سایه کریمه بر انتخابات کرملین

پایان کارزار تبلیغاتی روسیه. قرار است امروز روز سکوت انتخاباتی باشد؛ تبلیغ به طرفداری یا مخالفت با هر نامزدی، ممنوع. اما شبکه اول تلویزیون دولتی روسیه تصمیم گرفته دقیقاً در شامگاه یک چنین روزی، ساعاتی پیش از آغاز رأی‌گیری، فیلم هنری "کریمه " ساختۀ آلکسی پیمانف را نمایش دهد. فیلمی درباره رویدادهای چهار سال پیش در کریمه اوکراین که به اشغال آن به دست روسیه انجامید. سازندۀ فیلم می‌گوید که ساخته‌اش مبتنی بر داستان‌های واقعی است. اما در این ماجرا "واقعیت" مبهم‌تر از هر چیز دیگر است و هر طرف نزاع "واقعیت‌ها"ی خود را دارند.

انتخابات ریاست جمهوری امسال در روسیه با چهارمین سالروز امضای سند الحاق کریمۀ اوکراین به خاک روسیه مصادف شده است. چهار سال پیش در شبه‌جزیرۀ کریمه، زیر نظر سربازان روسیه همه‌پرسی برگزار شد و دو روز بعد از آن روسیه اعلام کرد که "به پشتوانۀ اعلام ارادۀ مردم" کریمه را به خاک خود ملحق می‌کند. و این شد نقطۀ عطفی پرماجرا در روابط روسیه با غرب که امروز هم شاهد پیامدهای آن هستیم.

در مورد چرایی برگزاری انتخابات ریاست‌جمهوری در این روز بخصوص، بازار گمانه‌زنی‌ها گرم است. اما شکی نیست که مقام‌های فعلی کرملین انضمام کریمه به خاک روسیه را از مهم‌ترین دست‌آوردهای خود می‌دانند. بنا به نظرسنجی‌ها هم بیشتر مردم روسیه در این مورد با آنها هم‌نظرند. رسانه‌های دولتی، معدودی از روس‌هایی را که به اشغال کریمه معترضند، علناً "خاین" می‌نامند. یکی از کارشناسان شبکۀ یک، دیروز می‌گفت که مسمومیت جاسوس سابق روسیه و دخترش در انگلستان بهانه‌ای بیش نیست و هدف، واداشتن روسیه به عقب‌نشینی از کریمه است. همان شبکه‌ای که قرار است در روز سکوت انتخاباتی فیلم "کریمه" را پخش کند.

کوتاه‌سخن، کریمه برای بسیاری در این‌جا یک مسئلۀ ناموسی است و بحث بر سر آن، حتی در مناظرات تلویزیونی، همیشه همراه با پرخاش و دعواست. از این رو برخی می‌گویند که برگزاری انتخابات در این روز بخصوص نمی‌تواند اتفاقی باشد.

بیشتر بخوانید

کریمه، زخم تازه‌ای بر بدنۀ روابط خارجی روسیه است. به‌ویژه با اوکراین که عرض مدتی کوتاه از یک همسایۀ هم‌تبار تبدیل به یک دشمن خشمگین روسیه شده. وزارت کشور اوکراین دیروز اعلام کرد که شهروندان روسیه اجازه ندارند در روز رأی‌گیری انتخابات ریاست جمهوری کشورشان وارد ساختمان سفارت و کنسولگری‌های روسیه در اوکراین شوند. تنها دیپلمات‌ها مستثنی هستند. بیانیه وزارت کشور اوکراین پرسش‌هایی را در پی داشت که آیا نیروهای امنیتی و انتظامی کشور میزبان اجازه دارند از ورود شهروندان کشور مهمان به ساختمان سفارت کشورشان جلوگیری کنند؛ با توجه به اینکه قلمرو سفارت، قلمرو کشور متبوع آن سفارتخانه محسوب می‌شود. در ساعات اولیۀ امروز سفارت روسیه در کیف بیانیه‌ای منتشر کرد و گفت که همۀ تدابیر لازم انجام خواهد شد تا روز انتخابات (یکشنبه ۲۷ اسفند) درب همۀ ایستگاه‌های رأیگیری به روی شهروندان روسیه باز باشد. نتیجۀ این رویارویی تازه در روز انتخابات روشن خواهد شد.

اما طول حدود دو هفته‌ای که روند انتخابات را از نزدیک دنبال می‌کردم، فضای انتخاباتی را صرفاً در رسانه‌ها می‌شد دید که با پخش آگهی‌های اتخاباتی مردم را پای صندوق‌های رأی می‌خواندند. در کوچه و خیابان‌های مسکو اما غالباً نه دوست دارند دربارۀ انتخابات صحبت کنند و نه در نتیجۀ آن تردیدی نشان می‌دهند. به هر روی، تا دو روز آینده خواهیم دید که این حس و انتظار آنها تا کجا درست بوده است.