راهنمای انتخابات آلمان؛ پایان زمامداری آنگلا مرکل

با انتخابات پارلمانی آلمان در روز یکشنبه، دوره صدراعظمی ۱۶ ساله آنگلا مرکل نیز پایان خواهد یافت.

نظرسنجی‌های اخیر نشان می‌دهد که برای اولین بار در ۱۵ سال گذشته، حزب چپ میانه از حزب محافظه‌کار خانم مرکل پیشی گرفته است. ولی یک چیز روشن است، هر کس که در این انتخابات پیروز شود ناچار به اتئلاف خواهد بود. در حال حاضر سه حزب معتقدند که خواهند توانست برای شرکت در ائتلاف، کرسی‌های کافی در پارلمان به دست آورند و صدراعظم بعدی را انتخاب کنند.

ببینیم نظام انتخاباتی آلمان چه می‌گوید.

مردم به چه چیز رأی می‌دهند؟

روز یکشنبه ۲۶ سپتامبر، آلمانی‌ها نمایندگان بوندستاگ، مجلس سفلای پارلمان فدرال را انتخاب خواهند کرد. اگر چه در این تاریخ مردم شخصا رأی خود را به صندوق خواهند انداخت، رأی گیری پستی از یک ماه پیش شروع شده است. نزدیک به ۶۰ میلیون و ۴۰۰ هزار آلمانی که بیش از ۱۸ سال دارند، واجد شرایط برای شرکت در انتخابات هستند.

بوندستاگ دارای حداقل ۵۹۸ نماینده است ولی غالبا شمار نمایندگان بیش از این رقم است. اگر چه حزب برنده در همان پایان شب رأی‌گیری معلوم می شود، ترکیب دولت بعدی تنها هنگامی مشخص می‌شود که حزب پیروز بتواند با ائتلاف با یک یا دو حزب دیگر اکثریت مطلق را در پارلمان به دست آورد. بنابر این فورا معلوم نخواهد شد صدراعظم بعدی چه کسی خواهد بود.

صدراعظم چه گونه انتخاب می‌شود؟

معمولا آن حزب ائتلافی که بیشترین کرسی‌ها را در پارلمان دارد، صدراعظم را انتخاب می‌کند. ولی از آنجا که احزاب باید برای تعیین موضع مشترک وقت صرف کرده و بر سر انتصاب وزیران چانه‌زنی کنند، تشکیل یک دولت ائتلافی مدتی طول می‌کشد.

وقتی توافق حاصل شد، نمایندگان پارلمان برای تایید صدراعظم جدید رأی گیری خواهد کرد.

چه احزابی با هم رقابت می‌کنند؟

طبق تازه‌ترین نظرسنجی در مسابقه برای کسب کرسی‌های لازم جهت رهبری در تشکیل دولت ائتلافی و انتخاب صدراعظم بعدی، سه حزب اصلی رقابت می کنند:

حزب اتحاد دموکرات مسیحی

دهه‌ها حزب محافظه‌کار اتحاد دموکرات مسیحی خانم مرکل به اتفاق حزب اتحاد سوسیال مسیحی، حزب خواهر اتحاد دموکرات مسیحی در باواریا، در مورد سیاست‌های آلمان تصمیم‌گیری کرده است.

آرمین لاشت، رهبر حزب اتحاد دموکرات مسیحی، به‌طبع جانشین خانم مرکل خواهد بود ولی برای جلب حمایت رأی دهندگان تلاش می‌کند به خصوص پس از این که عکس او در حال خنده در حین بازدید از یک شهر سیل‌زده در ماه ژوئیه، چاپ شد. شمار هواخواهان مارکوس سودر، رهبر باواریا بیشتر از آرمین لاشت است ولی بعید به نظر می‌رسد رقیب محافظه‌کارش، نامزدی حزب را به او واگذار کند.

حزب سوسیال دموکرات

حزب چپ میانه سوسیال دموکرات با محافظه‌کاران در ائتلاف شرکت دارد و در نظرسنجی‌ها از حمایت مساوی با آنان برخوردار است. ولی یک نظرسنجی در ماه گذشته این حزب را برای اولین بار در ظرف ۱۵ سال، جلوتر از حزب اتحاد دموکرات مسیحی نشان داد.

اولاف شولتز، وزیر دارایی آلمان، نامزد حزب سوسیال دموکرات برای پست صدراعظمی است و در حال حاضر شانس واقعی برای پیروزی را دارد.

حزب سبزها

تکیه این حزب چپگرا بر تغییرات آب و هوایی و عدالت اجتماعی است و اوایل سال جاری میلادی در نظرسنجی‌ها از سایر احزاب جلوتر بود.

آنالنا بائرباک، رهبر این حزب هنوز در دولت نقشی ندارد ولی ممکن است بتواند حزبش را وارد ائتلاف کند.

احزاب ائتلافی با رنگ حزبشان مشخص می‌شوند. بنابراین چنانچه چپ میانه (قرمز) برنده شود صحبت‌های زیادی در باره ائتلاف قرمز-قرمز-سبز را می‌شنوید؛ در صورت پیروزی حزب دموکرات مسیحی (سیاه) و ائتلاف با احزاب سوسیال مسیحی، دموکرات آزاد و حزب سبز این ائتلاف، ائتلاف جامائیکا خوانده می‌شود (مجموع رنگ این احزاب رنگ پرچم جامائیکاست). ائتلاف موسوم به ائتلاف کنیا (سیاه، قرمز، سبز که رنگ‌های پرچم کنیاست) ائتلاف دموکرات مسیحی با سوسیال مسیحی و حزب سبز خواهد بود.

از جمله احزاب دیگری که ممکن است در دولت ائتلافی آینده شرکت داشته باشند می‌توان از دموکرات‌های آزاد لیبرال (زرد) و سوسیالیست‌های حزب جدید چپ نام برد که در ۲۰۰۷ تاسیس شد. حزب راست افراطی آلترناتیو برای آلمان، در بخش‌های شرق آلمان از حمایت زیادی برخوردار است ولی احزاب اصلی به دلیل سیاست‌هایش از این حزب فاصله می‌گیرند.

برنده چگونه تعیین می شود؟

وقتی آلمانی‌ها پای صندوق‌های رأی می‌روند دو رأی می‌دهند.

یک رأی برای انتخاب نماینده پارلمان محلی‌شان است. ۲۹۹ حوزه‌های انتخاباتی وجود دارد یعنی تقریبا یک نماینده برای هر ۲۵۰ هزار نفر. هر کاندیدایی که بیشترین آرا را کسب کرده است، به طور قطع صاحب یک کرسی در پارلمان محلی خواهد بود. یعنی مشابه انتخابات پارلمانی بریتانیا.

رأی دوم بر اساس سیستمی متفاوت، یعنی نمایندگی نسبی است. بقیه ۲۹۹ کرسی باقیمانده بر اساس سهم هر یک از احزاب از آراء، تقسیم می‌شود و بر حسب اولویت به کاندیداهایی داده می‌شود که فهرست آنها را هر حزب تعیین کرده است.

چرا دومین رأی تعیین کننده است؟

اول، هر حزب باید در دومین رأی‌گیری دست کم پنج درصد را به دست آورد تا بتواند وارد پارلمان شود. حد نصاب دست کم پنج درصد آرا برای این است که احزاب کوچک که غالبا رادیکال هستند، نتوانند به قدرت برسند.

و دوم این که طبق نظام انتخاباتی در هم آمیخته آلمان، شکل پارلمان باید منعکس کننده نتایج دومین رأی‌گیری باشد.

بنابراین، دومین رأی درصدکرسی‌های هر حزب در پارلمان و نیز شانس تشکیل دولت را تعیین می‌کند.

چرا شمار نمایندگان بوندستاگ متغیر است؟

در اینجا ترفندی به کار برده شده. در صورتی که بین نتایج آرای هر حزب در دو رای‌گیری، نابرابری وجود داشته باشد، شمار کرسی‌های پارلمان می‌تواند افزایش یابد. از این رو بوندستاگ کنونی که دوره‌اش به زودی پایان می‌یابد، دارای ۷۰۹ نماینده است نه ۵۹۸.

این نمونه فرضی را در نظر بگیرید:

حزب دموکرات مسیحی در انتخاب نمایندگان محلی صاحب ۱۱۰ کرسی می‌شود ولی در رای گیری برای احزاب سیاسی ۱۰۰ کرسی به دست می‌آورد. در این سناریو حزب دموکرات مسیحی بر اساس سهمش از رای گیری دوم که بیشترین اهمیت را دارد، ۱۰ کرسی بیشتر از تعدادی دارد که قاعدتا باید داشته باشد. بعضی مواقع رای دهندگان از نامزد بخصوصی حمایت می‌کنند و بعد حزب دیگری را انتخاب می‌کنند.

حزب دموکرات مسیحی ۱۰ کرسی اضافی را حفظ می‌کند ولی از آنجا که نمی‌بایستی این کرسی‌ها را داشته باشد، در حقیقت از مزیت غیرمنصفانه‌ای بهره مند شده.

برای جبران این وضعیت، به تمام احزاب دیگر هم کرسی‌های اضافی تعلق خواهد گرفت و در نتیجه شمار نمایندگان این احزاب هم افزایش می‌یابد.

در این نمونه فرضی برای تصحیح نابرابری، تعداد نمایندگان هر حزب بر اساس نتایج انتخاباتشان ۱۰ درصد افزایش خواهد یافت.

نتایج انتخابات چه موقع معلوم خواهد شد؟

برندگان و بازندگان انتخابات باید ظرف چند ساعت پس از پایان اخذ رأی معلوم شوند.

در انتخابات پارلمان آلمان در سال ۲۰۱۷ همین اتفاق افتاد و به دلیل نتیجه یأس‌آور انتخابات برای حزب اتحاد دموکرات مسیحی، آنگلا مرکل طی یک سخنرانی از پیروز نشدن حزبش ابراز تاسف کرد.

ولی گفتگو برای تشکیل دولت ممکن است هفته‌ها طول بکشد؛ کما این که در سال ۲۰۱۷ در آخرین انتخابات پارلمان، تلاش برای تشکیل یک دولت ائتلافی با شرکت احزاب دموکرات مسیحی (سیاه) دموکرات آزاد (زرد) و حزب سبز بی‌نتیجه ماند.