چه کسی جانشین محمود عباس می‌شود؟

خیلی‌ها از محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطینی خواسته‌اند که سن زیاد، وضعیت سلامتی و عدم محبوبیت خود را در نظر بگیرد و برای خود جانشینی تعیین کند. ولی او هنوز زیر بار نرفته.

اخیرا اما صحبت‌هایی به گوش می‌رسد که رهبر ۸۱ ساله جنبش فتح و تشکیلات خودگردان فلسطینی شاید حالا بخواهد چنین کاری بکند، ولی یکی از مشاورانش می‌گوید این حرف‌ها چیزی جز "مشتی شایعات مشکوک" نیست.

با این حال، ناراحتی قلبی مختصر او در ماه گذشته یادآور این مساله بود که اوضاع سیاسی فلسطین در وضعیت بحرانی قرار دارد.

شکاف عمیقی که بین فتح و حماس به وجود آمده باعث شده همه چیز فلج شود.

آقای عباس در سال ۲۰۰۵ به مقام ریاست‌ تشکیلات خودگردان فلسطینی رسید و حماس یک سال بعد در انتخابات پارلمانی پیروز شد.

در سال ۲۰۰۷، حماس موفق شد نیروهای فتح را بعد از چند روز درگیری مسلحانه از نوار غزه بیرون کند و به جایگاه خود در این منطقه استحکام ببخشد. در پی این وقایع، قدرت و نفوذ تشکیلات خودگردان به تنها بخش‌هایی از کرانه غربی محدود شد.

از آن زمان تا به امروز هیچ انتخاباتی برگزار نشده. اخیرا قرار بود که در تمامی اراضی فلسطینی برای شوراهای محلی انتخابات برگزار شود که آن هم به عقب افتاد.

شکاف جناحی

با گذر زمان زمزمه‌ها بین فلسطینیان و همچنین مقامات اسرائیلی و دیپلمات‌های خارجی بر سر رهبر بعدی بیشتر و بیشتر شده.

انتظار می‌رود که نامزد حماس اسماعیل هنیه باشد. او قرار است به زودی سکان هدایت این جنبش اسلامگرا را به دست بگیرد.

حازم قاسم، سخنگوی این گروه، تاکید می‌کند که انتخابات باید "با شرکت همه فلسطینی‌ها برگزار شود و نباید به عنوان مساله داخلی فتح با آن برخورد کرد".

اما در نبود یک توافق سیاسی، گروه او به احتمال زیاد ممکن است به حاشیه رانده شود.

بنا قانون پایه فلسطینیان، در صورتی که رئیس تشکیلات خودگردان بمیرد یا توان انجام مسئولیت‌هایش را نداشته باشد، رئیس مجلس تا زمان برگزاری انتخابات جدید جانشین او خواهد شد.

اما از آنجایی که عزیز دویک، از اعضای حماس، در حال حاضر ریاست مجلس را در دست دارد، بعضی از مقامات فتح از همین حالا مدعی شده‌اند که این ماده قابل اجرا نیست. به گفته آن‌ها مجلس نزدیک به ده سال است که تشکیل جلسه نداده.

کمیته مرکزی فتح - تصمیم‌گیرنده اصلی در این حزب - احتمالا نقش عمده‌ای در انتخاب رئیس جدید تشکیلات خودگردان ایفا خواهد کرد.

در میان ۲۰ عضو این کمیته، مروان برغوثی از همه بین فلسطینی‌ها محبوبتر است. او در زمان انتفاضه دوم رهبری گروه تنظیم، شاخه نظامی جنبش فتح، را به عهده داشت.

او به خاطر قتل شهروندان اسرائیلی از طرف این کشور به پنج بار حبس ابد محکوم شده و در زندان به سر می‌برد، ولی با وجود این شخصی پرنفوذ است و پیشگام حل اختلافات با حماس بوده.

خلیل شقاقی رئیس مرکز فلسطینی برای پژوهش و سیاست‌گذاری که به طور منظم از مردم نظرسنجی می‌کند، می‌گوید "مروان برغوثی در میان ساکنان کرانه غربی و نوار غزه از حمایت گسترده‌ای برخوردار است. اگر انتخابات برگزار شود، او می‌تواند محمود عباس را شکست دهد. اسماعیل هنیه را هم شکست می‌دهد. راستش در میان رهبران گروه‌های دیگر فلسطینی، و در خود فتح، کسی نیست که به گرد پایش برسد."

افراد مهم

آقای برغوثی اعلام کرده که اگر آقای عباس در انتخابات بعدی شرکت نکند، از داخل زندان نامزد خواهد شد.

اما هیچ نشانی مبنی بر تمایل اسرائیل برای آزاد کردن او وجود ندارد. برای همین نقش او در انتخابات بعدی احتمالا نفوذ در پشت صحنه و جذب آرای عمومی برای نامزد مورد حمایتش خواهد بود و نه نامزدی مستقیم در انتخابات.

سه بازیگر مهم دیگر هم وجود دارند که از طرف نیروهای امنیتی حمایت می‌شوند:

محمد دحلان تا سال ۲۰۰۷ رئیس نیروهای امنیتی تشکیلات خودگردان در غزه بود، اما در پی اختلاف با محمود عباس از فتح اخراج شد و حالا زندگی مجللی در ابوظبی دارد. او در عین حال روابط نزدیکی هم با رهبران محلی دارد.

جبریل رجوب سابقا چریک بوده و در دوره‌ای رئیس نیروهای امنیتی کرانه غربی بود. او به صراحت معروف است و وجهه عمومی خود را با فعالیت در سازمان‌های مختلف ورزشی حفظ می‌کند. او در کمیته مرکزی فتح معاون دبیرکل است.

ماجد فرج رئیس فعلی سازمان اطلاعات است و اخیرا به کمیته مرکزی فتح پیوسته. او در آخرین دور مذاکرات شکست‌خورده با اسرائیلی‌ها یکی از مذاکره‌کنندگان بود و ظاهرا تاثیر مثبتی بر اسرائیلی‌ها و آمریکایی‌ها گذاشته.

تقسیم مناصب؟

با این‌که تک تک این افراد بدون شک خود را رئیس‌ بعدی تشکیلات خودگردان فلسطینی قلمداد می‌کنند، ولی شخصی که به وضوح پیشتاز رقابت باشد وجود ندارد و کارشناسان می‌گویند حدس و گمان درباره تحرکات داخلی فتح کار درستی نیست.

ناتان فرال، عضو گروه بین‌المللی بحران، می‌گوید "اسم‌هایی که بیشتر شنیده می‌شوند به اعضای سابق نیروهای امنیتی تعلق دارند. دلیلش این است که اسرائیل بیشتر با این‌گونه افراد احساس راحتی می‌کند و حامیان مالی خارجی هم با آن‌ها رابطه داشته‌اند و به نوعی آن‌ها را تایید کرده‌اند."

"این مسائل بعضا با واقعیت‌های ساختار قدرت در فتح همبستگی پیدا می‌کنند، ولی اغلب این‌گونه نیست."

یکی از اتفاقاتی که ممکن است در پی خروج محمود عباس از قدرت بیافتد، تقسیم مسئولیت‌های فعلی او است: رئیس تشکیلات خودگردان، رهبر فتح، و رئیس سازمان آزادیبخش فلسطین.

واگذاری این مسئولیت‌ها به افراد مختلف می‌تواند شرایط را برای رهبری جمعی فراهم کند.

چنین آرایشی می‌تواند شامل صائب عریقات، مذاکره‌کننده ارشد و دبیرکل سازمان آزادیبخش فلسطین، و ناصر قدوه، وزیر امور خارجه سابق و سفیر فلسطین در سازمان ملل هم بشود. او خواهرزاده یاسر عرفات است.

البته بعضی‌ها می‌گویند خروج آقای عباس از صحنه به جنگ قدرت قابل توجهی منجر خواهد شد.

فعلا اما او دارد تلاش می‌کند تا به همه نشان دهد که بر اوضاع تسلط کامل دارد و رقابت‌های سیاسی بیشتر به پشت صحنه محدود مانده.