معمای جمعیت واقعی هند: هیچ‌کس نمی‌داند چند در نفر در هند زندگی می‌کنند

دولت هند به شکل بی‌سابقه‌ای از دسترسی به داده‌های رسمی جلوگیری می‌کند. درنتیجه متخصصان جمعیت شناس سازمان ملل قادر نیستند با قطعیت اعلام کنند جمعیت این کشور چه زمانی قرار است از جمعیت چین که هم‌اکنون بیشترین جمعیت جهان را دارد پیشی بگیرد.

قرار بود هند اطلاعات آماری شاخص جمعیتی‌اش را در ۱۴ آوریل سال ۲۰۲۳ اعلام کند اما درحالی‌که همه جهان منتظر تأیید انتشار این آمار بود، هیچ بیانیه رسمی صادر نشد.

روز چهارشنبه ۱۹ آوریل، صندوق جمعیت سازمان ملل اعلام کرد جمعیت کشور هند تا اواسط سال ۲۰۲۳ به ۱۴۲۸.۶ میلیون نفر خواهد رسید درحالی‌که جمعیت چین ۱۴۲۷.۷ میلیون نفر خواهد بود.

پاتریک گرلند، مدیر برنامه پیش‌بینی‌های جمعیتی سازمان ملل متحد در مصاحبه با بی‌بی‌سی گفت هر نوع تخمین ما درباره جمعیت واقعی هند حدس و گمان و بر اساس داده‌های پراکنده و بی‌اساس خواهد بود.

او می‌گوید: «ما هیچ داده رسمی که دولت هند منتشر کرده باشد در دست نداریم.»

وزیر کشور هند هنوز به سؤال بی‌بی‌سی درباره اینکه چرا داده‌های جمعیتی را به‌روز نکرده‌اند پاسخ نداده است.

مسابقه جمعیتی

آن‌طور که تخمین زده می‌شود هند و چین هرکدام جمعیتی حدود ۱.۴ میلیارد نفر دارند. این یعنی یک نفر از هر سه نفر در جهان یا در چین زندگی می‌کنند یا در هند.

چین از ۷۰ سال پیش که سرشماری‌اش شروع شد پرجمعیت‌ترین کشور جهان بوده است. سازمان‌هایی مانند انستیتوی مطالعات جمعیت جهانی (ورلد پاپیولیشن ریویو) معتقدند امسال تا همین‌جا هم جمعیت هند از چین بیشتر شده است اما مدیر پیش‌بینی‌های جمعیتی سازمان ملل چندان مطمئن نیست. او می‌گوید: «این اتفاق دارد می‌افتد اما چون داده‌های در دسترس دقیق نیستند نمی‌توان با دقت و قطعیت این تخمین‌ها را تضمین کرد.»

آنچه با قطعیت میدانیم این است که سال گذشته جمعیت چین رو به کاهش رفت. کاهشی که سرعت آن ازآنچه گمان می‌رفت بیشتر بود. این در حالی است که جمعیت هند رو به رشد بوده است. جمعیت شناسان سازمان ملل متحد انتظار دارند جمعیت این کشور تا سال ۲۰۶۴ به ۱.۷ میلیارد نفر برسد. با این حساب جمعیت هند ۵۰ درصد بیشتر از چین خواهد بود.

رسیدن به مقام پرجمعیت‌ترین کشور جهان برای هند اهمیت دارد. اما آیا می‌توانیم با قطعیت مطمئن باشیم کی این اتفاق خواهد افتاد؟

سرشماری برای اولین در ۱۴۰ طول سال، انجام نشد.

دلیل اصلی عدم قطعیت در نظر کارشناسان جمعیتی سازمان ملل متحد نبود اطلاعات آماری جدید برای هند است. این اتفاقی نادر است که برای اولین بار بعد از سال ۱۸۸۱ پیش‌آمده است.

بعد از ۱۴۰ سال سرشماری‌های منظم که هر ۱۰ سال انجام می‌شود، سرشماری سال ۲۰۲۱ هند به دلیل همه‌گیری ویروس کرونا انجام نشد و در سال ۲۰۲۲ هم به تعویق افتاد.

حالا این سرشماری قرار است در سال ۲۰۲۴ انجام شود. سالی که در ضمن سال انتخابات مهمی در هند است. انتخاباتی که در آن نخست‌وزیر نارندرا موندی برای سومین دوره متمادی وارد رقابت انتخاباتی خواهد شد. به نظر عده‌ای از رقیبان آقای موندی، این دلیل به تأخیر انداختن سرشماری عمومی کشور است.

حتی بعد از جنگ جهانی اول و دوم و در دوران قحطی بزرگ ‌سال ۱۸۷۰ هم سرشماری عمومی به تأخیر نیفتاده بود.

در این سرشماری با ساکنان تک‌تک خانه‌های کشور مصاحبه می‌شود. این مصاحبه‌های مبنا و منبع اطلاعاتی معتبری است که نه‌تنها درباره جمعیت تصویری جامع میدهد بلکه وضعیت جمعیت از جنبه‌های اشتغال، سواد، ثروت، سلامتی و تحصیل و دیگر عوامل مهم اجتماعی و فرهنگی را آشکار می‌کند.

این اطلاعات منبع مهمی برای طراحی سیاست‌های داده محور هستند. مثلاً اینکه چه تعداد بیمارستان یا مدرسه در طراحی‌های شهری باید در نظر گرفته شود، چه اولویت‌هایی در بودجه‌ها و برنامه‌ریزی‌های عمومی باید در نظر داشت و ترکیب حوزه‌های انتخاباتی و کرسی‌های مجلس به چه صورت خواهد بود.

آمار می‌تواند تصویر کلی و قابل‌اطمینانی از شرایط یک کشور در اختیار دولت‌های دیگر، شرکت‌های خصوصی، نهادهای غیردولتی و متخصصان دانشگاهی قرار دهد.

برای کشوری مانند هند که بخش بزرگی از قاره را به خود اختصاص داده است، سرشماری کاری به‌مراتب پیچیده‌تر است. برای انجام آن نیاز به ۳ میلیون آمارگیر آموزش‌دیده هست تا بتوانند به تک‌تک خانه‌های کشور بروند.

کشور چین هفتادمین سرشماری خود را در سال ۲۰۲۰ انجام داد و داده‌های آن را از سال ۲۰۲۱ منتشر کرده است.

نمونه‌های به‌روز نشده

متخصصان جمعیت شناس سازمان ملل متحد برای اینکه تنها متکی بر داده‌های به‌روز نشده ۲۰۱۱ نباشند، در کنار دیگر منابع، از تخمین‌های سالانه‌ای که دولت هند با کمک نمونه‌های آماری مشخص انجام می‌دهد استفاده می‌کنند.

اما حتی این اطلاعات هم به‌روز شده نیستند.

متخصصان سازمان ملل میگویند: «ما برای بررسی‌های نمونه‌های آماری ثبت‌شده، داده‌هایی که به‌طور کامل منتشرشده باشند در دست نداریم. از سال ۲۰۱۹ دولت این داده‌ها را به‌طور کامل منتشر نکرده است. به همین دلیل برای بررسی سال‌های ۲۰۲۰، ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲ ما هیچ داده رسمی که از دولت هند به منتشرشده باشد در اختیار نداریم. آنچه در درست داریم تخمین‌های فرضی است که سازمان ملل درگذشته انجام داده است و برای آن‌ها متکی بر منابعی بوده است که تا سال ۲۰۱۹ در اختیار داشته است و حال باید آن داده‌ها را به سال‌های بعد تعمیم بدهیم.»

متخصصان جمعیتی برای محاسبه جمعیت یک کشور از آمارهای رسمی تولد، مرگ و مهاجرت استفاده می‌کنند. آقای گرلند می‌گوید: «برای کشورهایی مانند هند و چین آنچه بیشتر از همه جمعیت را تغییر می‌دهد این است که سالانه چه تعداد تولد و چه تعداد مرگ داشته‌اند.»

اما بدون سرشماری جدید، هیچ‌کس نمی‌تواند از تأثیر همه‌گیری کرونا بر این اعداد خبر داشته باشد: «مانند هر تخمین فرضی، ممکن است حدس ما درست باشد یا غلط. موج‌های مختلف همه‌گیری کرونا هم می‌تواند بر صحت تخمین‌ها تأثیر داشته باشند. ما برای دوره‌های اوج گرفتن همه‌گیری کرونا بدون در دست داشتن داده‌های واقعی، بازهم مجبور شدیم از تخمین‌های حدودی که بر اساس اطلاعات پراکنده و ابتدایی بوده‌اند، استفاده کنیم.»

آقای گرلند اضافه می‌کند لحظه دقیقی که در آن جمعیت هند از جمعیت چین پیشی می‌گیرد ممکن است همین ماه باشد یا امسال و یا شاید هم تا حالا این اتفاق افتاده باشد.

از دولت هند پرسیدیم چرا اطلاعات نمونه‌های آماری به‌روز نشده‌اند اما جوابی دریافت نکردیم.

انگیزه‌های سیاسی؟

به نظر مخالفان دولت دلیل به تأخیر انداختن سرشماری سراسری کشور، منتشر نشدن آمارهای منفی مربوط به دوره دوم نخست‌وزیر آقای مؤدی است. پاوان خرا، سخنگوی حزب کنگره به نقل از رویترز می‌گوید: «ما دیده‌ایم که دولت مودی چطور درزمینهٔ مسائل مهمی چون اشتغال و مرگ‌ومیر ناشی از همه‌گیری کرونا داده‌های رسمی را پنهان کرده است.»

وقتی از دولت هند دراین‌باره سؤال کردیم پاسخی دریافت نکردیم.

اما به‌تازگی سخنگوی حزب جاناتا که حزب آقای مودی است به انتقادها پاسخ داده است: «می‌خواهم بدانم بر چه پایه و اساسی این حرف‌ها را می‌زنند. کدام جنبه از زندگی اجتماعی در طول ۹ سال عملکرد دولت ما بدتر از ۶۵ سال حکمرانی آن‌ها بوده است؟»

پاتریک گرلند، مدیر پیش‌بینی‌های جمعیتی سازمان ملل بدون این‌که مستقیماً به هند اشاره کند گفت «درمجموع استفاده از سرشماری برای اهداف سیاسی خاص، معمولاً به پا پس کشیدن از شرکت کردن می‌انجامد.»

او می‌گوید: «هدف از سرشماری سراسری استفاده از داده‌های حاصل از آن برای بهتر کردن زندگی عموم مردم است و نه استفاده یک گروه برای ضرر زدن به گروه دیگر. به همین دلیل اگر مردم حس کنند که قرار است از سرشماری سو استفاده شود، مشکلات زیادی پیش خواهد آمد و چالش‌های زیادی برای رسیدن به نتایج معنی‌دار وجود خواهد داشت.»