اخوان‌المسلمین مصر؛ قدیمی‌ترین سازمان سیاسی اسلامگرا تغییر مسیر می‌دهد؟

رسانه‌های مصر بازداشت محمود عزت را ضربه‌‌ بزرگی به اخوان المسلمین خوانده‌اند.

تا همین اواخر بسیاری باور داشتند که آقای عزت در ۷ سال گذشته اخوان المسلمین را از خارج مصر مدیریت می‌کرد، که این نشانی از توانایی او در فعالیت‌های مخفی‌ است. او تنها رهبر برجسته اخوان المسلمین در مصر به شمار می‌رفت که تا دیروز آزاد بود.

پس از برهم زدن تحصن سال ۲۰۱۳ هواداران محمد مرسی، اولین رئیس جمهوری مصر که در یک انتخابات آزاد برنده اعلام شد، اکثر رهبران این گروه بازداشت شدند.

در کنار محمد مرسی، محمد بدیع رهبر گروه، خیرت شاطر معاون اول و رشاد بیومی معاون سوم اخوان المسلمین همراه با تعداد دیگری از رهبران این گروه به زندان انداخته شدند. تعداد زیاد‌ی از این افراد به اعدام و حبس ابد محکوم شده‌اند.

محمد مرسی در ۲۰۱۹ در زندان درگذشت و چند روز پیش عصام عریان از دیگر رهبران این گروه هم در زندان جان سپرد.

تنها محمود عزت، معاون دوم رهبر اخوان المسلمین که در سال ۲۰۱۳ سرپرستی این گروه را به عهده گرفت، به چنگ دولت مصر نیفتاده بود.

بازداشت محمود عزت چالش‌هایی را که در برابر این سازمان قرار دارد می‌تواند بیشتر کند و پیامدهای فراتر از مصر داشته باشد.

اخوان‌المسلمین یک سازمان بین المللی‌ است که با گروه‌های اسلامگرای فعال سیاسی در کشورهای مسلمان ارتباط مستقیم دارد. سئوال این است که چه کسی رهبری اخوان المسلمین را برعهده خواهد گرفت واین سازمان چگونه با این چالش‌ها کنار خواهد آمد؟

بسیاری معتقدند که اخوان المسلمین عملا از خارج مصر مدیریت می‌شود، توسط محمود حسین دبیرکل این سازمان که مقیم ترکیه ‌است و ابراهیم منیر، دبیرکل سازمان بین‌المللی اخوان المسلمین که سالهاست در لندن زندگی می‌کند.

با این حال، هیچ یک از این دو از نفوذ محمود عزت که نزدیک به ۶۰ سال از سال ۱۹۶۲ عضو فعال اخوان المسلمین و نزدیک به ۴۰ سال (۱۹۸۱) عضو هیات رهبری این سازمان بوده، برخوردار نیستند.

اگرچه نظام سازمان اخوان المسلمین بیشتر بر سمع و طاعت استوار است، اما از آقای عزت به عنوان فرد قدرتمند این سازمان یاد می‌شود و تاثیر او را بر انسجام داخلی این سازمان نمی‌توان نادیده گرفت.

دستگیری او در حالیست که به باور بسیاری از ناظران، اخوان المسلمین نه تنها با چالش‌های بزرگ و جدی، در سطح رهبری و پایگاه‌های مردمی روبروست، بلکه از اختلافات درونی کم‌سابقه نیز رنج می‌برد.

تجربه یک ساله این سازمان در قدرت، پایان خوبی نداشت و بسیاری را نا امید کرد و پس از سرنگونی دولت اخوانی‌ها، این گروه زیر فشارهای شدید قرار گرفت.

بیشتر منابع مالی آن در داخل کشور و کشورهای متحد مصر خشکانده شده‌ است و رسانه‌های مصر اخوان المسلمین را یک گروه تروریستی خطاب می‌کنند.

بیشتر اعضای سازمان اخوان المسلمین که در رسانه‌ها ظاهر می‌شوند در خارج مصر هستند، به خصوص ترکیه و قطر.

برخی ناظران می‌پرسند که آیا بازداشت رهبر اخوان المسلمین باعث خواهد شد که قدیمی‌ترین سازمان سیاسی اسلامگرا درجهان در روش سازمانی و سیاسی خود تجدید نظر ‌کند و با واقعیت‌های جدید خود را وفق داده و راه آشتی با دولت عبدالفتاح سیسی را در پیش بگیرد تا فضای خفقان براین گروه باز شود؟

تجربه‌ سال‌های گذشته نشان داده که رهبری این گروه ایدئولوژیک چنین رویکردهایی را نپذیرفته. با این حال، این احتمال هست که تحولات سیاسی در منطقه، به خصوص در روابط مصر با ترکیه و قطر کمک کند که اخوان المسلمین دوباره در مصر آزادانه فعالیت کند، شاید با رهبری جدید و شیوه‌‌ای متفاوت.