کاپ۲۶؛ موانع توافق برای مقابله با تغییرات اقلیمی چیستند؟

رهبران جهان برای بیست‌وششمین اجلاس جهانی سازمان ملل برای مقابله با گرم شدن زمین موسوم به کاپ۲۶، به گلاسگوی اسکاتلند آمده‌اند تا برای کاهش‌ تولید گازهای کربنی و پیشگیری از افزایش بیشتر دمای کره زمین تصمیم‌های مهمی بگیرند.

مذاکره‌کنندگان در دوازده روز گفتگوی فشرده باید بر پنج چالش اصلی غلبه کنند.

۱. اعتماد

چالش واقعی مذاکره‌کنندگان مسئله اعتماد یا در واقع بی‌اعتمادی است.

روابطی که عامل موفقیت اجلاس پاریس در سال ۲۰۱۵ بود، همگی لطمه دیده‌اند. در آن موقع آمریکا و چین برای رسیدن به توافق با هم کنار آمدند اما پس از چهار سال ریاست جمهوری دونالد ترامپ و رقابت رو به افزایش، دو طرف به همدیگر بدگمان هستند.

ائتلاف به اصطلاح "بلندپروازانه" کشورهای جزیره‌ای با اقتصادهای در حال توسعه و اتحادیه اروپا که عامل واقعی پیشرفت اجلاس پاریس دز سال ۲۰۱۵ بود، دیگر توانایی قبل را ندارد.

علاوه بر همه اینها مشکلات مالی قابل توجهی هم وجود دارند، خلف وعده کشورهای ثروتمند برای کمک ۱۰۰ میلیارد دلاری به کشورهای فقیرتر برای مقابله با گرم‌شدن زمین، به مذاق جامعه بین‌المللی خوش نیامده است.

هر قدر هم که بخواهیم واقعیت را نادیده بگیریم، در این مقطع حساس، اطمینان به تحقق اهداف اجلاس پاریس بشدت کاهش یافته است.

آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، در نشست گروه ۲۰ در رم و درست قبل از پرواز به گلاسکو برای شرکت در کاپ۲۶ بر اهمیت اعتماد تأکید کرد:

"اگر واقعا دنبال موفقیت هستیم و نه یک سراب، به جاه‌طلبی و اقدام بیشتر نیاز داریم. این تنها با بسیج گسترده اراده سیاسی امکان‌پذیر خواهد بود و مستلزم اعتماد در بین تصمیم‌گیرندکان اصلی است."

"امروز اعتماد کم است و سؤالات جدی در مورد اعتبار وجود دارد."

اگر این نقص برطرف نشود، نشست گلاسکو به احتمال زیاد به مقصود نمی‌رسد.

۲. اعتبار

یکی از کلیدهای موفقیت در اجلاس‌های کاپ، اعتبار کشور میزبان است.

در سال ۲۰۱۵ که فرانسه میزان کاپ بود، اعتبار دولت فرانسه و امانوئل مکرون رئیس جمهور این کشور در توافق پاریس نقش مهمی داشت.

در این زمینه، بریتانیا با چالش‌هایی مواجه است اگرچه اعتباری نیز در چنته دارد.

کاوه گیلانپور، مذاکره‌کننده اقلیمی باسابقه و همکار کنونی مرکز راه‌کار‌های اقلیمی و انرژی، می‌گوید بریتانیا "در جلوی صف" مقابله با گرم شدن رمین بوده است.

او می‌گوید تعهد دولت بریتانیا به اهداف نشست پاریس برای کربن‌خنثی ‌شدن تا سال ۲۰۵۰-یعنی تولید گازهای کربنی با جذب و حذف آن برابر شود- حتما اعتبار ایجاد می‌کند.

اما از طرف دیگر دولت بریتانیا بر سر طرح بهره‌برداری از معدن زغال‌سنگ در کامبریا، بررسی درخواست مجوز برای استخراج نفت در دریای شمال، طرح اضافه کردن یک باند دیگر به فرودگاه هیترو و کاهش عوارض سفرهای هوایی در هفته گذشته در معرض انتقاد قرار دارد.

با اینحال شاید مهم‌تر از همه، تصمیم دولت بریتانیا برای کاهش کمک‌ به کشورهای توسعه‌نیافته از هفت دهم درصد درآمد ناخالص ملی به نیم درصد بوده است.

۳. حجم کار

یکی از بزرگترین چالش‌های این نشست حجم بسیار زیاد کار و سنگینی دستور کار آن است.

یکی از دلایل حجم کار، به تعویق افتادن نشست سال گذشته به دلیل شیوع کرونا است و اینکه مذاکرات مجازی جواب نداده‌اند. مذاکره‌کنندگان از گفتگوهای مجازی راضی بودند اما تا زمان ملاقات رو در رو، از تصمیم‌گیری خودداری ورزیدند.

بنابراین نشست گلاسگو دستور کار سنگینی دارد و بویژه تامین مالی اهمیت زیادی دارد.

علاوه بر این، جزئیات پیچیده چگونگی اجرای توافق پاریس هنوز معلوم نشده‌اند. مسئله شفافیت در اجرای تعهدات، بازارهای کربن و یکسان بودن چارچوب زمانی برای کاهش انتشار گازهای کربنی، وقت و تلاش مذاکره‌کنندگان را در این شش سال پس از توافق پاریس بی‌نتیجه گذاشته است.

کاوه گیلانپور می‌گوید: "این خطر واقعا هست که نرسیدن به توافق در یک موضوع نسبتا کوچک در پایان هفته دوم، سرخط اخبار شود."

"حجم زیاد کارهای عقب افتاده یعنی موارد بسیار بحث برانگیز می‌توانند باعث تاخیر و لطمه جدی به اتمام کار شوند."

۴. خود فرآیند مذاکره و تصمیم‌گیری

این احساس در بسیاری از شرکت‌کنندگان هر چه بیشتر تقویت می‌شود که روال فعلی این مذاکرات برای هدفی که دنبال می‌کند مناسب نیست.

نیاز به اجماع ۱۹۷ کشور و ماهیت قانونی و فنی مذاکرات به این معنی است که در واقع جای بسیار کمی برای مذاکره واقعی وجود دارد.

بریتانیا مصمم است در این نشست نمونه‌ موفقی ارائه و نشان دهد که مبارزه با گرمایش زمین می‌تواند هم برای محیط‌زیست هم برای تجارت مفید باشد.

بریتانیا همچنین مشتاق انعقاد یک سری توافق‌های جانبی مثل قطع جنگل‌زدایی، کاهش تولید گاز متان، پایان دادن به سوزاندن زغال‌سنگ برای برق و محافظت از محیط‌زیست است.

برخی از شرکت‌کنندگان بر این باورند که بحران گرم شدن زمین اکنون چنان جدی شده که باید شاهد اصلاحات واقعی در کاپ و استفاده موثر از سیاست هویج و چماق برای وادار کردن کشورها به تعهداتشان باشیم.

دکتر دبورا برازنان، مشاور هیئت اعزامی آنتیگوا و باربودا، می‌گوید: "باید یک عنصر پاسخگویی هم وجود داشته باشد، در غیر این صورت کشورها می‌توانند هر تعهد و قولی بدهند و به آن عمل نکنند."

۵. ترفندهای تبلیغاتی

ماه‌هاست سیاستمداران، مذاکره‌کنندگان و روزنامه‌نگاران بحث می‌کنند که دستاورد‌های این کنفرانس به چه شکل خواهد بود؟

اینجا پاریس سال ۲۰۱۵ یا کپنهاگ سال ۲۰۰۹ نیست که تشخیص توافق و عدم توافق آسان بود.

هدفی که دولت بریتانیا اعلام کرده "زنده نگه‌داشتن" ۱/۵ درجه است، یعنی افزایش دمای زمین تا سال ۲۰۵۰، کمتر از ۱/۵ درجه در مقایسه با دوران پیش از انقلاب صنعتی باشد. این هدف آوازی دلنشین است اما درست نشان نمی‌دهد در عمل به چه معناست.

اگر کمی دقیق‌تر نگاه کنیم، هدف واقعی دولت بریتانیا این است که یک "نقشه راه" ارائه دهد تا بر اساس آن همه کشورها در فواصل کوتاه‌مدت اهداف خود را برای کاهش تولید کربن بازبینی کنند، در حال حاضر، این بازبینی هر پنج سال باید انجام شود.

به احتمال زیاد این اجلاس کاپ با نبردی سنگین به پایان می‌رسد، کشورهای در حال توسعه با هر تلاشی برای اینکه در فواصل یک یا سه سال اهداف خود را بهتر کنند مخالفت خواهند کرد. در این صورت دولت بریتانیا مجبور می‌شود یک بیانیه سیاسی مغشوش بدهد پر از آمال و آرزو اما هیچکس را ملزم به انجام هیچ کاری نکند.

در نتیجه تمام تعهدهای جانبی مثل پایان دادن به جنگل‌زدایی یا کاستن از تولید متان و کاهش آلودگی حمل‌ونقل دریایی بدل می‌شوند به فهرستی از آرزوهایی بدون ضمانت اجرایی که قصدشان تحت تاثیر دادن مخاطب است

به محض پایین آمدن پرده‌های اجلاس، منتظر هیاهوی تبلیغاتی عظیم دولت بریتانیا و دیگران باشید که دنیا را متقاعد کنند نشست گلاسکو یک موفقیت بزرگ بوده است.

ریچارد بلک که قبلا خبرنگار محیط‌زیست بی‌بی‌سی هم بوده می‌گوید: "گزارش دستاوردهای نشست مستقیما از دفتر رهبران سیاسی به دست خبرنگاران سیاسی رسانه‌ها می‌رسد که اکثرا از روال اقلیمی سازمان ملل آگاهی قبلی ندارند."

"محور پوشش خبری اغلب بر نمایش سیاسی متمرکز است تا مسائل واقعی و لفاظی تبلیغاتی رهبران سیاسی غالبا با واقعیت اشتباه گرفته می‌شوند."

اما باید یک سوال اصلی را در ذهن داشته باشیم: آیا محدود کردن افزایش دمای جهان به زیر ۱/۵ درجه سانتیگراد اکنون محتمل‌تر است؟

آقای بلک می‌گوید: "اگر یک قانون طلایی برای دیدن پشت پرده تبلیغات سیاسی و رسانه‌ای باشد، این است که سعی کنید مسائل را بفهمید و به جای توجه به آنچه که رهبران سیاسی می‌گویند، به آنچه انجام می‌دهند نگاه کنید."

کاپ۲۶ ؛ سه نکته اصلی