طولانی. با این وجود، ما در باره دورریختن ۱۰ میلیون دلار پول برای جابجا کردن مجسمه پتر به جایی که کسی نمی‌داند کجاست صحبت می‌کنیم."

به زودی سرنوشت مجسمه نامحبوب روشن‌تر خواهد شد.

شهردار جدید مسکو سرگئی سوبیانین، که تاکنون جانشین معاون نخست وزیر بود، فردی است که اینک تصمیم خواهد گرفت که آیا پتر می‌تواند در مسکو بماند یا تزار و کشتی‌اش باید به تاریخ بپیوندند.