رئیس‌جمهور برزیل: از ایجاد پول بریکس حمایت می‌کنیم

با شروع پانزدهمین اجلاس کشورهای گروه بریکس در آفریقای‌جنوبی، سران چین و برزیل بر تقویت نفوذ کشورهای موسوم به «جنوب جهانی» تاکید کردند. لولا داسیلوا، رئیس‌جمهور برزیل، همچنین گفت کشورش از ایجاد ارز تجاری بریکس حمایت می‌کند.

در اجلاس امسال بریکس، سران پنج کشور اصلی بجز روسیه حضور دارند. ولادیمیر پوتین که دادگاه کیفری بین‌المللی برای «جنایت جنگی» در اوکراین برایش حکم جلب بین‌المللی صادر کرده است، با ارتباط ویدئویی شرکت می‌کند. سرگی لاوروف، وزیر خارجه، نماینده روسیه در اجلاس است.

به گفته مقام‌های آفریقای جنوبی، رئیس دوره‌ای بریکس، رهبران حدود ۵۰ کشور دنیا در اجلاس امسال شرکت می‌کنند، بیش از ۴۰ کشور برای عضویت اظهار علاقه کرده‌اند و بیش از ۲۰ کشور از جمله ایران درخواست عضویت داده‌اند.

ابراهیم رئیسی، رئیس جمهور ایران، فردا (چهارشنبه اول شهریور) به ژوهانسبورگ می‌رود. این نشست در میان تدابیر شدید امنیتی سه روز ادامه دارد و عنوان رسمی امسال آن، «بریکس و آفریقا» است.

در آستانه شروع رسمی اجلاس، شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، با تاکید بر اهمیت همکاری کشورش با آفریقای جنوبی گفت: «ما لازم است که همکاری استراتژیک را محکم‌تر کنیم و چندجانبه‌گرای واقعی را بکار بگیریم و برای تقویت حضور و صدای کشورهای جنوب جهانی تلاش کنیم.»

لولا داسیلوا رئیس‌جمهور برزیل هم گفت از ایجاد پول بریکس، پول مشترکی برای مبادلات تجاری کشورهای عضو، حمایت می‌کند. او همچنین گفت:

«ما نمی‌خواهیم نقطه مقابل کشورهای گروه۷، گروه ۲۰ یا ایالات متحده باشیم.»

«ما [کشورهای جنوب جهانی] فقط می‌خواهیم خود را سازماندهی کنیم.»

بنا به تعریف سازمان ملل، «جنوب جهانی» به کشورهایی گفته می‌شود در آسیا، آمریکای لاتین و کارائیب. کشورهای «شمال جهانی» عبارتند از: ایالات‌متحده و کانادا، اروپا، اسرائیل، ژاپن، کره‌جنوبی، استرالیا و نیوزیلند.

برزیل، روسیه، هند، چین و آفریقای جنوبی اعضای اصلی بریکس هستند. نام بریکس از حروف اول نام این کشورها به زبان انگلیسی گرفته شده است. این پنج کشور، بیش از ۳۰ درصد تولید ناخالص و بیش از یک‌چهارم تجارت جهانی و حدود چهل درصد جمعیت دنیا را تشکیل می‌دهند.

به گفته مقام‌های آفریقای جنوبی که ریاست دوره‌ای بریکس را به عهده دارد، بیش از «چهل» کشور درخواست عضویت داده‌اند. این کشورها محدوده جغرافیایی وسیعی را در بر می‌گیرند از آرژانتین، جنوبی‌ترین کشور دنیا گرفته تا جنوب و شرق آسیا. ایران، عربستان، مصر و ونزوئلا از کشورهایی هستند که درخواست عضویت داده‌اند. این کشورها هر کدام در مراحل مختلف توسعه با جهت‌گیری‌های متفاوت سیاسی هستند.

بین چین و هند، دو عضو اصلی هم رقابت جدی وجود دارد. دو روزنامه بریتانیایی گاردین و دیلی میل از قول پل ماشاتیله معاون رئیس‌جمهور آفریقای جنوبی نوشتند «تنش در روابط» چین و هند، باعث شد دهلی نو جلوی تلاش آفریقای جنوبی را برای انتقال میزبانی نشست امسال به چین بگیرد.

بنا بر این گزارش، آفریقای جنوبی نگران بود حضور ولادیمیر پوتین در اجلاس، به روابطش با غرب لطمه وارد کند. این دو روزنامه نوشتند ناندرا مودی نخست‌وزیر هند در حاشیه نشست با شی جین‌پینگ ملاقات می‌کند.

پیش از شروع اجلاس، سیریل راماپوسا رئیس‌جمهور آفریقای جنوبی با شی جین‌پینگ در پرتوریا، پایتخت آفریقای جنوبی، ملاقات کرد. آقای شی برای یک دیدار رسمی به آفریقای جنوبی سفر کرده و در اجلاس بریکس هم شرکت می‌کند. دو کشور امروز قراردادی را در زمینه تجارت و انرژی به امضا می‌رسانند.

لولا: می‌خواهیم تصمیم‌گیری سیاسی در دنیا عادلانه‌تر شود

رئیس‌جمهور برزیل در سخنانش در اجلاس گفت بریکس می‌خواهد سازوکار تصمیم‌گیری‌های سیاسی در دنیا «عادلانه‌تر» شود.

او این را زیر سوال برد که کشورهای دیگر نمی‌توانند عضو دائمی شورای امنیت باشند: «چه کسی گفته کشورهایی که در ۱۹۴۵ در آنجا قرار گرفتند باید همان جا بمانند. دنیا عوض شده، سیاست هم عوض شده.»

او به «بسته بودن» عضویت در گروه هفت هم انتقاد کرد و آن را «باشگاهی برای ثروتمندان» خواند و گفت «حتی وقتی برزیل ششمین اقتصاد بزرگ دنیا شد، ابتدا به عنوان مهمان و بعد به عنوان شرکت‌کننده دعوت شد» نه به عنوان عضو.

آقای لولا تاکید کرد که بریکس باید به روی همه کشورها باز باشد اما باید قواعد و مقرراتی تدوین شوند تا کشورهای مخالف بریکس نتوانند به آن بپیوندند.

او با حمایت از عضویت آرژانتین گفت: «کشوری داریم مثل آرژانتین که در حال حاضر نمی‌تواند دلار بخرد. آنها در شرایط سختی هستند چون دلار ندارند. برای صادرات به برزیل آنها نباید به دلار نیاز داشته باشند. بگذارید پولی را بین خودمان ایجاد کنیم.»

او گفت بانک‌های کشورهای عضو می‌توانند «تا آخر ماه» به توافقی برای مبادلات پولی در تجارت بین خود برسند، «مثلا بین چین و برزیل، بین برزیل و هند.»

آقای لولا گفت هدف از ایجاد ارز تجاری بین برزیل و دیگر کشورها «نفی دلار» نیست: «دلار همچنان ارزش الان خود را خواهد داشت و این مهم است. اما اگر ما پول برای خریدن دلار نداشته باشیم، نباید مجبور باشیم دلار بخریم. می‌توانیم با ارز خودمان معامله کنیم.»

دستورکارهای اجلاس

بررسی درخواست‌های عضویت دیگر کشورها، همکاری‌های اقتصادی و تجاری و همچنین نقش سازمان ملل از دستورکارهای نشست است.

به گفته کسری ناجی، خبرنگار اعزامی بی‌‌بی‌سی فارسی به این اجلاس، «مهم‌ترین موضوع مورد بحث چگونگی گسترش این گروه به عنوان وزنه‌ای در مقابل گروه هفت کشور صنعتی است.»

«دلارزدایی» از جمله موضوعات دیگر مطرح در بریکس ۲۰۲۳ است. به عبارت دیگر، بریکس در حال بررسی انفصال از دلار بعنوان ارز معیار تجارت بین‌المللی است.

به گزارش نومسا ماسکو خبرنگار بی‌بی‌سی از ژوهانسبورگ، «۷۰ درصد تجارت دنیا با دلار انجام می‌شود و کشورهای بریکس قصد دارند با ایجاد یک پول مشترک، نفوذ آمریکا بر تجارت جهانی را کاهش و نفوذ خود را افزایش دهند.»

علاوه بر این، بانک کشورهای بریکس (بانک توسعه نوین) برای کشورهایی مانند ایران و روسیه که با تحریم‌های بانکی گسترده آمریکا مواجه‌اند، مزایای ویژه‌ای خواهد داشت.

این بانک سامانه اعلام پرداختی برای کشورهای عضو دارد که بدیلی برای سامانه مالی ارتباطات بین‌بانکی جهانی سوئیفت به شمار می‌آید. در حال حاضر ایران و روسیه به خاطر تحریم‌ها از دسترسی به سوئیفت محروم‌اند.

چرا بریکس مهم است؟

کشورهای عضو بریکس رکوردهای زیادی دارند:

در میان این غول‌ها، آفریقای‌جنوبی شاید کوچک به نظر برسد اما تنها کشور آفریقایی بریکس است، از نظر تولید ناخالص داخلی دومین اقتصاد بزرگ آفریقاست (یا با برآوردی دیگر سومین)، سومین ارتش بزرگ آفریقا را دارد هرچند از نظر مساحت و جمعیت (حدود شصت میلیون)، در این قاره ششم است. ژوهانسبورگ، بزرگترین و ثروتمندترین شهر آفریقای جنوبی،پایتخت اقتصادی آفریقا محسوب می‌شود.

کشورهای بریکس از مهم‌ترین تولیدکنندگان کالا، خدمات و مواد خام در دنیا هستند و پیش‌بینی شده در آینده سهم خود را بیشتر کنند. به نوشته اکونومیست، کشورهای بریکس هنوز از نظر تولید ناحالص داخلی پشت سر کشورهای گروه ۷ هستند اما دو برابر اتحادیه اروپا تولید دارند.

یکی دیگر از اهداف بریکس انفصال از دلار بعنوان ارز معیار تجارت بین‌المللی است. به گفته روسیه تشکیل صندوق «ذخیره ارزی بین‌المللی» براساس ارز کشورهای عضو در جریان است.