از قلیچ‌خانی و کلانی تا قایقران و پیوس؛ ستاره‌های غایب ایران در جام جهانی

جام جهانی، بزرگ‌ترین آوردگاه جهان فوتبال هست، اما همیشه الزاما بزرگ‌ترین بازیکنان دنیا در آن حاضر نبوده‌اند. وقتی بدانیم بازیکنانی مانند رایان گیگز، اسطوره فوتبال ولز یا ژرژ وه‌آ ستاره لیبریایی سال‌های گذشته باشگاه میلان، هرگز در جام جهانی بازی نکرده‌اند، متوجه می‌شویم چنین رویدادی برای چه شخصیت‌هایی از دنیای فوتبال در حد آرزویی دست‌نیافتنی باقی مانده است.

در فوتبال ایران هم کم نیستند ستاره‌هایی که با وجود ثبت شدن نامشان در بالاترین حد تاریخ فوتبال ایران، هرگز موفق به حضور در جام جهانی نشدند؛ بعضی به واسطه قرار نگرفتن در یک نسل طلایی، گروهی به دلیل مصدومیت یا جای نگرفتن در اندیشه‌های یک مربی. این فهرست شماری از نامدارترین بازیکنان فوتبال ایران است که رنگ جام جهانی را ندیدند:

همایون بهزادی

متولد دی ماه سال ۱۳۲۰ در خرم آباد. فقط ۱۲ سال داشت که از تیم جوانان شهرش فوتبال را به صورت حرفه‌ای آغاز کرد و تا بالاترین رتبه فوتبال ملی و باشگاهی رسید.

شاهین، پیکان و پرسپولیس مقاصد بعدی مهاجم طلایی فوتبال ایران شدند. همایون بهزادی تقریبا به تمام افتخارات ممکن در تیم ملی و پرسپولیس رسید. دو قهرمانی در جام ملت‌های آسیا را تجربه کرد و در فینال سال ۱۹۶۸ در تهران، با گل همایون بهزادی ایران موفق شد اسرائیل را دو بر یک شکست دهد و قهرمان آسیا شود.

از آقای گلی در لیگ تا آسیا، در پرونده‌اش به چشم می‌خورد. او اما سال ۱۳۵۲ برای همیشه از فوتبال ملی خداحافظی کرد. شش سال بعد، ایران برای نخستین بار به جام جهانی فوتبال رسید.

پرویز قلیچ‌خانی

کم نیستند کسانی که پرویز قلیچ‌‌خانی را همچنان بهترین بازیکن تاریخ فوتبال آسیا می‌نامند. او تنها بازیکن تاریخ فوتبال ایران است که در تمامی پست‌های زمین بازی کرد و البته در تمامی پست‌ها هم از بهترین‌ها بود. سال ۱۳۲۴ در منطقه شوش تهران به دنیا آمد. بیشتر تیم‌های باشگاهی فوتبال ایران را دور زد و هرجا یک مهر از خودش کوبید. از کیان به تاج (استقلال) رفت، یک سال بعد با پاس قرارداد بست. سال بعد دوباره به تاج برگشت، سال بعد دوباره راهی پاس شد. در همین بازه‌های زمانی یک ساله عقاب، دارایی و پرسپولیس را هم تجربه کرد. بعدها که ایران را ترک کرد سر از تیم سن خوزه آمریکا نیز درآورد.

دلیل خانه به دوشی پرویز قلیچ‌خانی فعالیت‌های سیاسی‌اش بود. قبل و بعد از انقلاب سال ۵۷ به واسطه گرایش‌های شدیدش به مارکسیسم زیر فشار بود. از آقای قلیچ‌خانی در صفحه اول روزنامه کیهان در شماره ۱۰۶۲۹ و به تاریخ ۱۵ بهمن سال ۵۷ نامه‌ای به یادگار مانده که در طلب عفو از سوی "جمهوری اسلامی" نوشته شده است.

او در بخشی از این متن نوشته بود: "وقتی تیم ایران اول شد. اعضای تیم به اصطلاح شرفیاب گردیدند و در این شرف به باد دهی، کلیه سرپرستان و مربیان و اعضای تیم تا کمر خم شده و بر دستان شاه بوسه زدند ولی من [و یک نفر دیگر هم] از انجام این کار خودداری کردم و به همین دلیل از سوی تیمسار خسروانی و هاشمی‌نژاد مورد بازخواست قرار گرفتم."

احتمالا به دلیل همین گرایش‌های سیاسی قلیچ‌خانی در فهرست مدعوین تیم ملی ایران برای جام جهانی ۱۹۷۸ قرار نگرفت و بسیاری خط خوردن او را در وجوه غیرفوتبالی دانستند. قلیچ خانی تا سال ۱۹۷۷ عضو تیم ملی ایران بود.

حسین کلانی

فقط ۳۰ سال داشت که فوتبال را رها کرد و به آمریکا رفت تا مدرک کارشناسی معماری‌اش را بگیرد. گلزنی مادرزاد بود و بی تردید یکی از بهترین مهاجمان تاریخ فوتبال ایران. اما حسین کلانی هم هرگز طعم بازی در جام جهانی را نچشید. او حد فاصل سال های ۱۳۴۶ تا ۱۳۵۲ در نوک حمله ایران درخشید، اما شوقش به ادامه تحصیل، فرصت حضور احتمالی از جام جهانی آرژانتین را از او گرفت. حسین کلانی در باشگاه‌های شاهین، پرسپولیس، شهباز و پیکان بازی کرده بود.

فرشاد پیوس

عنوان "آقای گل" هنوز پیشوند نام کوچکش باقی مانده است. فرشاد پیوس، برترین گلزن تمامی ادوار تاریخ لیگ‌های ایران است؛ عدد جادویی ۲۱۲ گل که شاید سال‌های سال کسی نتواند به آن برسد. او در راه‌آهن، شاهین، نیروی هوایی، شاهین و پرسپولیس تهران توپ زد. مدتی هم به الاهلی قطر رفت. سال‌های اوج فوتبال پیوس با روزهای جنگ ایران و عراق پیوند خورد.

بدون تردید جبر تاریخی از مهمترین دلایل ناکام ماندنش در رسیدن به جام جهانی بود، یکی دیگر از قربانیان ورزشی درگیری‌های سیاسی و نظامی ایران در دهه ۶۰ خورشیدی. طی ده سال حضور در تیم ملی فقط ۳۴ بازی انجام داد که آن هم به دلیل محدودیت‌های ایران برای حضور در رقابت‌های رسمی و دوستانه بود. شاید فرشاد پیوس را بتوان یکی از بزرگترین غایبان تاریخ فوتبال ایران در ادوار جام جهانی دانست. مردی که اگر در هر دوره دیگری به دنیا می آمد احتمالا بیش از ۱۰۰ بازی ملی داشت و شاید بخت حضور در جام جهانی را هم پیدا می‌کرد.

سیروس قایقران

بهمن ماه سال ۱۳۴۰ پسری در بندرانزلی ایران متولد شد که تاریخ فوتبال ایران را به شکلی متفاوت نوشت. کم نیستند اهالی فوتبال ایران که "آبای انزلی" (لقب سیروس قایقران) را بهترین هافبک تاریخ این فوتبال می‌دانند. قامتی کشیده، قدرت بدنی مثال‌زدنی، شوت‌هایی کم نظیر، قدرت رهبری بالا و البته هوشی برجسته.

سیروس قایقران نخستین بازیکنی بود که بدون حضور در استقلال و پرسپولیس، نه تنها به تیم ملی دعوت شد که بازوبند کاپیتانی تیم را هم بر بازو بست. دورانی که سیروس قایقران رهبر تیم ایران شد، تمامی شالوده تیم ملی را بازیکنان دو تیم اول پایتخت تشکیل می‌دادند. او در سال‌های ۱۳۶۵ تا ۱۳۷۱ بیش از ۴۰ بار با پیراهن تیم ملی ایران به میدان رفت و بعد به شکلی باورنکردنی از تیم ملی خط خورد. گروهی هنوز معتقدند کنار گذاشتن سیروس قایقران، پروسه ای بود برای کاپیتان شدن یکی از بازیکنان پرسپولیس در تیم ملی.

رضا شاهرودی

فقط یک حادثه می توانست او را از حضور در جام جهانی فوتبال دور کند. سال ۱۳۸۱ که به روزنامه جهان فوتبال گفت: "در تمام گیتی، بدشانس‌تر از من وجود ندارد"؛ اغراق کرد اما کاملا هم بیراه نمی‌گفت.

رضا شاهرودی فوتبالش را از کشاورز آغاز کرد و خیلی زود به پرسپولیس رسید. بازی در آلتای اسپورت، دالیان چین، پاسارگاد و پیکان را تجربه کرد، اما هرگز به آن چه از نظر فنی حقش بود نرسید. بخشی از حسرت‌های باقی مانده برای رضا شاهرودی را می‌توان از همان بداقبالی‌های همیشگی‌اش دانست و بخشی را باید در تندخویی‌هایش جست و جو کرد.

او چهار سال عضو تیم ملی ایران بود و ۵ گل زد. شاهرودی عضو تیم اعزامی به جام جهانی ۱۹۹۸ فرانسه بود و در تفکرات تیمی تومیسلاو ایویچ و بعد از او جلال طالبی جایگاه اصلی را داشت. اما درست یک روز قبل از بازی نخست ایران مقابل یوگوسلاوی، به شدت مصدوم شد.

مصدومیتش او را از تمام بازی‌های ایران در جام جهانی دور کرد. مهرداد میناوند که به جای او به میدان رفت، مدت‌ها در تیم ملی ایران ذخیره او بود.

فرهاد مجیدی

هرگز در آستانه رقابت‌های جام جهانی مصدوم نشد، اما نتوانست رنگ این رقابت‌ها را هم ببیند. ستاره باشگاه استقلال، یکی از غایبان تاریخ فوتبال ایران در ادوار جام جهانی است. فرهاد مجیدی حد فاصل سال‌های ۱۳۷۵ تا ۱۳۹۰ فقط ۴۵ بار با پیراهن تیم ملی ایران به میدان رفت و البته ده گل هم به ثمر رساند.

او وقتی فقط ۱۹ سال سن داشت از سوی محمد مایلی‌کهن به اردوی تیم ملی دعوت شد و در ۲۰ سالگی یکی از بازیکنان جانشین همیشگی تیم ملی بود اما با کنار رفتن مایلی کهن، حضورش در تیم ملی کم‌رنگ شد.

فرهاد مجیدی می‌توانست یکی از مسافران جام جهانی ۱۹۹۸ فرانسه باشد، اما پرمهره بودن آن تیم و همین طور میل کادرفنی وقت به استفاده از بازیکنان باتجربه باعث شد نامش در فهرست نهایی قرار نگیرد.

اختلافاتش با برانکو ایوانکوویچ سرمربی وقت تیم ملی ایران او را از حضور در جام جهانی ۲۰۰۶ آلمان هم دور کرد. فرهاد مجیدی جزو معدود ستاره‌های فوتبال ایران بود که شانس حضور در دو دوره جام جهانی را داشت اما هر بار همسو با سلیقه‌ مربیان تیم ملی نبود.

مجتبی محرمی

اردیبهشت ۱۳۴۳ متولد شد. وقتی ۲۹ سال داشت، کارلوس آلبرتو پریرا سرمربی وقت تیم ملی برزیل خطاب به اردشیر لارودی، روزنامه‌نگار ورزشی ایران در دوحه قطر گفته بود: "مدافع چپ تیم شما (ایران) از تمام مدافعان چپ کنونی برزیل کامل تر است." سرمربی برزیل بازی او را در رقابت‌های انتخابی جام جهانی ۹۴ در دوحه قطر دیده بود.

مجتبی محرمی راست پا بود، اما هنوز هم می‌توان او را بهترین دفاع چپ تاریخ فوتبال ایران دانست. رسوخ‌ناپذیر، سرعتی، با تکنیکی بی بدیل و البته ارسال‌هایی که با هر دو پا به بهترین شکل ممکن انجام می‌شد. بخش عمده‌ای از عمر بازیگری‌اش در محرومیت گذشت: از سوی فدراسیون فوتبال ایران یا کنفدراسیون فوتبال آسیا.

اگر محرمی از نسل حاضر بازیکنان فوتبال ایران بود به احتمال فراوان به جای ۳۷ بازی بالای صد بازی ملی داشت. بازی نکردن او در جام جهانی نه فقط برای خودش که برای فوتبال ایران هم حسرت است.