بحران اوکراین؛ ١٠٠ روز پس از آغاز جنگ

صلیب سرخ بین‌الملل در بیانیه‌ای که به مناسبت صدمین روز تهاجم روسیه در اوکراین منتشر کرده، می‌گوید خرابی‌هایی که این تهاجم در اوکراین ایجاد کرده، از حد ادراک خارج است.

درگیری در شرق اوکراین همچنان ادامه دارد و ولودیمیر زلنسکی رئیس جمهوری اوکراین در صدمین روز این جنگ گفته است که نیروهای روسیه اکنون حدود یک پنجم کشورش را تصرف کرده‌اند.

روز ٢٣ فوریه، واحدهای ارتش روسیه از مرز با اوکراین عبور کردند. رهبری روسیه این تهاجم نظامی را "عملیات ویژه" با هدف "نازی‌زدایی" حکومت اوکراین و غیرنظامی کردن این کشور عنوان کرده بود.

ولادیمیر پوتین، رئیس جمهوری روسیه، دولت به رهبری ولودیمیر زلنسکی، رئیس جمهوری مایل به غرب اوکراین را به داشتن تمایلات "نژادپرستانه" و برنامه‌ای برای پیوستن به پیمان نظامی ناتو و استقرار نیروهای کشورهای غربی در مرزهای روسیه متهم کرده بود.

اگرچه این اتهامات مبنای اصلی تلاش دولت روسیه در توجیه جنگ اوکراین برای مردم روسیه است، اما تا کنون هیچگونه شواهدی در این مورد ارائه نشده است.

پیش از آغاز جنگ، آنچه که از اظهارات مقامات روسی برمی‌آمد حاکی از آن بود که با ورود ارتش روسیه، مقاومت نظامی اوکراین به سرعت فرو خواهد پاشید و با سقوط دولت، روسیه خواهد توانست بار دیگر یک دولت وابسته به خود را روی کار بیاورد. مقامات روسی انتظار داشتند که این جنگ ظرف چند روز به پایان برسد و ارتش در ساعات اولیه حمله، از تسلیم نیروهای اوکراینی و پیشرفت سریع در داخل خاک آن کشور خبر می‌داد.

منابع غربی به نقل از نظامیان روسیه گفتند که قرار بود چند روز پس از آغاز عملیات، واحدهای ارتش رژه پیروزی را در کی‌یف برگزار کنند.

با گذشت چند روز مشخص شد که انتظار روس‌ها تحقق نخواهد یافت. رهبر اوکراین از کی‌یف، پایتخت نگریخت و به یک تهاجم تبلیعاتی گسترده در سطح جهانی دست زد، مردم اوکراین از ارتش روسیه به عنوان "ارتش رهایی‌بخش" استقبال نکردند و ارتش اوکراین در برابر یک نیروی مهاجم بسیار نیرومندتر به مقاومت پرداخت.

بحران اوکراین

ناکامی در کی‌یف

کمی بیش از یک ماه پس از آغاز جنگ، نیروهای روسی در حالی که متحمل تلفات و خسارات سنگینی در عملیات اشغال پایتخت شده بودند، از این جبهه عقب نشستند و رئیس جمهوری روسیه طرح "آزادسازی" اوکراین را کنار گذاشت و اعلام کرد که هدف از این جنگ "آزادسازی" منطقه دونباس در شرق است.

این منطقه محل سکونت بخش عمده اقلیت روس‌زبان اوکراین است و پس از اقدام پارلمان اوکراین در سال ٢٠١٤ برای برکناری ویکتور یاکونوویچ، رئیس جمهوری طرفدار روسیه، با شورش جدایی‌طلبان طرفدار مسکو دست به گریبان بوده است. آنان در این منطقه اعلام "جمهوری" کرده و روسیه در آستانه حمله به اوکراین، این جمهوری‌ها را به رسمیت شناخت.

با شکست در جنگ اشغال کی‌یف، روسیه با استفاده از توانایی موشکی و توپخانه خود، شهرهای مختلف اوکراین را از دور هدف قرار داده و به خصوص مناطق شهری در شرق و جنوب را زیر آتش سنگین گرفته است. ظاهرا ارتش روسیه امیدوار است با نابودی هرگونه امکان مقاومت در این شهرها، نوار ساحلی اوکراین در جنوب را اشغال کرده و بین شبه‌جزیره کریمه تا مناطق شرق اوکراین و خاک روسیه ارتباط زمینی برقرار کند.

در اجرای این برنامه، شهرهای شرقی و جنوبی اوکراین هدف اصلی آتشباری ارتش روسیه بوده است. نمونه بارز عملیات روسیه در این مورد، شهر ماریوپل است که پس از نزدیک به دو ماه مقاومت، سرانجام به شکل یک ویرانه به تصرف ارتش روسیه درآمد.

نتایج ١٠٠ روز جنگ؛ وجهه روسیه

با گذشت ١٠٠ روز از آغاز جنگ، نه تنها صحنه جنگ در اوکراین، بلکه صحنه سیاسی اروپا و جهان دستخوش تحولاتی شده که می‌تواند تصمیم ولادیمیر پوتین، رئیس جمهوری روسیه برای آغاز این جنگ را به یک نقطه عطف تاریخی تبدیل کند.

تا پیش از ٢٣ فوریه، روسیه در افکار عمومی اکثر مردم جهان یک قدرت درجه یک نظامی بود که علاوه بر تسلیحات اتمی، از ارتشی نیرومند با نفرات ورزیده و مجهز به تسلیحات پیشرفته برخوردار است. احتمالا همین تصور باعث شده بود که دولت‌های غربی در بروز واکنش موثر نسبت به آمادگی نظامی روسیه برای حمله به اوکراین ملاحظه به خرج دهند.

عملکرد ارتش روسیه در صحنه جنگ اوکراین و توسل به تاکتیک‌هایی مانند ویران کردن شهرها همراه با اتهامات ارتکاب جنایت جنگی در ابعاد وسیع این تصور را به وضوح مخدوش کرده و تصویری از "یک روسیه متفاوت" را در برابر جهانیان قرار داده است.

کوتاه مدتی پس از آغاز جنگ، رای‌گیری در مجمع عمومی سازمان ملل نشان داد که اقدام روسیه از سوی اکثر کشورهای جهان مردود شناخته شده است.

نتیجه ١٠٠ روز جنگ؛ وحدت غرب

یکی از اهداف اعلام شده روسیه در حمله به اوکراین، جلوگیری از احتمال پیوستن این کشور به پیمان نظامی ناتو بود.

در هفته‌های اول جنگ، رئیس جمهوری اوکراین به امید قانع کردن روسیه در توقف حملات، تلویحا از آمادگی کشورش برای نوعی تضمین در مورد عدم عضویت در ناتو سخن گفت و افزود که در هرحال انتظار ندارد کشورهای غربی از عضویت اوکراین استقبال کنند.

تهاجم به اوکراین نه تنها سایر کشورها را از تلاش برای کسب حمایت نظامی غرب منصرف نکرد بلکه به شکلی غیرمنتظره زمینه پیشروی ناتو به غرب را فراهم آورد. تا کنون دو کشور سوئد و فنلاند، که دارای طولانی ترین مرز مشترک با روسیه در اروپا هستند، رسما تقاضای عضویت در این پیمان را کرده و با استقبال سایر اعضا مواجه شده‌اند.

علاوه براین، کشورهای غربی دیگری مانند آلمان و دانمارک خطر تهاجم از شرق را جدی گرفته و در صدد بازنگری در سیاست نظامی و تقویت توان دفاعی خود برآمده‌اند و روسیه را چالش نظامی جدیدی مواجه کرده‌اند.

کشورهای غربی بدون واهمه از واکنش روسیه به حمایت تسلیحاتی گسترده از اوکراین از جمله ارسال تجهیزات پیشرفته به آن کشور مبادرت کرده‌اند.

یکی دیگر از نتایج تغییر استنباط جهانی از موقعیت روسیه به عنوان "یک قدرت مسئول" اقدام کشورهای غربی در قطع هر چه سریع‌تر هرگونه وابستگی اقتصادی به روسیه شامل یافتن جایگزینی برای منابع انرژی آن کشور بوده است.

آخرین تحولات جنگ

در حال حاضر، روسیه توانسته است با تمرکز نیرو در جبهه شرق، به پیشروی در منطقه دونباس ادامه دهد هرچند به گفته کارشناسان وزارت دفاع بریتانیا، این دستاورد با هزینه سنگین از لحاظ تجهیزات و نفرات به دست آمده است.

نیروهای اوکراینی بخش عمده شهر سورودونتسک در شرق را به روس‌ها واگذار کرده‌اند و اگرچه سقوط این شهر احتمالا برای اوکراین یک ضربه روانی سنگین است، اما آنها را از نابودی در نتیجه یک نبرد طولانی و نابرابر حفظ می‌کند.

موسسه آمریکایی مطالعات جنگ گفته است که دولت اوکراین در حمایت بیشتر از جبهه سورودونتسک کوتاهی کرده است، هرچند به این ترتیب، احتمالا منابع محدود خود را برای حفاظت از "مناطق حیاتی‌تر" نگه داشته است.

کارشناسان نظامی گفته‌اند که جلوگیری از پیشروی بیشتر روسیه در شرق و به خصوص، جلوگیری از تحقق هدف ارتش روسیه در اشغال نوار ساحلی جنوبی اوکراین مستلزم تحویل تسلیحات بهتر و موثرتر به خصوص توپخانه دوربرد به نیروهای اوکراینی است.

مقامات نظامی روسیه گفته‌اند که این جنگ می‌تواند سال‌ها ادامه پیدا کند، اظهارنظری که می‌تواند یادآور عملکرد شوروی در جنگ افغانستان باشد و خسارات جبران ناپذیری را به اقتصاد روسیه وارد کند.