راستی آزمایی: آیا انتقاد‌های ترامپ از سازمان بهداشت جهانی درست است؟

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، سازمان بهداشت جهانی را به «سوء مدیریت شدید و پنهانکاری در مورد گسترش ویروس کرونا» متهم کرده است. آقای ترامپ به همین‌دلیل تصمیم گرفته کمک مالی آمریکا به این سازمان را به حالت تعلیق درآورد.

تصمیم دونالد ترامپ، آن‌هم در اوج درگیری جهان با بحران شیوع ویروس کرونا بازتاب گسترده‌ای پیدا کرده است.

منتقدان می‌گویند این تصمیمی خطرناک در بدترین زمان است اما موافقان معتقدند که شیوه فعالیت سازمان بهداشت جهانی نیاز به اصلاح جدی دارد. اما انتقادهای دونالد ترامپ درباره سازمان بهداشت جهانی چقدر درست است؟

موافقان و مخالفان انتقادهای ترامپ از سازمان بهداشت جهانی چه می‌گویند؟

تدروس گبریسیوس، دبیرکل سازمان بهداشت جهانی، از تصمیم رئیس جمهوری ایالات متحده آمریکا برای توقف کمک مالی به این نهاد بین‌ المللی ابراز تاسف کرد. دبیرکل سازمان بهداشت جهانی گفت که تلاش خواهد کرد تا با کمک گرفتن از دیگر کشورها جای خالی کمک آمریکا را پر کند.

بیشتر بخوانید:

سازمان ملل متحد در واکنش به تعلیق پرداخت کمک مالی آمریکا به سازمان بهداشت جهانی، در بیانیه‌ای اعلام کرد که آمریکا زمان نامناسبی را برای این کار انتخاب کرده است. آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل گفت که سازمان بهداشت جهانی باید حمایت شود چون فعالیتش برای مبارزه با شیوع ویروس کرونا حیاتی است.

بیل گیتس، بنیان‌گذار شرکت مایکروسافت هم در توییتی این تصمیم کاخ سفید را «خطرناک» توصیف کرد. بنیاد بیل و ملیندا گیتس، از جمله پشتیبانان مالی مهم سازمان بهداشت جهانی، بعد از دولت آمریکا است.

در مقابل دولت استرالیا در موضعی مشابه رییس‌جمهور آمریکا درباره میزان شفافیت در عملکرد سازمان بهداشت جهانی ابراز نگرانی کرد. اسکات موریسون، نخست وزیر استرالیا پیش‌تر از سازمان بهداشت جهانی انتقاد کرده بود که به چین درباره بازارهای خرید و فروش حیوانات زنده که منشا ویروس کرونا شناخته می‌شود، هشدار نداده بود.

نمایندگان دموکرات کنگره آمریکا این تصمیم دونالد ترامپ را تلاشی برای منحرف کردن اذهان عمومی می‌دانند چون به گفته‌ی آنها عملکرد کاخ سفید در جلوگیری از شیوع کرونا در آمریکا نامناسب بوده است.

در مقابل بیشتر جمهوری‌خواهان از تصمیم رئیس‌جمهوری آمریکا دفاع کردند . به‌عنوان نمونه، جیم ریش، سناتور جمهوری‌خواه ایالت آیداهو، سازمان بهداشت جهانی را « بازیچه سیاسی دولت چین» خواند و خواستار تحقیق مستقل درباره عملکرد این سازمان شد.

بودجه سازمان بهداشت جهانی چقدر است و از کجا تامین می‌شود؟

بودجه سازمان بهداشت جهانی برای سال‌های ۲۰۲۰-۲۰۲۱ حدود پنج میلیارد دلار در سال است. این سازمان از دو محل پول دریافت می‌کند: حق عضویت اجباری و مشارکت داوطلبانه. حق عضویت اجباری، ۲۰ درصد بودجه سازمان بهداشت جهانی را تشکیل می‌دهد و میزان آن براساس جمعیت و درآمد کشورهای عضو تعیین می‌شود.

باقی بودجه یعنی ۸۰ درصد آن از طریق مشارکت داوطلبانه‌ای تامین می‌شود که دولت‌ها، افراد حقیقی و سازمان‌های مختلف دارند. آمریکا که بالاترین تولید ناخالص داخلی را در جهان دارد، بیش‌ترین کمک مالی را به سازمان بهداشت جهانی می‌کند. گزارش مالی سازمان بهداشت جهانی در ماه گذشته میلادی نشان می‌دهد که آمریکا دو برابر چین حق عضویت پرداخته است.

گزارش سازمان بهداشت جهانی نشان می‌دهد که آمریکا در سال ۲۰۱۸ و ۲۰۱۹ میلادی، بیش‌ترین میزان کمک داوطلبانه را هم به سازمان جهانی بهداشت کرده است. بعد از دولت آمریکا، بنیاد آمریکایی بیل و ملیندا گیتس، و دولت بریتانیا بیش‌ترین کمک‌های داوطلبانه را به سازمان بهداشت جهانی کرده‌اند.

سازمان بهداشت جهانی در سال ۱۹۴۸ میلادی بنیان گذاشته‌ شد. این سازمان وظیفه نظارت بر سلامت عمومی در جهان را دارد و در این راستا باید نیازهای اولیه بهداشت و درمان کشورها را تامین، کارزارهای واکسیناسیون را مدیریت و در موارد اضطراری مانند شیوع جهانی ویروس کرونا به کشورها کمک کند.

کدام اقدامات سازمان بهداشت جهانی مورد انتقاد است؟

این نخستین بار نیست که از عملکرد سازمان بهداشت جهانی در واکنش به شیوع یک بیماری همه‌گیر انتقاد می‌شود. عملکرد این سازمان در ارتباط با شیوع ویروس ابولا و سارس هم پیش‌تر زیر سوال رفته بود.

یکی از مهم‌ترین انتقاد‌های دونالد ترامپ به این سازمان این است که در ارتباط با نحوه مدیریت و اطلاع رسانی دولت چین درباره بحران کرونا برخورد قاطع نداشته است.

دولت چین نخستین بار در ۳۱ دسامبر سال ۲۰۱۹ میلادی به سازمان بهداشت جهانی اطلاع داد که مواردی از ابتلا به «ذات‌الریه» را که منشا آن «نامعلوم» است در ووهانِ چین مشاهده کرده است.

سازمان بهداشت جهانی چند روز بعد در تاریخ پنجم ژانویه ۲۰۲۰، در بیانیه‌ای اعلام کرد که اطلاعاتی که از چین گرفته نشان می‌دهد که «هیچ مدرکی وجود ندارد که نشان دهد ویروس جدید از انسان به انسان منتقل می‌شود.»

روز ۱۴ ژانویه، سازمان بهداشت جهانی در توییتی باز هم اعلام کرد که نتایج تحقیقات اولیه دولت چین نشان می‌دهد که «هیچ مدرک روشنی درباره انتقال انسان به انسان ویروس کرونا وجود ندارد. » این در حالی‌ست که همان روز، کمیسیون بهداشت شهر ووهان اعلام کرد که احتمال انتقال محدود انسان به انسان ویروس کرونا وجود دارد.

بسیاری با اشاره به این شکل انتشار اطلاعات سازمان بهداشت جهانی بر این باورند که بازنشر نتایج اولیه تحقیقات چین از سوی سازمان بهداشت جهانی، مردم را درباره جدی بودن خطر بیماری کووید-۱۹ گمراه کرد. این دسته از منتقدان می‌گویند این سازمان باید تحقیقاتی را مستقل از چین انجام می‌داد و پیش از روشن شدن تحقیقات مستقل، از بازنشر موضع دولت چین خودداری می‌کرد.

چنان‌که یک هفته بعد، نادرستی تحقیقات اولیه چین آشکار شد و سازمان بهداشت جهانی در تاریخ ۲۲ ژانویه، در بیانیه‌ای اعلام کرد که نتایج تحقیقات اپیدمیولوژیک نشان می‌دهد که انتقال انسان به انسان ویروس کرونا هم ممکن است.

نوک پیکان انتقاد به سوی نفر اول سازمان بهداشت جهانی و شیوه مدیریت اوست. تدروس گبریسیوس، دبیرکل سازمان بهداشت جهانی، بارها در سخنرانی‌های خود از شیوه مدیریت دولت چین در مقابله با شیوع ویروس کرونا تمجید کرده است.

منتقدان آقای تدروس این کار او را سیاسی می‌دانند اما مدافعان او می‌گویند که تدروس با این کار تلاش کرد که چین را به سمت شفافیت هدایت کند.

آقای تدروس سال‌ها در دولت اتیوپی در وزات‌خانه‌های مختلف از جمله وزارت بهداشت فعالیت داشته است. برخی از عملکرد او در مدیریت وزارت بهداشت و اصلاحاتی که انجام داده خشنود هستند و برخی هم او را متهم می‌کنند که در لاپوشانی درباره شیوع وبا در اتیوپی مشارکت داشته است.

انتقاد دیگر به مدیریت سازمان بهداشت جهانی این است که برای اعلام وضعیت اضطراری تعلل کرد.

سازمان بهداشت جهانی در ۳۰ ژانویه اعلام وضعیت اضطراری کرد و هم‌زمان گفت که محدودیت سفر کمکی به کنترل شیوع بیماری کووید-۱۹ نمی‌کند. با وجود این، شمار زیادی از کشورها، از جمله آمریکا به این توصیه سازمان بهداشت جهانی توجه نکردند و محدودیت‌های مسافرتی وضع کردند.

هم‌زمان سازمان بهداشت جهانی باز هم از تلاش‌های چین برای کنترل شیوع ویروس کرونا و به‌ویژه «تعهد به شفافیت» دولت چین تعریف کرد.

این در حالی‌ست که هم‌زمان دولت چین به پنهان‌کاری درباره شیوع این بیماری متهم بود. مهم‌ترین دلیل این اتهام هم برخورد پلیس ووهان با پزشکی بود که درباره ویروس جدید شروع به اطلاع رسانی کرده بود.

در ۲۹ فوریه سازمان بهداشت جهانی باز هم موضع خود را در برابر محدودیت سفر تکرار کرد؛ موضعی که مورد انتقاد دولت آمریکا است.

کاخ سفید می‌گوید بسیاری از تصمیم‌های سازمان بهداشت جهانی «چین محور» است.

هم‌زمان سازمان بهداشت جهانی متهم به این است با ورود به بازی‌های سیاسی از وظایف اصلی و فراملیتی خود دور شده است؛ به‌ویژه به‌خاطر تمجید از عملکرد دولت چین در مقابله با شیوع ویروس کرونا.

این موضوع وقتی بیشتر داغ شد که یکی از مدیران سازمان بهداشت جهانی پاسخ پرسش خبرنگاری درباره عضویت تایوان در سازمان بهداشت جهانی را بی‌پاسخ گذاشت.

چین تایوان را به عنوان یک کشور مستقل به رسمیت نمی‌شناسد. تایوان می‌گوید دولت چین به همین‌خاطر در سال‌های اخیر تلاش کرده که با فشار بر نهادهای بین‌المللی، از جمله سازمان جهانی بهداشت، مانع از عضویت تایوان در این نهادها شود.

دونالد ترامپ می‌گوید که تایوان در ماه دسامبر «اطلاعات مستندی درباره انتقال ویروس کرونا از انسان به انسان» به سازمان بهداشت جهانی داده بوده است.

محققان تایوانی چند هفته بعد از گزارش نخستین موارد ابتلا به ویروس کرونا در چین، برای تحقیق به ووهان چین رفتند.

سازمان بهداشت جهانی این ادعای آقای ترامپ را تکذیب می‌کند اما مرکز کنترل بیماری‌های تایوان با انتشار بیانیه‌ای تاکید کرده است که در مکاتبه با این سازمان نسبت به احتمال انتقال انسان به انسان ویروس هشدار داده اما چون در آن زمان موردی از ابتلا در تایوان نبوده در این‌باره نظر قطعی نداده است.

لارنس گاستین، کارشناس بهداشت و درمان به بی‌بی‌سی گفت که انتقاد سازنده از رویکرد سازمان بهداشت جهانی در قبال چین قابل دفاع است و این سازمان باید با دقت بیشتری شرایط را رصد می‌کرد.

او اما می‌گوید ترامپ می‌خواهد اذهان عمومی را از عملکرد خود منحرف کند چرا که خود او هم پیش‌تر در توییتی از چین به‌خاطر «تلاش‌ها و شفافیت» در مقابله با ویروس کرونا تشکر کرده بود.

راهنمای سازمان بهداشت جهانی درباره استفاده از ماسک هم باعث انتقاد کارشناسان شده است. منتقدان می‌گویند که سازمان در بیانیه‌های خود اطلاعات ضد و نقیض درباره تاثیر استفاده از ماسک در جلوگیری از ابتلا به بیماری کووید-۱۹ ارائه کرده است.

سازمان بهداشت جهانی مدت‌هاست که به بروکراسی و واکنش کند به گسترش بیماری‌های خطرناک متهم است. مهم‌ترین انتقاد قبل از این مربوط به اعلام دیر‌هنگام وضعیت اضطراری در زمان شیوع ابولا در غرب آفریقا بود. این انتقادها منجر به ایجاد اصلاحاتی در سازمان جهانی بهداشت شد.