چرا ترامپ می‌خواهد سودان با اسرائیل دوست باشد؟

وضعیت نابسامان سودان - سقوط اقتصادی، احتمال ابرتورم و بحران غذایی در کل کشور - فرصت خوبی در اختیار دولت دونالد ترامپ و دولت اسرائیل قرار داده است.

امیدهای دموکراتیک این کشور ۱۸ ماه پس از سرنگونی عمر البشیر، حاکم طولانی مدت آن در تظاهرات غیر خشونت آمیز، به مویی وابسته است.

اگر سودان اسرائیل را به رسمیت بشناسد، ایالات متحده نام این کشور را از فهرست دولت‌های حامی تروریسم حذف خواهد کرد و راه برای اتخاذ تمهیدات ضروری اقتصادی هموار می‌شود.

این داستان پیچیده قدمتی ۳۰ ساله دارد و ریشه‌اش در نخستین روزهای حکومت اسلام‌گرای سودان است.

عمر البشیر بعد از تسخیر قدرت در جریان کودتای نظامی سال ۱۹۸۹ خارطوم را به مرکزی برای گروه‌های جهادی مسلح تبدیل کرد.

سودان برای القاعده و دیگر گروه‌های تندرو تبدیل به پایگاهی برای حمله به آمریکا، عربستان، مصر، اتیوپی، اوگاندا، کنیا و دیگر نقاط شد.

در پی اولین حمله به مرکز تجارت جهانی نیویورک در ۱۹۹۳، ایالات متحده سودان را در فهرست کشورهای حامی تروریسم قرار داد.

همکاری با سیا

تحریم‌های مالی بین‌المللی و فشار نظامی کشورهای همسایه که از شورشیان سودانی حمایت می‌کردند باعث شد تا این کشور سه سال بعد، اسامه بن لادن و دیگر نیروهای جهادی را اخراج کند.

بلافاصله بعد از حمله‌های ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱، سازمان‌های اطلاعاتی سودان به شریکان ارزشمندی برای آژانس اطلاعات مرکزی (سیا) تبدیل شدند.

بر این اساس، سودان باید از فهرست دولت‌های حامی تروریسم کنار گذاشته می‌شد.

اما اعضای کنگره آمریکا به دلایل دیگری با خارطوم ضدیت داشتند، از جمله جنگ در دارفور و نقض حقوق بشر. لذا نام سودان در این فهرست باقی ماند.

دولت عمر البشیر به فعالیت‌های مخفیانه خود ادامه داد: روابط خود را با حماس و ایران حفظ کرد، و حداقل در دو مقطع جنگنده‌های اسرائیلی در سواحل سودان به کشتی‌هایی حمله کردند که گفته می‌شد حاوی اسلحه برای حماس بودند.

در سال ۲۰۱۶ و در پی فشار عربستان سعودی و امارات متحده عربی، دولت عمر البشیر روابطش را با ایران قطع کرد.

اما واشنگتن واکنش سریعی به انقلاب دموکراتیک سال گذشته نشان نداد.

مقامات وزارت خارجه آمریکا ترجیح می‌دادند که یکی از قویترین اهرم‌های فشار خود را حفظ کنند. و در عین حال نگران بودند که نظام دموکراتیک جدید چندان دوام نیاورد.

مخالفت سناتورها با حذف سودان از فهرست

مشکل این بود که ادامه تحریم‌های سودان می‌توانست خیلی راحت به یک پیش‌گویی خود‌محقق‌کننده تبدیل شود و کشور را به ورطه درماندگی بکشد.

تا وقتی که سودان در این فهرست باقی بماند، تحریم‌های مالی فلج‌کننده ادامه پیدا خواهد کرد. کسب‌وکارهای مشروع سودانی توان فعالیت نخواهند داشت، سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی محدود خواهد بود و صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی نیز نمی‌توانند برای کاهش فشار بدهی‌های این کشور - ۷۲ میلیارد دلار - کاری بکنند.

وضعیت غذایی این کشور در حال حاضر واقعا وحشتناک است: به گزارش سازمان ملل ۹.۶ میلیون نفر در "بی‌امنی شدید غذایی" به سر می‌برند.

سیل و تعطیلی ناشی از کووید-۱۹ نیز بر مشکلات افزوده است. این بحران با کمک‌های غذایی قابل حل نیست و به تزریق حجم عظیمی از کمک‌های اقتصادی نیاز دارد.

در چند ماه اخیر، طرحی برای کنار گذاشتن سودان از فهرست حامیان تروریسم داشت به آرامی در کنگره آمریکا پیش می‌رفت. چیزی که مانع نهایی شدن آن بود تقاضای بستگان قربانیان حمله‌های القاعده در یمن و شرق آفریقا برای گرفتن غرامت مالی بود.

سودان با پرداخت بسته‌ای به ارزش ۳۳۵ میلیون دلار موافقت کرد. اما در ماه سپتامبر، دو سناتور دموکرات - چاک شومر و باب مندز - مانع این کار شدند، چرا که نمی‌خواستند مانع اقدام قضایی احتمالی بستگان قربانیان ۱۱ سپتامبر شوند.

حالا دولت ترامپ دارد راه خروجی پیش پای سودان می‌گذارد.

مایک پومپئو، وزیر خارجه آمریکا، در اواخر ماه اوت به خارطوم سفر کرد و پیشنهادی به عبدالله حمدوک، نخست‌وزیر غیرنظامی سودان داد: اگر این کشور اسرائیل را به رسمیت بشناسد، آقای ترامپ موانع کنگره را دور خواهد زد.

در پی تصمیم ماه گذشته امارات برای عادی‌سازی روابط با اسرائیل، سودان پنجمین کشور عربی خواهد بود که اسرائیل را به رسمیت می‌شناسد.

در فاصله چند هفته مانده به انتخابات، این اتفاق کمک بزرگی به تلاش‌های دولت ترامپ برای عادی‌سازی روابط اعراب و اسرائیل خواهد کرد.

به رسمیت شناختن اسرائیل قدم بزرگی برای سودان خواهد بود - اصل موضوع دقیقا همین است.

توافقی خوب برای ژنرال‌ها

بلندترین مخالفت‌ها از جانب اسلام‌گرایانی به گوش می‌رسد که دیگر در قدرت نیستند. اما این تصمیمی نیست که باقی طیف‌های سیاسی سودان مشکلی با آن نداشته باشند، و ائتلاف غیرنظامی حاکم شامل کسانی می‌شود که بر تقدم صلح بین فلسطینیان و اسرائیل تاکید دارند.

آقای حمدوک می‌داند که در صورت گرفتن چنین تصمیمی احتمال در هم شکستن این ائتلاف زیاد است.

او به آقای پومپئو گفت که اتخاذ هر گونه تصمیم در قبال این مساله باید به دولتی واگذار شود که در یک روند دموکراتیک انتخاب شده باشد. چنین انتخاباتی قرار است سه سال دیگر برگزار شود.

با وجود این که زمام امور در دست آقای حمدوک و کابینه غیرنظامیش است، قدرت واقعی در دست ژنرال‌های سودانی است.

ژنرال عبدالفتاح برهان، رئیس شورای گذار، و ژنرال حمدان داگولو، معاونش، از طرف امارات، عربستان و مصر حمایت می‌شوند و پول و سرباز در اختیار دارند.

مذاکره با اسرائیل نیز در حیطه اختیارات این ژنرال‌ها است. ژنرال برهان در ماه فوریه با بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، دیدار کرد و چیزی هم در این باره به آقای حمدوک نگفت. این دو نفر قرار است در آینده نزدیک بار دیگر با یکدیگر دیدار کنند.

جذابیت توافق با اسرائیل و آمریکا برای ژنرال برهان و ژنرال داگولو این است که از طریقش در سطح بین‌المللی به رسمیت شناخته می‌شوند و دردسرهای دموکراسی را هم ندارد.

برای همین است که دموکراسی‌خواهان سودانی تقاضا دارند که این توافق با دقت بررسی شود.

وقتی اعتراضات مردمی باعث سرنگونی عمر البشیر در آوریل سال گذشته شد، این دو ژنرال قدرت را در دست گرفتند و دو ماه بعد نیروهایشان بیش از ۱۰۰ معترض را کشتند.

این اتفاق باعث خشم عمومی شد و در پی میانجی‌گری آمریکا، بریتانیا، عربستان و امارات، آن‌ها پذیرفتند که قدرت را با کابینه‌ای غیرنظامی تقسیم کنند.

"موضوعات جداگانه"

مساله اساسی این است که ارتش فقط به خاطر نیاز به احترام بین‌المللی غیرنظامیان را تحمل می‌کند. مردم سودان هرگز خشونت و فساد ژنرال‌ها را نبخشیده‌اند.

مسنترها هنوز "عملیات موسی" را به خاطر دارند، توافقی مخفی با جعفر نمیری، رئیس‌جمهوری وقت سودان، که به اسرائیل اجازه داد یهودی‌های اتیوپیایی را با هواپیما از اردوگاه‌های پناهندگان در سودان خارج کند. آقای نمیری بعدها به دریافت میلیون‌ها دلار رشوه از موساد، سازمان اطلاعات اسرائیل، متهم شد.

در زمان عمر البشیر امپراتوری‌های مالی مخفی و عظیمی ایجاد شد که حالا توسط محفلی از افسران تاجر کنترل می‌شوند و روز به روز هم قویتر می‌شوند.

وقتی بانک مرکزی برای پرداخت حقوق‌ها به مشکل می‌خورد، از این ژنرال‌ها گدایی می‌کند. هر گونه پاداش به این ژنرال‌ها باعث ادامه دزدسالاری در سودان خواهد شد.

شکی نیست که به رسمیت شناخته شدن توسط یک کشور عرب دیگر برای اسرائیلی‌ها ارزشمند است.

اما برای جوانان اسرائیلی و هم‌قطارانشان در آمریکا که ۱۵ سال پیش به جنایات دارفور اعتراض کرده بودند، مشروعیت بخشیدن به کسانی که فرماندهی شبه‌نظامیان مسئول آن جنایات را به عهده داشتند اقدامی غیراخلاقی است.

موضع منطقی موضع آقای حمدوک است: حذف از فهرست حامیان تروریسم و به رسمیت شناختن اسرائیل دو موضوع جداگانه است.

او معتقد است که سودان باید فورا از این فهرست کنار گذاشته شود، چرا که تروریست‌ها را از خاک خود اخراج کرده است و دموکراسی این کشور نیز ارزش حفظ کردن دارد.

و اگر اسرائیل توسط کشور عرب واقعا دموکراتیکی به رسمیت شناخته شود، قطعا دستاورد بسیار ارزشمندتری است.