اميدمعماريان

	آری سيلدز

"جن محمد وداستان های دیگر"، مبنتی بریکی از احادیث ویا روایت هایی منسوب به حضرت محمد، پیامبر اسلام است. داستان های این کتاب با اسطوره سازی وفلسفه اسلامی، فضاهایی ازباورواعتقادات مسلمانان می آفریند تا بدون آنکه صدمه بزند ویا موجب تکدر خاطر ویاغلو شود، نشان دهد که یک نویسنده مسلمان، چگونه ازاین زمینه فرهنگی در آفرینش هنری استفاده می کند.

داستان "قصاب"، از کتاب اول او درمجموعه داستان هايی که انتشار مک دوگال ليتل درسال ۲۰۰۱ منتشر کرد درکنار نويسندگان ديگری مانند "نجيب محفوظ" برنده نوبل ادبيات درسال ۱۹۸۸، "آلبرکامو" برنده جايزه ادبيات نوبل ازفرانسه درسال ۱۹۵۷ و"پابلو نرودا" برنده شيليايی نوبل ادبيات درسال ۱۹۷۱، قرارگرفت. خود داستان "ملای بدون پا" نيز در يک مجموعه داستان درکنار آثاری از مارک تواين و گابريل گارسيا مارکز توسط "شيلا پافر"محقق دانشگاه هاروارد آمريکا در سال ۲۰۰۴ منتشر شد.

آری، ۵۳ساله، ساکن کاليفرنيا، دودختر به نام های ساحل وانار دارد که اولی دردانشگاه روانشناسی می خواند ودومی دانشجوی پزشکی است. می پرسم چطور اسمت شد "آری"؟ می گويد اسمش ارسطو بوده است اما بعد تغيير داده به اين نام. وقتی می پرسم چرا، می گويد قرار است ماجرايش را درداستانی بگويد.

ماه گذشته درکتابخانه "بلاک اوک" شهر برکلی، "آری" يکی ازداستان هايش را برای جمعی ازدوستداران ادبيات خواند که بسيار مورد توجه قرار گرفت. اين نويسنده ايرانی الاصل اميدوار است با کارهايی از اين دست اسلوب جديدی در ادبيات غربی ايجادشود تا مسلمانانی که درغرب زندگی می کنند داستان می نويسند آن را دستمايه کارخود قرار دهند.

"ملای بدون پا وداستان های ديگر" مشتمل بر ۱۹ داستان است که درشکل اتوبيوگرافی، ماجراهای گوناگونی را بازگو و تلاش می کند فرهنگ ايران را به صورت نزديک و انسانی مورد بررسی قرار دهد وبا فرهنگ غرب آشنا کند. موضوعاتی مانند نوروز، خواستگاری،تعارف، مذهب درزندگی روزمره، اثرمدرنيته ميان ايرانيان ومواردی از اين قبيل.

شخصيت اول يکی از داستان های او پسری است که درموسيقی نابغه است اما پدرومادرش دائم او را سرزنش می کنند که چرا دنبال مهندسی و پزشکی نيست. خلاصه آنقدر فشار می آورند که استعدادش می خشکد. دربينابين روايت اين داستان، خواننده با اين موضوع فراگير ميان ايرانيان آشنا می شود که غالبا علاقه مند به علوم و رياضی هستند وتوجهی به هنرهای زيبا ندارند.

نمی شود تنها با لباس علوم ورياضی به دنيا ملحق شد. يعنی اينجوری نيست که بدون ادبيات، موسيقی ونقاشی ورقص وبه صورت کلی هنر، فرهنگ را به پيش ببريم.

"آری سيلدز" می گويد:" زمانی افرادی با قيافه خاص درآمريکا وارد رستوران می شدند، بعد ازيک مدتی در برخی ازاين رستوران ها تابلوی “No Shirt, No Shoes, No service” نصب کردند. يعنی کسی که لباس يا کفش نداشته باشه سرويس هم نمی گيرد. حالا بايد به خيلی ازايرانی ها هم همين راگفت که نمی شود تنها با لباس علوم ورياضی به دنيا ملحق شد. يعنی اينجوری نيست که بدون ادبيات، موسيقی ونقاشی ورقص وبه صورت کلی هنر، فرهنگ را به پيش ببريم. البته از هنر خوشمان می آيد اما نمی خواهيم بچه هايمان موسيقی دان يا نقاش بشوند."

او می گويد با آنکه نويسندگان زيادی طی سالهای گذشته به عرصه آمده اند اما می بينيم مثلا درعرصه کميک فارسی، تنها ايرج پزشک زاد وتک وتوک افراد ديگر هستند درحالی که درکشورهای غربی دهها وبلکه صدها نفر دراين ژانر می نويسند:"ما چه کسی را داريم که افسانه ای بنويسد؟ برخی ژانر های خاص که اصلا ناياب است."

سبکی که "آری سيلدز" برای کتاب خود برگزيده بيشتر ازآنکه توصيفی باشد،Heuristic يا اکتشافی وعمقی است. به گونه ای که خواننده با لايه های مختلف يک موضوع ارتباط برقرار می کند. موضوع زن يکی از محوری ترين بخش های کتاب های سيلدز است که به قول خودش نه تنها سه بعدی که چهار بعدی در اشکال مختلف توصيف می شود

او درداستان "قصاب" نشان می دهد که مذهب درميان ايرانی ها چه کارکردهايی دارد:

" برای مثال مردم ايران ازاسلام استفاده می کنند تا بچه هايشان را بزرگ کنند. بنابراين وقتی اين بحث می شود که مثلا مسلمانان از کارتون حضرت محمد ناراحت شدند از اين زاويه که نگاه می شود، می بينيم مذهب برای ايرانی ها، يک استفاده قابل لمسی دارد. دراين داستان مادر از افسانه های درمورد حضرت علی (امام اول شیعیان) وحضرت محمد استفاده می کند که به بچه اش درستکاری درس بدهد. از اين زاويه وقتی اروپايی ها به اين سمبل و ايده اخلاقی حمله می کنند فقط بی احترامی به افراد نيست، بلکه بی احترامی به جريان يک نوع تربيت اخلاقی اجتماعی است که کاربردهای مختلفی درجامعه دارد."

مخاطب اصلی داستان هايت چه کسانی هستند؟

"مخاطب کتاب، غربی هايی هستند که علاقه مندند فرهنگ ايران را به صورت دوستانه ای بشناسند.همچنين نسل دوم ايرانی های خارج ازکشور که علاقه دارند نگاهی تحليلی وخيلی عينی به عناصری که درمجموع فرهنگ ايرانی را می سازد، داشته باشند.

چه شد که کتاب " جن محمد" را شروع کردی؟

اين کتاب را بعد از ۱۱ سپتامبر شروع کردم و نوشتن آن حدود ۵سال طول کشيد. مجموعه ای ازهفت داستان که از اسطوره های اسلامی استفاده می کند به خصوص از داستان های جن، که يک تصوير هنرمندانه ای اززوايای مختلف اسلام ايجاد بکند که ما اين تصويررا نداريم. کسانی که از اسلام به انگلسيی نوشته اند، افرادی مثل سلمان رشدی وآذر نفيسی هستند که اگر چه مسلمانند اما بی طرف به اين موضوع نمی پردازند. هنرشان پشت يک ايده سياسی است. اما نه به نحوی که افراد ازشنيدن اين فرهنگ لذت ببرند، نه به عنوان يک فرهنگ وهنر حتی. چيزی که می نويسند جنبه های منفی اسلامی است تا جنبه های مثبت آن. بعد فکر کردم يک نسل جديدی ازمسلمانان درغرب در حال بزرگ شدن هستند که واقعا ادبياتی ندارند با آن احساس رابطه کنند. من می خواهم هنرمند باشم وداستان بنويسم.

شخصيت های اصلی داستانت چه ويژگی هايی دارند؟

"داستان های جن" را خودم ساختم که درزمان حال اتفاق می افتد. کاراکترهايش همه مدرن هستند.

درمورد يکی ازجذاب ترين شخصيت های اين مجموعه داستان می توانی برايم بگويی؟

يکی ازداستان ها راجع به يک عکاس خيلی معروف ايرانی است، که يک جن تقاضا می کند عکسش را بگيرد و او هرکاری می کند نمی تواند عکس اين جن را بگيرد. خلاصه اينکه به چه طريقی موفق می شود عکس اين جن را بگيرد، خودش نشان دهنده اين است که هنرمند چطوری هنرش را منعکس می کند. اينکه هنرمند يعنی چه وچه ديدی بايد داشته باشد تا هنرش را عرضه کند. خلاصه تم های خيلی مدرنی دارد که درعين حال از اسطوره های اسلامی استفاده می کند.

واکنش خوانندگانت به داستان هايی با اين سبک وروش چطور بوده است؟

واکنش خيلی مثبت بود. اينکه بی طرف بوده است. انتقاد کردن خيلی راحت است تا اين که درد مردم را فهميدن. از يک طرف می تواند انتقاد کرد وداغون کرد اما برای ساختن خيلی مشکل است که ببينيم چه چيزی اش درست است. بايد جزييات را فهميد واينکه چه مصالحی دراين نوسازی مهم است. فقط هنرمند تنبل است که هميشه دنبال انفتاد کردن می رود، هنرمند با استعداد به دنبال همه ابعاد قضيه است.

حال وهوای کتابت با تصويری که اين روزها ازمسلمانان داده می شود فرق دارد. آيا برای انتشار کتابت مشکل نداشتی؟

البته. يک جنبه ای که اين کتاب دوم به آن برمی خورد اين است که دنيای غرب اين روزها خيلی ازاسلام ناراضی است، به همين خاطر وقتی می خواهی نشان بدهی اسلامی هم جنبه های ديگری دارد ناشر پيدا کردن خيلی سخت است. می ترسند با چاپ چنين کتاب هايی منزوی می شوند. به خاطر تبليغی که برعليه اسلام است، از طريق دانشگاه ها برای چاپ آن اقدام کردم.

برای حمايت آثار هنری ازاين دست به نظرت ايرانيان خارج ازکشور چه کمکی می توانند بکنند؟

خوب است ايرانی ها به نقد اين آثار بپردازند و آن را حمايت معنوی ومادی کنند ومتوجه شوند که وقتی آدم از فرهنگی که دارد حرف می زند وآن فرهنگ هم به اسلام آميخته است، اين به معنای اسلام گرايی نيست. بلکه شانسی می دهد به نويسندگان مسلمان تا درغرب يک ادبيات ايجاد کنند.

به صورت مشخص چه کار می شودکرد که چنين زاويه ديدی تقويت شود؟

ببينيد وقتی ۳۰۰۰ نفر بگويند اين کتاب که بيرون بيايدمی خريم، کدام ناشری است که کتاب را منتشر نکند؟ ماهنوز آن هوشياری را به عنوان يک زيرگروه غربی برای اينکه فرهنگ خودمان را منتشروتقويت کنيم ودرست بشناسانيم به خودمان و رشدش بدهيم، نداريم. مانند آنچه جامعه اسپانيايی زبان ها، مثل جامعه يهوديان، سکولارها وبقيه گروه های اجتماعی به صورت هدفمند وبرنامه دار انجام می دهند.

خوب است افراد ايرانی روی رسانه ها وتوليدات رسانه ای مثل کتاب، فيلم، سرمايه گذاری بيشتری کنند وحداقل اين محصولات را بخرند. وقتی ايرانی به عنوان" خواننده" به فرهنگ معرفی شود، ناشران شروع به انتشار کتاب هايی خواهند کرد که اين گروه به آن علاقه دارد. يعنی آنها می بينند چه چيزی فروش می رود. اگر يک کتابی ۱۰۰ هزارنسخه فروش برود، باعث رشد خواهد شد.

کارهايی برای آينده دردست انتشار داری؟

" نمايی از دماوند" که خيلی شاهنامه خيلی تاثيرگرفته است، داستانی است که در يک دنيای مدرن اتفاق می افتد. بازخوانی مدرن "بيژن ومنيژه" که با روانشناسی مدرن وبا فهم سياسی جديد برخورد می کند هم کتاب ديگری است که تقريبا آماده است. اين ها درقالب داستان خوانی مورد توجه بسياری ازدانشگاه ها بوده است.