ویدئوی جدید القاعده؛ آیا چهره‌های سرشناس این گروه کم شده‌اند؟

هسته مرکزی القاعده بخش‌ اول ویدئویی به سبک مستند را منتشر کرده که در آن بار دیگر بر موضع قاطع خود علیه هر‌گونه "توهین‌" به پیامبر اسلام تاکید می‌کند و چنین "خطایی" را سزاوار مرگ می‌داند.

این ویدئوی ۴۱ دقیقه‌ای - که عنوان آن در انگلیسی "خطای نابخشودنی" است- روز ۱۵ ژوئیه توسط بازوی رسانه‌ای القاعده موسوم به الصحاب در پیام‌‌رسان‌های تلگرام و راکت‌چت منتشر شد. این ویدئو به زبان عربی است و زیرنویس انگلیسی دارد.

این فیلم "توهین‌" به پیامبر اسلام را بخشی از یک توطئه وسیع‌تر برای جنگ علیه اسلام می‌داند و فرانسه را به رهبری این "کارزار" متهم می‌کند.

این ویدئو که راوی در آن دیده نمی‌شود، از تصاویر آرشیوی القاعده و رهبران آن از جمله ایمن الظواهری که در حال حاضر در راس این گروه قرار دارد، ساخته شده است. از نوامبر ۲۰۲۰ که شایعه شد رهبر مصری القاعده به مرگ طبیعی از دنیا رفته، او هنوز در هیچ ویدئوی جدیدی ظاهر نشده است.

تصاویر آرشیوی

رهبر القاعده دو بار در این فیلم حضور می‌یابد: بار اول در یک برش ویدئویی و بار دوم صدایش روی تصویر ثابتی از او پخش می‌شود.

موقع پخش ویدئوی ایمن‌ الظواهری نام او در گوشه بالای صفحه به عنوان بخشی از این فیلم جدید ظاهر می‌شود اما در کنار آن نه از جمله "خداوند او را حفظ کند" که برای افراد زنده به کار می‌رود خبری هست و نه از عبارت "خداوند او را رحمت کند/ بیامرزد" که برای مردگان استفاده می‌شود. در کلیپ صوتی که از او پخش می‌شود، جمله خداوند او را حفظ کند در پایین صفحه دیده می‌شود اما ظاهرا جدید نیست و به همان تصاویر آرشیوی مربوط می‌شود.

این ویدئو که در آگهی تبلیغاتی‌اش هیچ اشاره به موضوع یا محتوای آن نشده بود، احتمالا باعث ناامیدی طرفداران القاعده شده چون از قرار معلوم آن‌ها منتظر ویدئویی بودند که اطلاعاتی از وضعیت سلامت یا زنده بودن الظواهری ارائه دهد.

پس از انتشار ویدئویی مشابه در ماه مه که کلیپ‌های قدیمی از الظواهری در آن نشان داده می‌شد، هواداران گروه‌های رقیب القاعده از جمله گروه موسوم به دولت اسلامی ( داعش) در شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌ها، از این کار به عنوان "تاییدی" بر مرگ رهبر القاعده یاد کردند.

این واقعیت که در این فیلم جدید هیچ یک از اعضای ارشد کنونی القاعده حضور ندارند و بخش عمده آن از صحبت‌ها و برش‌های ویدئویی مربوط به رهبران فقید یا تصاویر آرشیوی مقام‌های فعلی آن تشکیل شده، نشان می‌دهد این گروه به اندازه گذشته شخصیت‌های شناخته شده‌‌ای که بتوانند پیامش را منتقل کنند، در اختیار ندارد.

بیشتر افرادی که در ویدئوهای الصحاب حضور می‌یافتند، کشته شده‌‌اند از جمله حسام عبدالرئوف، مدیر رسانه‌‌های القاعده که اکتبر ۲۰۲۰ در افغانستان کشته شد و آدم یحیی غدن ( معروف به عزام الامریکی)، عضو آمریکایی این گروه و از شخصیت‌های مهم رسانه‌ای آن که ژانویه ۲۰۱۵ در جریان حمله پهپادی سی‌آی‌ای در پاکستان به قتل رسید.

در عین حال، حضور ایمن الظواهری در ویدئوهای معدودی که القاعده منتشر می‌کند، همچنان به تصاویر آرشیوی از قبل ضبط شده محدود می‌شود.

تمجید از حملات "انتقام‌جویانه "

این فیلم ویدئویی از حملات مرگبار گذشته علیه "خطا‌کارانی" که به پیامبر اسلام "توهین" کرده‌ بودند، با افتخار یاد می‌کند و مهاجمان را الگویی می‌داند که باید از آن‌ها سرمشق گرفته شود.

از جمله حملاتی که به آن‌ها اشاره می‌شود عبارتند از: حمله سال ۲۰۱۵ به دفتر مجله طنز فرانسوی شارلی ابدو در پاریس، قتل متفکران و وبلاگ‌نویسان غیر‌مذهبی در بنگلادش که اغلب در ۲۰۱۵ به وقوع پیوستند، حمله سال ۲۰۱۲ به سفارت آمریکا در بنغازی که طی آن سفیر آمریکا کشته شد، انفجار انتحاری سال ۲۰۰۸ در سفارت دانمارک در اسلام آباد پاکستان با استفاده از یک خودروی بمب‌گذاری شده و قتل تئو ون‌ گوگ، فیلمساز هلندی در سال ۲۰۰۴ به دست یک اسلام‌گرای افراطی به نام محمد بویری در آمستردام.

در طول این فیلم یک کلیپ صوتی از عاصم عمر، رهبر شاخه القاعده در شبه‌قاره هند که بنابر گزارش‌ها در ۲۰۱۹ کشته شده، پخش می‌شود که می‌گوید حملات علیه نخبگان بنگلادشی طبق دستوری انجام شد که الظواهری به شاخه‌های این گروه داده بود.

هر چند در این ویدئوی جدید به بازنشر کاریکاتور پیامبر اسلام توسط مجله شارلی ابدو در سپتامبر ۲۰۲۰ اشاره می‌شود اما از حملاتی که مهاجمان جهادی در واکنش به این اقدام عمدتا در فرانسه انجام داده‌اند ، حرفی به میان نمی آید و این در حالی است که القاعده پیشتر در بیانیه‌ای از این حملات تمجید کرده بود. حملاتی که این ویدئو با افتخار از آن‌ها یاد می‌‌کند اغلب قدیمی و مربوط به گذشته هستند.

القاعده در این ویدئو بر موضع قاطع خود علیه "توهین" به پیامبر اسلام چه به صورت کلامی، چه در قالب نقاشی یا هر روش ترسیم دیگر تاکید می‌کند و آن را "توجیه ناپذیر"، "نابخشودنی" ، "غیرقابل مذاکره" و سزاوار مرگ می‌داند.

در این ویدئو القاعده علاوه بر حمایت از آرمان فلسطین، قاطعانه بر دفاع از پیامبر اسلام تاکید کرده و این دو موضوع را در مرکز پیام خود قرار داده است.

راوی این ویدئو از تمایل القاعده به تمرکز بر روی این موضوع و آگاهی‌رسانی نسبت به "جنگ علیه اسلام" حرف می‌زند و می‌گوید این باید به "آرمان اصلی امت اسلام" تبدیل شود.

راوی "خشم" مسلمانان و اعتراضات گسترده آن‌ها در دفاع از پیامبر اسلام را نتیجه تلاش‌های شخصیت‌های مهم جهادگرا برای انتقال پیام و راه انداختن کارزارهای "آگاهی‌رسانی" طی سال‌های اخیر می‌داند.

انگشت اتهام به سوی فرانسه

دور از انتظار نبود که ویدئوی القاعده روی فرانسه انگشت بگذارد و مسئولان این کشور را هدف انتقادها و سخنان تحریک‌آمیز خود قرار دهد. در صحنه اول این فیلم امانوئل مکرون،‌ رئیس جمهوری فرانسه را می‌بینیم که پس از چند لحظه صورتش گلوله باران می‌شود.

این گروه دولت فرانسه را به "رهبری" "کارزاری" علیه اسلام مسلمانان متهم می‌کند.

القاعده در این ویدئو برای چندمین بار به سخنرانی مکرون در اکتبر ۲۰۲۰ اشاره می‌کند. رییس‌ جمهوری فرانسه در آن سخنرانی از برنامه‌های جدیدش برای مبارزه با "اسلام‌گرایی جدایی‌طلبانه" حرف زده و از اسلام به عنوان دینی "بحران‌زده" نام برده بود. در این ویدئو همچنین به دفاع مکرون از آزادی بیان از جمله در رابطه با کاریکاتورهای پیامبر اسلام اشاره شده است.

القاعده در این ویدئو آنچه سیاست‌های بی‌رحمانه فرانسه "علیه مسلمانان" می‌نامد را محکوم و از "استانداردهای دوگانه" این کشور در حمایت از آزادی‌های سکولار همزمان با "محدود کردن" آزادی‌های مسلمانان انتقاد می‌کند.

در اواخر سال ۲۰۲۰ و به دنبال رشته حملاتی در فرانسه از جمله قتل ساموئل پتی معلم مدرسه در ماه اکتبر، دولت این کشور با هدف مبارزه با "اسلام‌گرایی افراطی" برخی اقدامات را در دستور کار خود قرار داد.

از ماه سپتامبر که شارلی ابدو کاریکاتورهای پیامبر اسلام را بازنشر کرد، القاعده و شاخه‌هایش حملات شدیدی را علیه هر‌گونه توهین نسبت به پیامبر اسلام ترتیب داده‌اند. شاخه القاعده در ساحل ادعا کرده برای گرفتن انتقام پیامبر اسلام چندین حمله علیه سربازان فرانسوی در مالی انجام داده‌ است.

القاعده و شاخه‌هایش همچنین حملات غیرمرتبط با گروه‌های جهادی که از ماه سپتامبر تا کنون در فرانسه انجام شده‌اند را مورد تمجید قرار داده‌اند.

القاعده‌ و شاخه‌هایش در پیام‌های ماه‌های اخیر خود به طور مکرر به این نکته اشاره کرده‌اند که "توهین" به پیامبر اسلام در فرانسه به موضع "رسمی" دولت و امری "متداول" تبدیل شده است.

القاعده علاوه بر این فرانسه را برای دخالت در امور کشورهای مسلمان و ایفای نقشی عمده و تاثیرگذار در تضعیف قیام‌های بهار عربی از طریق حمایت از "انقلاب‌‌ متقابل" در کشورهای آشوب زده، سرزنش می‌کند.

کشور دیگری که در این ویدئو روی آن انگشت گذاشته می‌شود، عربستان سعودی است. القاعده به تلاش‌های این کشور برای سرکوب واعظان و آموز‌ه‌های افراطی به ویژه در برنامه درسی مدارس و همین‌طور راه‌اندازی مرکز جهانی مبارزه با افراط‌گرایی در سال ۲۰۱۷ به منظور مقابله با پیام‌ها و ایده‌های افراطی اشاره می‌کند.

صفی از چهره‌های مهم

در این ویدئو تعداد زیادی از شخصیت‌های مهم اسلام‌گرای افراطی دیده می‌شوند که بیشترشان مرده‌اند. چهره‌هایی که بر پیام القاعده مبنی بر تقدس نام پیامبر و توطئه "جنگ علیه اسلام" تاکید می‌کنند.

ایمن‌ الظواهری، رهبر کنونی و اسامه بن لادن، رهبر پیشین القاعده که در ۲۰۱۱ در پاکستان کشته شد، از جمله این چهره‌ها هستند؛ همچنین تعدادی از اعضای ارشد این گروه در یمن، سومالی، آفریقا، شبه‌قاره هند که در قید حیات هستند و ملا محمد عمر، رهبر فقید طالبان.

در این ویدئو همچنین تصاویر دو روحانی افراطی ساکن اردن دیده می‌شود که در حال حاضر در دوی سوی طیف جهادگرایی قرار دارند : ابو‌‌قتاده الفلسطینی که حالا عملگرا شده و ابومحمد المقدیسی که یک روحانی به شدت افراطی است.

جالب اینجاست که المقدیسی به تازگی در ملا عام از القاعده انتقاد کرده و گفته این گروه یا از مسیر خود "گمراه" شده است و یا عوامل خارجی در آن "نفوذ" کرده‌اند. این انتقادها پس از حمایت‌های اخیر القاعده از گروه فلسطینی حماس شکل گرفت، گروهی که در میان جهادگرایان منفور هستند.

اما حامیان افراطی المقدیسی، اشاره مثبت به این روحانی تفرقه‌انگیز در ویدئوی اخیر را اثباتی بر حقانیت خود در دفاع از او در برابر انتقادهای جهادگرایان عمل‌گرا قلمداد کردند.

جلاد المرجئه، یکی از حامیان سرشناس القاعده در تلگرام نوشت این یک "سیلی در صورت تمامی ابلهان و منافقانی" است که تصور می‌کردند القاعده به دلیل انتقادهای المقیسی از او دوری خواهد کرد. او به این نکته که القاعده در ویدئوی جدید خود المقدیسی را در کنار سایر شخصیت‌های مهم افراطی قرار داده،‌ اشاره می‌کند و آن را مهر تاییدی بر اعتبار او در میان جهادگرایان می‌داند.