هدف روسیه از تقویت نظامی نیروهایش در مرز با اوکراین چیست؟

پوشش تلویزیون دولتی روسیه از اوکراین طی هفته گذشته با افزایش تنش‌ها بیشتر شده، اما به نظر می‌رسد هنوز کمتر از بحران سال ۲۰۱۴ باشد.

نزدیک به ۵ درصد اخبار و گزارش‌های سه شبکه خبری نزدیک به کرملین مربوط به اوضاع اوکراین است، در سال ۲۰۱۴ این رقم بین ۲۰ تا ۴۰ درصد بود.

اخبار مربوط به تحرکات نظامی روسیه در طول مرز اوکراین و شبه جزیره کریمه موجب نگرانی از بروز یک تنش جدی در دُنباس، شده است.

برخی در باره احتمال اشغال کامل بخش های شرقی و حتی جنوبی اوکراین هشدار داده‌اند اعم از این که این حمله به بهانه حمایت از روسی زبان های محلی در برابر حملات بالقوه اوکراین باشد یا برای دسترسی مجدد کریمه به آب ولو با توسل به زور.

ولی عده‌ای بر این عقیده اند که حضور گسترده نظامی روسیه در نزدیک مرزهای اوکراین فقط هشداری است به جو بایدن، رئیس جمهوری آمریکا که به نظر روسیه از نزدیک درگیر مسائل اوکراین خواهد بود و همچنین هشداری به ولادیمیر زلنسکی، رئیس جمهور اوکراین که اخیرا نیروهای طرفدار روسیه را در کشور سرکوب کرده.

چه اتفاقاتی افتاده؟

در اوایل ماه فوریه که هم ارتش اوکراین و هم شورشیان طرفدار روسیه از افزایش تلفات ناشی از درگیری ها خبر داده و یکدیگر را متهم به استفاده از سلاح های سنگین که ممنوع شده بود کردند، این نگرانی ایجاد شد که ممکن است آتش بس شکننده ای که در ژوئیه ۲۰۲۰ برقرار شده بود، نقض شود.

در تاریخ ۳۰ ماه مارس یعنی تنها چند روز پس از کشته شدن چهار سرباز اوکراینی در اثر آتشباری شورشیان درنزدیکی هورلیوکا در منطقه دونتسک، راسلان خومچاک، فرمانده کل نیروی مسلح اوکراین در پارلمان این کشور گفت که روسیه در طول مرز اوکراین، در مناطق تحت کنترل شورشیان و نیز شبه جزیره کریمه که به روسیه منضم شده، ۲۸ گردان از گروه های تاکتیکی را مستقر کرده است و هشدار داد که تعداد این نیروها ممکن است به زودی دو برابر شود.

دستگاه اطلاعاتی اوکراین نیز اول آوریل هشدار داد که روسیه به دنبال بهانه ای است تا به عنوان "محافظت" از ساکنان جمهوری های خود خوانده، نیروهایش را در دُنباس یا حتی در داخل خاک اوکراین مستقر سازد. بسیاری از ساکنان این مناطق اخیرا گذرنامه روسی دریافت کرده اند.

شورشیان نیز به نوبه خود گفته اند که نیروهای اوکراین مترصدند به محض صدور "دستور قطعی" به مناطق تحت کنترل جدایی طلبان حمله کنند.

بعضی از وبسایت های اوکراینیِ طرفدار روسیه هم نوشته اند که فیلم کانال های ناشناس تلگرام نشان می دهد اوکراین در حال استقرار مجدد تجهیزات نظامی در مناطق شرقی کشور است.

پیش درآمد این تنش‌ها چه بود؟

تنش های کنونی به دنبال دو ماه پرتلاطم در اوکراین است و ممکن است از نظر روسیه اقدامات اوکراین در این مدت دوستانه نبوده باشد.

در ماه فوریه گذشته آقای زلنسکی، رئیس جمهوری اوکراین با تحریم هایی موافقت کرد که نتیجه آن تعطیل سه کانال تلویزیونی مخالفان طرفدار روسیه بود. این کانال ها با ویکتور مدودچاک، نماینده پارلمان اوکران که به دوستی نزدیک با ولادیمیر پوتین شهرت دارد، ارتباط داشت. تعطیل این کانال ها و همچنین توقیف دارایی های شخص آقای مدودچاک، موجب خشم روسیه شد.

از لحاظ بین المللی، اوکراین تلاش هایش را برای جلب توجه بین المللی به ضمیمه کردن کریمه به روسیه افزایش داد و برای پایان اشغال شبه جزیره کریمه یک استراتژی پیشنهاد کرده و آن را انتشار داد. همچنین جهت شرکت در اولین جلسه "پلتفرم کریمه" برای کشورهای متعددی دعوتنامه فرستاد. ابتکاری که هدف از آن قرار دادن مجدد آینده شبه جزیره کریمه در دستور کار جهانی بود.

این اقدامات در حالی بود که پس از الحاق کریمه به روسیه در سال ۲۰۱۴، اوکراین انتقال آب از این کشور به کریمه را قطع کرده و روسیه با مشکل بحران جدی کمبود آب در کریمه مواجه شده بود.

ابعاد این موضوع تا آن حد بود که در اوکراین برخی از تحلیلگران معتقد بودند امتناع این کشور از انتقال آب قبل از "پایان اشغال" ممکن است سبب شود روسیه برای دسترسی به رودخانه دنیپر، که در گذشته آب کریمه را تامین می کرد، در صدد اشغال ناحیه خرسان، برآید.

واکنش‌ها چه بود؟

آقای زلنسکی "نمایش قدرت" مسکو در طول مرز را "قابل انتظار" خوانده و فعالانه خواستار حمایت شرکای غربی اوکراین شده است.

هم جو بایدن، رئیس جمهور آمریکا و هم بوریس جانسون، نخست وزیر بریتانیا در گفتگوهای تلفنی جداگانه با رئیس جمهور اوکراین پشتیبانی قاطع خود را از حاکمیت و تمامیت ارضی اوکراین اعلام کرده اند.

فرانسه و آلمان نیز از اوکراین حمایت کرده و از "همه جناح ها خواسته اند خویشن‌داری نشان دهند".

ولی علیرغم این پشتیبانی ها در اوکراین این نگرانی دیده می شود که ممکن است این کشور در مقابله احتمالی با روسیه تنها بماند.

عدم حضور آقای زلنسکی در مذاکرات ۳۰ مارس آلمان، فرانسه و روسیه از طریق کنفرانس ویدیویی، موجب نگرانی رسانه ها شد چون منعکس کننده این هراس دراز مدت بود که غرب و مسکو ممکن است بدون در نظر گرفتن منافع اوکراین در باره آینده این کشور تصمیم بگیرند.

در روسیه لفاظی های هشدار دهنده افزایش یافته و هم مقامات و هم رسانه های این کشور در باره احتمال "جنگ" هشدار داده؛ دولت اوکراین را مسبب افزایش تنش دانسته و معتقدند حرف آخر را واشنگتن می زند.

چه اتفاقی می‌افتد؟

رسانه های اوکراین تقویت نظامی روسیه را با نگرانی دنبال می کنند و در حالی که برخی محتاطانه آن را بخشی از فشار روانی و شانتاژ توصیف می کنند، دیگران در باره خطر مداخله نظامی هشدار می دهند.

یکی از مفسران این تحول را واکنشی به تحریم ها علیه مدودچاک، و خودداری از انتقال آب به شبه جزیره کریمه و نیز هشداری به جو بایدن مبنی بر عدم مداخله بیش از حد در اوکراین دانسته است.

وبسایت خبری و تحلیلی "اِل بی یو آ" نیز سه سناریوی احتمالی را مطرح کرده است: این که روسیه فقط در حال به رُخ کشیدن تسلیحاتش است، یا این که ممکن است به بهانه حمایت از مردم محلی روسی زبان واقعا به دُنباس حمله کند و یا این که برای حل بحران آب در کریمه، وارد جنوب اوکراین شود.

مطالب رسانه های مخالفان طرفدار روسیه نیز با نقطه نظرات کرملین همآهنگی دارد و وبسایت استرانا یوآ، معتقد است که یک "جنگ بزرگ" می تواند برای واشنگتن سودمند باشد چون مختل کردن پروژه خط لوله نورد استریم ۲، را امکان پذیر ساخته و روسیه را مشمول تحریم های بیشتری خواهد کرد.

در میان نگرانی ها از این که مسکو برای اقدام نظامی در جستجوی بهانه است، منابع طرفدار روسیه به بزرگ نمایی مرگ یک پسر بچه پنج ساله در اولکساندریوسک، یک منطقه تحت کنترل شورشیان پرداخته اند. روسیه و شورشیان می گویند مرگ این پسربچه در اثر حمله با پهباد بوده است.

اوکراین و راستی آزمایان این گزارش ها را دروغ پراکنی خوانده و آن را رد کرده اند.