جنگ اوکراین؛ آیا چین می‌تواند از روسیه حمایت نظامی کند؟

روسیه به دنبال متحدانی برای کاهش تأثیر تحریم‌های اقتصادی اعمال شده در پاسخ به حمله این کشور به اوکراین است.

چین به دنبال بی‌طرفی در مورد مناقشه بوده و خواستار راه حلی صلح آمیز است. اما این کشور هنوز تهاجم روسیه را محکوم نکرده و از تحریم‌های غرب انتقاد کرده است.

تجارت چین با روسیه رو به رشد بوده است

چین می گوید علیرغم اصرار رهبران غربی برای تضعیف نکردن تحریم‌ها، "به همکاری تجاری عادی با روسیه ادامه خواهد داد".

بر اساس داده‌های گمرک چین، تجارت دوجانبه با روسیه در سه ماهه اول سال افزایش یافت و نسبت به سال قبل ۲۸ درصد بیشتر شد.

در ماه مارس، پس از آغاز تهاجم روسیه، تجارت کلی بین دو کشور بیش از ۱۲ درصد نسبت به سال گذشته افزایش یافت.

چین حدود ۱۸ درصد از کل تجارت روسیه را در سال ۲۰۲۱ به خود اختصاص داده است - تقریباً ۱۴۷ میلیارد دلار (۱۱۰ میلیارد پوند) در سال گذشته.

در جریان سفر ولادیمیر پوتین به پکن در ماه فوریه برای بازی‌های المپیک زمستانی، دو کشور گفتند که تا سال ۲۰۲۴ تجارت را به ۲۵۰ میلیارد دلار افزایش خواهند داد.

با این حال کلیت اتحادیه اروپا همچنان با فاصله بسیار بزرگترین شریک تجاری عمده روسیه است. در سال ۲۰۲۱ کل تجارت بین این دو تقریباً دو برابر ارزش تجارت چین با روسیه بود.

این وضعیت حالا ممکن است تغيیر کند.

دکتر ربکا هاردینگ، اقتصاددان تجاری، می گوید: "کاهش تجارت اتحادیه اروپا و روسیه در سایه تحریم‌ها اجتناب ناپذیر است. بحران کنونی تازه تمرکز اتحادیه اروپا را بر نیاز به متنوع ساختن عرضه، بیشتر کرده است."

آیا چین می‌تواند انرژی بیشتری از روسیه بخرد؟

چین یکی از بزرگترین بازارهای نفت، گاز و زغال سنگ روسیه است.

تنها یک هفته قبل از حمله به اوکراین، دو کشور بر سر قرارداد جدید زغال سنگ روسیه به ارزش بیش از ۲۰ میلیارد دلار به توافق رسیدند.

آقای پوتین همچنین از قراردادهای جدید نفت و گاز روسیه با چین به ارزش ۱۱۷.۵ میلیارد دلار رونمایی کرد.

هدف دو کشور ساخت یک خط لوله گاز جدید (قدرت سیبری ۲) است. خط لوله فعلی در سال ۲۰۱۹ با قراردادی ۳۰ ساله به ارزش بیش از ۴۰۰ میلیارد دلار شروع به کار کرد.

با این حال، بزرگترین بازار انرژی روسیه تا کنون اتحادیه اروپا بوده است و ۴۰ درصد گاز اتحادیه و حدود ۲۶ درصد نفت آن را تأمین می‌کند.

دکتر هاردینگ می‌گوید: "صادرات نفت و گاز روسیه [به چین] در پنج سال گذشته سالانه بیش از ۹ درصد افزایش یافته است. این رشد سریع است، اما با تمام اين اوصاف، بازار چین به اندازه نیمی از بازار اتحادیه اروپا برای نفت روسیه است."

اتحادیه اروپا با کاهش دو سوم واردات گاز خود در پی جنگ اوکراین، وابستگی خود به انرژی روسیه را کاهش می‌دهد.

آلمان، مقصد اصلی صادرات گاز طبیعی روسیه، اعلام کرده است که خط لوله جدید گاز نورد استریم ۲ را به حالت تعلیق در می‌آورد.

بر اساس یک تحلیل، عرضه از طریق خط لوله جدید توافق‌شده بین روسیه و چین، تنها یک پنجم ظرفیت خط لوله نورد استریم ۲ را خواهد داشت.

همچنین مشخص نیست خط لوله گاز جدید از سیبری چه زمانی راه اندازی می‌شود.

در بلندمدت، چین ممکن است بخواهد واردات گاز روسیه را افزایش دهد تا وابستگی خود به زغال سنگ را کاهش دهد و به اهدافش برای کاهش گازهای گلخانه‌ای دست یابد.

اما داده‌ها نشان می‌دهد که واردات نفت خام چین از روسیه در دو ماه اول سال ۲۰۲۲، به میزان ۹ درصد کاهش یافته است. گزارش شده است که پالایشگاه‌های دولتی چین نیز محتاط هستند و در حال حاضر قراردادهای جدید نفت روسیه را امضا نمی‌کنند.

آیا چین می‌تواند از روسیه حمایت نظامی کند؟

بنا گزارش‌های رسانه‌ای نقل‌شده از یک مقام آمریکایی، مسکو از چین برای حمایت از تهاجم این کشور به اوکراین درخواست تجهیزات نظامی کرده است.

چین می‌گوید این حقیقت ندارد و این گزارش‌ها را "اطلاعات گمراه‌کننده" خوانده است.

در سال‌های اخیر، جهت حرکت تسلیحات عموماً برعکس بوده است.

چین برای نوسازی نیروهای مسلح خود به شدت به سخت‌افزار نظامی روسیه متکی است، که به دلیل اعمال تحریم‌های تسلیحاتی آمریکا و اروپا در پی سرکوب میدان تیان‌آن‌من در سال ۱۹۸۹، به طور فزاینده‌ای ضروری شد.

بر اساس گزارش موسسه تحقیقات صلح بین‌المللی استکهلم (SIPRI) حدود ۸۰ درصد از کل واردات تسلیحات چین بین سال های ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۱ از روسیه بوده است.

این خریدهای چین که دومین مشتری بزرگ جهانی روسیه است ۲۱ درصد از کل صادرات تسلیحات این کشور را تشکیل می‌دهد.

اما چین به تدریج توانایی‌های تولید نظامی خود را افزایش داده است.

این کشور اکنون چهارمین صادرکننده بزرگ تسلیحات در جهان است.

سایمون وزمن از SIPRI می‌گوید: "سلاح‌های چین در حال حاضر پیشرفته‌تر می‌شوند. برای مثال روسيه به پهپادهای چین سخت علاقه‌مند است."

اما، می‌گوید "تاکنون هیچ مدرکی ندیده‌ایم" که نشان دهد روسیه پهپادهای چینی را خریداری کرده است.

آیا چین می‌تواند به روسیه کمک مالی کند؟

دسترسی برخی از بانک‌های روسیه به سیستم پرداخت بین المللی سوییفت مسدود شده‌است.

این ماجرا شرکت‌های واقع در چین، و سایر کشورها را ناگزیر به کاهش دادن خرید از روسیه کرده است، زیرا بازرگانان برای تمهید تأمین مالی به مشکل برخورده‌اند.

در سال‌های اخیر هر دو کشور چین و روسیه مشوق رفتن به سوی روش‌های پرداخت جایگزین بوده‌اند.

روسیه سیستم انتقال پیام‌های مالی (STFM) خود را دارد در حالی که چین دارای سیستم پرداخت بین بانکی فرامرزی (CIPS) است که هر دو با ارزهای خود کار می‌کنند.

اما سوییفت همچنان بر معاملات مالی در شبکه تجارت جهانی تسلط دارد.

طبق گزارش رسانه‌ها با استناد به آمار رسمی روسیه، در حال حاضر تنها حدود ۱۷ درصد از تجارت بین روسیه و چین به یوان چین انجام می‌شود (در مقایسه با ۳.۱ درصد در سال ۲۰۱۴).

تجارت انرژی بین دو کشور هنوز هم بیشتر به دلار آمریکا انجام می‌شود. اما گزارش حاکی از آن است که چندین شرکت چینی در ماه مارس از یوان برای خرید زغال سنگ و نفت روسیه استفاده کرده‌اند.

آیا چین می‌تواند تجارت مواد غذایی با روسیه را گسترش دهد؟

چین یکی از واردکنندگان عمده غلاتی مانند گندم و جو است و یکی از مهمترین منابع آن روسیه است - که یکی از بزرگترین تولیدکنندگان جهان است.

چین تا همین اواخر واردات گندم و جو از روسیه را به دلیل نگرانی‌ از شيوع بیماری محدود کرده بود. اما همه این محدودیت‌ها در روز آغاز حمله روسیه به اوکراین برداشته شد.