تئوری توطئه؛ چگونه انکار همه‌گیری کرونا با انکار گرمایش زمین پیوند خورد؟

به عقیده متیو دست‌هایی مرموز در پس پرده درکارند و درباره دو خبر بزرگ روزگار واقعیت را به ما نمی‌گویند: "همه این کارزار و پروپاگانداها برای این است که کار خودشان را پیش ببرند. فرقی نمی‌کند که با شیوع وبروس باشد یا با تغییرات اقلیمی"

متیو بریتانیایی است اما از ۲۰ سال پیش در نیوزیلند زندگی می‌کند، یکی از کشورهایی که با محدودیت و مقررات سفت و سخت به مقابله با کرونا رفت.

متیو که از رویکرد دولت نیوزیلند راضی نبود به شبکه‌های اجتماعی روی آورد تا اعتراضش را بیان کند و عضو گروه‌هایی شد که با واکسن و ماسک مخالفند و همه‌گیری کرونا را توطئه‌ای شوم و جهانی می‌دانند.

متیو در این توهم‌های توطئه غرق شد که بر دیدگاه‌ها و حتی روابطش تاثیر گذاشت.

او با تماس ویدئویی با من حرف می‌زد، در حالیکه ته حیاط مخفی شده بود تا دوستش و شریک زندگی‌اش که با او اختلاف نظر دارند صدایش را نشوند.

اخیرا گروه‌هایی مثل آنهایی که متیو عضوشان است، نه فقط درباره کرونا که درباره گرم شدن کره زمین هم اطلاعات نادرست یا نظریه‌های بی‌پایه همرسان می‌کنند، متیو کرونا و گرمایش زمین را بخشی از همان "دسیسه جهانی" می‌داند.

رز سفید

گروه‌های ضد واکسن و مخالفان محدودیت‌های کرونا در تلگرام، اکنون همان داستان‌های توطئه جهانی پشت پرده را که درباره همه‌گیری کرونا می‌گفتند، درباره گرم شدن کره زمین هم می‌گویند. این پست‌ها انتقاد یا بحث سیاسی نیستند و پر هستند از اطلاعات نادرست، داستان‌های جعلی و شبه‌علم. بی‌بی‌سی برای اظهارنظر با تلگرام تماس گرفته است.

به گفته پژوهشگران موسسه گفتگوی استراتژیک، اندیشکده‌ای که درباره اطلاع‌رسانی جعلی در اینترنت تحقیق می‌کند، ضد واکسن‌ها و مخالفان محدودیت‌های کرونا فکر می‌کنند در مورد گرم شدن کره زمین "اغراق" می‌شود یا اینکه "دروغ محض" است برای اینکه مردم را به این ترتیب کنترل کنند.

جنی کینگ از پژوهشگران این موسسه می‌گوید: "لغات و اصطلاحات مربوط به محدودیت‌های کرونا هر چه بیشتر برای ایجاد ترس و تحریک کاربران بر ضد مقابله با گرمایش زمین بکار گرفته می‌شوند."

به گفته جنی کینگ، بحث گرمایش زمین برای این گروه‌ها موضوع سیاست و سیاست‌گذاری نیست بلکه "این محمل‌ بسیار موثری است برای رساندن ایده‌هایشان به مخاطبان بسیار گسترده‌تر درباره مضامینی مثل قدرت، آزادی فردی، عاملیت، شهروند علیه دولت یا از دست رفتن سبک زندگی سنتی."

یکی از این گروها "رز سفید" است، شبکه‌ای با زیرگروه‌های محلی در سراسر دنیا، از بریتانیا گرفته تا آمریکا، آلمان و نیوزیلند، همان جایی است که متیو با این شبکه آشنا شده است. متیو توضیح می‌دهد: "یکی دو نفر آن را اداره نمی‌کنند، این یک سازمان مردمی غیرمتمرکز است. مثلا برایتان برچسب (استیکر) فرستاده می‌شود و شما روی تیرهای چراغ برق محل می‌چسبانید."

مضامین این برچسب‌ها ضد واکسن، ضد ماسک و تئوری‌های توطئه هستند، "در مقابل عادی جدید مقاومت کنید"، "مرد واقعی ماسک نمی‌زند" و یا شعارهای نادرستی مثل اینکه "همه‌گیری جهانی وجود ندارد".

متیو اولین بار تبلیغ رز سفید را روی یک برچسب دید و حالا او خودش همان شعارها را روی تیرهای چراغ برق اطراف خانه‌اش در نزدیکی اوکلند می‌چسباند. در برچسب‌های رز سفید نفوذ افراد قدرتمند بر دنیا و "واکسیناسون اجباری" زیاد دیده می‌شود.

متیو به من از "بازآرایی بزرگ جهانی" می‌گوید، تئوری توطئه بی اساسی که قدرتمندان دنیا دارند از این همه‌گیری استفاده می‌کنند تا نظم نوین جهانی را مخفیانه مستقر کنند، "ابردولتی" پس پرده که زندگی همه مردم دنیا را کنترل می‌کند.

متیو می‌گوید بعضی از تئوری‌ها بیش از حد "توطئه‌ای" هستند و در واقع صحنه‌گردان این نمایش "اشتراک منافع اشخاص، دولت‌ها و شرکت‌های عظیم" است.

این نگرش تاثیر زیادی بر زندگی متیو گذاشته و او را از نزدیکانش دور کرده است. او می‌گوید از اینکه اخیرا دختر ۹ ساله اش در مدرسه درباره گرمایش زمین برنامه ارائه کرده ناراحت بوده است. البته از اینکه به چاه ویل تئوری‌های توطئه هم افتاده ناراحت است: "در سه چهار ماه گذشته، هر روز با اضطراب زیاد از خواب بیدار می‌شوم، نگران دنیا هستم و همه اتفاقاتی که در آن می‌افتد. ای کاش این طور نبود".

عقل از کله‌اش 'کاملا پریده'

کریستین در بیمارستانی در بلفاست پرستار بیماران کروناست و ماجرا را از زاویه‌ای دیگر می‌بیند. در دوران همه‌گیری، دوست دختر کریستین تئوری‌های توطئه درباره کرونا و واکسن آن را باور کرد. او حتی فکر می‌کرد کریستین هم در این "توطئه بزرگ" نقش دارد. او هم مثل متیو عضو رز سفید محل زندگی‌اش شد.

بعد از آنکه دوست دختر کریستین با ادعاهای نادرست درباره گرمایش زمین مواجه شد جذب آن شد و مرتب در این باره در اینستاگرام پست می‌گذاشت. کار بجایی کشید که کریستین ناچار شد رابطه‌اش را با او قطع کند. کریستین سرش را با اندوه تکان می‌دهد و می‌گوید: "احمقانه است، ترسناک است".

"او فکر می‌کند گرمایش زمین واقعیت ندارد و این برنامه‌ای است برای خالی کردن کره زمین از سکنه و بشریت."

تئوری‌های توطئه جدید

اکنون به نظر می‌رسد انکار همه‌گیری کرونا و انکار گرمایش زمین با هم پیوند خورده‌اند و حتی بجای اصطلاحاتی مثل "محدودیت‌های کرونا" اصطلاحاتی جدید و بی‌پایه‌ای مثل "محدودیت‌های اقلیمی" رونق گرفته‌اند. منظور از "محدودیت‌های اقلیمی" این است که در آینده به دلایل اقلیمی محدودیت‌هایی مثل کرونا اعمال خواهند شد. این اصطلاح در بین کاربران یوتیوب که مبلغ تئوری‌های توطئه هستند رایج شده است.

اما بر خلاف این تصور، دانشمندان می‌گویند محدودیت و تعطیلی به سبک کرونا یک استراتژی جدی برای کاهش عوارض گرم شدن زمین نیست. برای مثال، محدودیت و تعطیلی‌های کرونا کاهش ناچیزی در انتشار گازهای گلخانه‌ای داد.

اما مرارت‌های کرونا و محدودیت‌هایش و اکاذیبی که در اطراف آن شکل گرفت، بستر مناسبی برای پرورش تئوری‌های توطئه جدید است که در نهایت همه‌شان، هر اتفاق بدی را نتیجه توطئه قدرتمندان پشت پرده می‌بینند، یک پاسخ برای تمام پرسش‌ها.