گزارش و عکس: محمد حامد زينلی

حالا اينجا در معروفترين و شايد يکی از معدود سالنهای تئاتر دبی، خلاصه ای از آثار ويليام شکسپير“The complete works of William Shakespeare(Abridge)” در يک نمايش ۹۷ دقيقه ای، در چهار شب پياپی اجرا شده. اما با يک تفاوت؛ اين يک تراژدی نيست، يک مجموعه کامل کمدی است.

صحنه تاريک و سياه، يک صندلی چوبی در گوشه ای و تصويری از شکسپير بر روی پرده ای. ويليام شکسپير با عينک و سبيل و بينی قرمز، حالا تبديل به يک دلقک تمام عيار شده. هيچ حرفی و تصويری نمی تواند بيشتر از تصوير شکسپير در لباس دلقک، گويای تضاد تراژدی و کمدی باشد. گرچه متن نمايش سرشار از جزييات کلامی برآمده از فرهنگ بريتانيا و کنايه های زبانی درباره اسکاتلند و ايرلند است، اما لحن و رفتار بازيگران آنقدر از طبيعت طنز برگرفته شده که ناخودآگاه هر بيننده ای را با هر فرهنگی به خنده وا می دارد.

بازيگر با کت و شلوار روی صحنه می آيد و بعد از گفتن چند کلمه ای حرف جدی، چنان بی مقدمه وارد طنز می شود که يک لحظه نمی توانی تصميم بگيری که بخندی يا همچنان که پلک نمی زنی، به کلماتش گوش بدهی. مثلا از تعجب ممکن است جابخوری که بعد از خوش آمد گويی و تذکراتی درباره اين که عکاسی با فلاش در طول اجرای نمايش ممنوع است، درست مثل مهماندار هواپيما درهای خروجی را نشان بدهد و جلوی اين همه چشمان ناباور، ماسک اکسيژن هواپيما را از جيب کتش دربياورد و طرز استفاده از آن را برايت توضيح دهد.

بعد ريک بلاند را به صحنه دعوت کند و ريک درست مثل کسانی که نه از ادبيات سرشان می شود و نه از تاريخ و هنر وديگر قضايا، جزيياتی کاملا بی ارتباط با شکسپير را تعريف کند و او هم از از آن يکی بخواهد که تاريخچه زندگی شکسپير را از روی کاغهايش بخواند. چه حالی می شوی که بفهمی دارد به جای معرفی شکسپير، از سال تولد هيتلر و حمله اش به روسيه برايت از رو می خواند؟

تيتوس و پختن کلوچه انسانی

جالب تر از همه اينها طرز اجرای طنز چندين اثر جاودانه تراژيک در تاريخ ادبيات نمايشی است. سه بازيگر، در نود و هفت دقيقه، سی و هفت نمايش از آثارشکسپير را بی درنگ اجرا می کنند. نه دکور ويژه ای روی صحنه می بينی و نه طراحی لباسی که اثری از فضای نماشنامه های شکسپير داشته باشد ولی آنها با يادآوری آنچه که تماشاچی از آثار شکسپير می داند، همه لحظه های غم انگيز و حتی دردناک را به کمدی کامل بدل می کنند.

يکی از آنها با لهجه مخصوص اسکاتلندی می گويد "مکبث" و در حالی که خنده های پياپی مردم تمامی ندارد با تمام کردن صحنه مکبث، بلافاصله ژوليوس سزار را بازی می کنند. حتما شکسپير طرحی برای يک برنامه آشپزی تلويزيونی در نمايشنامه تيتوس آندرونيکوس نداشته که در آن تيتوس طرز پختن کلوچه انسانی را ياد بدهد، فکر نمی کرده که امروز بازيگران اين نمايش که شعار “completely reduced acting players (CRAP)” را دائم تکرار می کنند، در لحضه ای دراماتيک از رومئو و ژوليت، آهنگ “Hit me baby…” بريتنی اسپيرز را بخوانند.

او همچنين تصوری از اجرای رپ اتللو نداشته و اگر الان بود، به ياد نمی آورد که ريچارد شيردل و هنری را در حال بازی فوتبال آمريکايی ديده باشد.

بودن يا نبودن

نمايش ابتکاری آثار شکسپير آشکارا بر تعامل با تماشاگر تاکيد دارد. بيشترين مشارکت مردم در پرده هملت اتفاق افتاد که حتی بازيگران يک نفر را از بين مردم برای بازی نقش اوفليا به روی صحنه آوردند. خنده های مردم تمامی ندارد حتی جايی که هملت خنجرش را به دستش گرفته و می خواهد جمله معروف "بودن يا نبودن" را بگويد، لحظه ای که در اکثر اجراهای نمايشی از هملت تا به حال، از اثرگذارترين لحظات تراژيک بوده.

مردم در انتظار برای شروع نمایش

اين گروه برای پايان بردن نمايش فکری به سرشان زده. آنها پرده نمايش هملت را تنها در يک دقيقه اجرا کردند و در کمال ناباوری مردم، همه آن را در ۳۰ ثانيه به صورت برعکس انجام دادند و با تشويق مردم که بی وقفه کف می زدند، تعظيمی کردند و از صحنه بيرون رفتند.

نمايش آثار کامل ويليام شکسپير نوشته آدام لانگ، دنيل سينگر و جس وينفيلد به تهيه کنندگی لوسی بليکمن و بازی جان فنر، ريک بلاند و والتر لوييس از ۲۷ اوت تا اول سپتامبر در دبی روی صحنه رفت.