یاران سابق اردوغان علیه او وارد عمل شده‌اند؟

عبدالله گل و احمد داووداغلو که هر دو زمانی از چهره‌های اصلی حزب حاکم بودند، از تصمیم هیئت عالی انتخابات که رای به دستور تکرار انتخابات شهرداری استانبول داده، انتقاد کرده‌اند.

کمیسیون انتخابات ترکیه پس از هفته‌ها، دستور برگزاری مجدد انتخابات در استانبول را داده است. انتخاباتی که نامزد مورد حمایت مخالفان رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهوری ترکیه در آن پیروز شده بود.

عبدالله گل، رئیس‌جمهوری سابق ترکیه و از موسسان حزب حاکم عدالت و توسعه است و احمد داووداغلو، نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه دولت آقای اردوغان بوده است.

آقای گل ۷ مه در توییتر خود نوشت: "دیروز که خبر تصمیم هیئت عالی انتخابات را شنیدم، همان حس را داشتم که سال ۲۰۰۷ بعد از رای ناعادلانه دادگاه قانون اساسی به من دست داد. جای تاسف است که پیشرفت نکرده‌ایم."

اشاره آقای گل به رای دادگاه قانون اساسی ترکیه است که نزدیک بود جلوی رییس‌جمهوری شدن او را بگیرد.

احمد داووداغلو هم اعتراضش را در قالب چند توییت منتشر کرد و نوشت: "... بزرگ‎ترین شکست برای یک جنبش سیاسی نه باخت در انتخابات که از دست دادن برتری اخلاقی در وجدان عمومی است."

چرا ''یاران '' رجب طیب اردوغان به سخن آمده‎اند؟

سال ۲۰۰۱ میلادی که حزب عدالت و توسعه بنیان گذاشته شد، بیشتر به یک جنبش سیاسی شبیه بود تا یک حزب سیاسی. رهبر این جنبش سیاسی رجب طیب اردوغان بود، اما سیاست‎مداران بانفوذ و بااعتبار دیگری نیز کنار او بودند. چهره‎هایی مثل عبدالله گل، بولنت آرینچ، عبدالطیف شنر، علی باباجان، احمد داووداغلو و یاشار یاکیش.

این‎ها همه در بالاترین سطوح حکومت در دوران هفده ساله‌ای که حزب عدالت و توسعه در قدرت بوده حضور داشته‎اند. عبدالله گل بین سال‎های ۲۰۰۷ و ۲۰۱۴ رئیس‌جمهوری ترکیه بود. احمد داووداغلو تا سال ۲۰۱۶ وزیر امور خارجه و نخست‎وزیر بود. باباجان بیش از دوازده سال معاون نخست‎وزیر در امور اقتصادی بود و بولنت آرینچ رئیس مجلس.

این گروه چند نفره نقشی پررنگ در اجرای سیاست‌های حزب عدالت و توسعه در دهه اول حاکمیتش داشتند. دورانی که به باور بسیاری موفق‎ترین دوران حکومت آقای اردوغان از نظر اقتصادی بوده - همچنین از منظر روابط ترکیه با اروپا و جایگاه این کشور در مناسبات بین‎المللی.

اما در سال‎های اخیر آقای اردوغان به مرور به سمت تمرکز قدرت رفته و یاران دیروزش را یکی یکی از حلقه قدرت بیرون رانده. از نقاط اختلاف آقای اردوغان و یاران سابقش می‎توان به این موارد اشاره کرد: کنار گذاشتن فرایند اصلاح اقتصادی و دموکراتیک، تضعیف روابط مهم ترکیه با متحدان اروپایی، قطبی کردن فضای سیاسی از سوی مقام‎های حزب عدالت و توسعه، و تعویق تدابیر ساختاری برای بهبود اقتصاد.

اختلاف بین اردوغان و یاران سابقش بعد از تغییر نظام سیاسی ترکیه به نظام ریاست‎جمهوری تشدید شد. بسیاری از مخالفان دولت آقای اردوغان معتقدند این تغییر اصول اساسی دموکراسی - از جمله حکومت قانون و تفکیک قوا - را به خطر انداخته.

عبدالله گل و احمد داووداغلو اخیرا در نقد سیاست‎های آقای اردوغان تندتر شده‎اند. آخرین نمونه واکنش‎شان به ابطال انتخابات محلی استانبول بود که به باور آنها ترکیه را یک گام بلند دیگر به حاکمیت اقتدارگرایانه نزدیک کرده.

حرف این منتقدان چیست؟

عبدالله گل از سال ۲۰۱۴ که دوران ریاست‎جمهوری‎اش به سر آمد، در مخالفت با آقای اردوغان بسیار محتاط بود. اما سال ۲۰۱۸ به جایی رسید که می‎خواست در انتخابات ریاست‌جمهوری رودرروی آقای اردوغان بایستد - به شرطی که همه احزاب مخالف از او حمایت کنند.

آقای گل بعد از آن انتخابات به مراتب تندتر شده و مواضعش را عموما از طریق حساب رسمی توییترش (که بیش از هشت میلیون نفر حساب او را دنبال می‌کنند) اعلام می‎کند.

آخرین توییت او (تا زمان این گزارش) درباره تصمیم هیئت عالی انتخابات ترکیه بود که انتخابات محلی استانبول را باطل اعلام کرد. انتخاباتی که نامزد مخالف آقای اردوغان برده بود و به حاکمیت ۲۵ ساله حزب عدالت و توسعه بر بزرگ‌ترین شهر ترکیه پایان داده بود.

احمد داووداغلو، نخست‎وزیر سابق، به طور کلی فعال‎تر از عبدالله گل است و در عرصه عمومی حضوری پررنگ‎تر دارد. بلافاصله پس از انتخابات ۳۱ مارس که به شکست حزب عدالت و توسعه در همه شهر‎های بزرگ انجامید، آقای داوداغلو یک مانیفست پانزده صفحه‎ای منتشر کرد که در آن به یاران سابقش در این حزب هشدار می‌داد.

او به اعضای حزب توصیه کرد بی‎درنگ نظام سیاسی را به نظام پارلمانی برگردانند، استقلال و بی‎طرفی دستگاه قضایی را بازگردانند، و در سیاست خارجی بازنگری کنند.

آیا ممکن است ناراضیان حزب عدالت و توسعه حزبی تازه تشکیل بدهند؟

اخبار غیررسمی فراوانی در این زمینه منتشر شده که بعضی از اعضای سابق حزب عدالت و توسعه می‎خواهند یک حزب جدید تشکیل بدهند. به نظر می‎رسد در حال حاضر دو جریان در این راستا فعال‌اند. یکی با محوریت علی باباجان، معاون نخست‎وزیر سابق و معمار توسعه اقتصادی ترکیه، و تحت نظارت عبدالله گل. و دیگری با محوریت احمد داووداغلو- که بنا به برخی شایعات می‎خواسته به باباجان بپیوندد اما با مخالفت عبدالله گل روبرو شده.

با این وصف می‎شود گفت حزبی جدید در راه است و احتمالا تاسیسش زمانی اعلام می‎شود که به نظر بنیان‎گذارانش شرایط سیاسی برای حضور حزب جدید مساعد باشد.

واکنش حزب عدالت و توسعه چیست؟

رجب طیب اردوغان، رئیس حزب عدالت و توسعه، فعالیت‎های یاران سابقش را با جدیت رصد می‎کند. او اخیرا یکی از دوستان نزدیکش را متهم کرد که به آرمان حزب عدالت و توسعه خیانت کرده -- اما نام آن شخص را نگفت.

اما برخی مقام‌های میان‎رتبه حزب عدالت و توسعه و برخی رسانه‎های هوادار دولت گاه عبدالله گل، علی باباجان و احمد داوداغلو را با لحنی تند نقد می‎کنند. شکی نیست که اگر این چهره‎ها حزبی جدید تشکیل بدهند، حمله رسانه‎ها و مقام‎های حزب عدالت و توسعه شدیدتر خواهد شد.

اگر حزب جدید تاسیس شود، صحنه سیاست در ترکیه چه تغییری خواهد کرد؟

نظرسنجی معتبر در این زمینه انجام نشده، و نمی‎شود حدس زد مردم چقدر از یک حزب جدید حمایت می‎کنند. به خصوص کسانی که سال‎هاست به حزب عدالت و توسعه رای می‎دهند.

در آخرین انتخابات محلی، حزب عدالت و توسعه ۴۴ درصد رای آورد و به رغم کاهش اندک اقبال عمومی همچنان حزب اول ترکیه است. ائتلاف آقای اردوغان با حزب جنبش ملی‎گرا همچنان به قوت خود باقی است، ائتلافی که در انتخابات ریاست‎جمهوری سال ۲۰۱۸ بیش از نیمی از آراء را کسب کرد.

بعضی کارشناسان معتقدند حزبی که علی باباجان و عبدالله گل تاسیس کنند ممکن است تعدادی از نمایندگان حزب عدالت و توسعه در پارلمان را جذب کند. چنین تحولی اکثریت حزب حاکم در پارلمان را به خطر خواهد انداخت.

اما به نظر می‎رسد هدف اصلی باباجان و گل انتخابات پارلمانی و ریاست جمهوری آینده است، که اگر زودهنگام برگزار نشود، در ژوئن سال ۲۰۲۳ برگزار خواهد شد.