رضا تقی زاده کارشناس مسايل ايران

	وزير دفاع ايران در جريان کنفرانس انجمن هوافضا دستيابی به صنعت هوافضا را "اهرمی در معادلات سياسی و كاهنده قدرت تهديد دشمنان" ناميد

با توجه به اين نکته که گزارش "پرتاب راکت" حدود دو هفته پس از انجام آن انتشار يافته بود، ابتدا صحت انجام این آزمايش و بعد ميزان اهميت آن ابهام هایی را در ذهن ناظران بر انگيخت.

آنچه که ايران به عنوان حرکت تازه ای در زمينه توسعه فعاليت های فضایی خود معرفی کرده در حقیقت استفاده از موشکی است موسوم به ساوندينگ به منظور پرتاب محموله ای نامشخص به فضا.

اگرچه ترسيم تصوير کاملی از قابليت های موشک استفاده شده و يا محموله آن، تنها بر اساس اطلاعات رسمی محدودی که از سوی ايران در اين مورد انتشار يافته دشوار است، اما معرفی عمومی هر دو بخش از برنامه فضایی ياد شده به خصوص با استفاده از تجارب مشابه ساير کشورها ناممکن نيست.

در عرصه فعاليت های فضایی از اين موشک ها با نام ساوندينگ که بيان کننده قابليت های آنها است ياد می کنند. اين نام از اصطلاح مورد استفاده در امور هواشناسی گرفته شده و در آن زمينه به معنی اندازه گيری و سنجش است. سوخت اين موشکها جامد و هزينه توليد آنها نسبتا اندک است.

نمونه ابتدائی موشک های ساوندينگ که در خاتمه جنگ دوم جهانی توسط کانادا طراحی و توسط آمريکا ساخته شد، می توانست تا ارتفاع ۱۵۰ کيلومتری رفته و محموله ای را به وزن حدود ۶۸ کيلوگرم با خود حمل کند. از نسل اول اين موشک ها با نام بلاک برانت۱ ياد می شود. بلاک برانت ۱۲ که جديد ترين نوع از موشک های ساوندينگ توليد آمريکا است چهار طبقه است و ارتفاع آن به حدود چهل متر می رسد.

محموله موشک معمولا در دماغه آن نصب می شود. پس از رسيدن موشک به ارتفاع مورد نظر محموله آن تا دقايقی در حالت بی وزنی قرار می گيرد. اين محموله پس از طی کردن يک نيم دايره ناقص به کمک يک چتر به زمين برمی گردد.

بلاک برانت ۱۲ که توسط ناسا، سازمان هوا و فضانوردی آمريکا، مورد استفاده قرار می گیرد قادر به حمل کلاهک هایی تا وزن ۵۰۰ کيلو گرم است. بکار گيری اين موشک ها از جمله راه های ارزان قيمت برای انجام فعاليت های فضایی و تحقيقات علمی به شمار می رود.

مدت پرواز نوع ابتدایی موشک های ساوندینگ از لحظه پرتاب تا زمان بازگشت محموله آن به زمين از ۵ تا ۲۰ دقيقه است و مدار اين موشک ها معمولا چيی ميان ارتفاع بالون های هواشناسی و مدار قمرهای مصنوعی است.

به جز سنجش ارتفاع، محموله موشک می تواند با قرار گرفتن در شرايط خلاء نسبی به آزمايش هایی بپردازد، یا پس از رسيدن به مدار مطلوب پيام ارسال کرده و از وضعيت جوی اطلاعاتی را گرد آوری کند. اين محموله توانايی تصوير برداری تلويزيونی را نيز دارد.

محموله اين موشک ها را می توان تا يک ساعت پيش از پرواز در آن نصب کرد. هزينه توليد اين موشک ها بسيار پايين و زمان لازم برای توليد آنها در حدود سه ماه است.

بدنه اين موشک ها (کيسينگ) از فلز نسبتا سبک ساخته شده و پايين نگاه داشتن وزن آنها در افزايش برد موثر موشک عامل مهمی به شمار می رود. از اين موشک ها برای انجام آزمايش های مختلف در سراسر جهان استفاده می کنند. مثلا طی ۱۲ ماه گذشته کشور سوئد ۷ موشک ساوندينگ از نوع پيشرفته را با محموله های مجهز الکترونيکی پرواز داده است.

از جمله کشور های ديگری که به طور منظم از موشک های ياد شده به منظور انجام آزمايش های علمی و تحقيقاتی استفاده می کند کشور استراليا است. هزينه قرار دادن محموله ای در اين موشک ها برای موسسات خصوصی از ۲۰۰۰ دلار تا ۳۰۰۰ دلار در نظر گرفته شده است.

به نظر می رسد فعاليت های ايران پيرامون توليد چنين موشک هایی از حدود شش تا هفت سال قبل که آن کشور برنامه توليد سوخت جامد موشکی را در دستور کار قرار داد، بطور جدی پيگيری شده باشد. بعد از آزمايش موشک زمين به دريا موسوم به کوثر که سال قبل طی مانور "پيامبر" مورد استفاده قرار گرفت، موانع تکنيکی انجام پرواز موشک نوع ساوندينگ عملا از پيش پا برداشته شده بود.

اگر چه به نظر نمی رسد قابليت پرواز دادن چنين موشک هایی اهميت فوق العاده ای در فن آوری پيشرفته موشکی داشته باشد، در عين حال نشان دهنده تصميم و صبوری ايران برای تبديل شدن به يک قدرت تثبيت شده موشکی و ورود به فعاليت های فضایی است.

سال گذشته تلويزيون ايران تصاويری را به نمايش گذاشت که طی آن قايقی از سطح
آب به پرواز در می آمد. پس از آن اعلام شد ايران موفق به توليد موشک هایی شده با کلاهک های چندگانه که رادارها قادر به رد گيری آنها نيستند. توليد اژدرهايی که سيستم های الکترونيکی قادر به انحراف آنها نیستند نيز از ديگر توليداتی بود که مسئولان نظامی ايران توليد آن را سال پيش اعلام داشتند.

در زمينه فعالیت های فضایی ايران در ماه اکتبر سال گذشته با قرار دادن يک قمر مصنوعی کوچک توسط يک موشک روسی در مدار زمين مدعی شد که به جرگه کشورهای فعال در زمينه فضایی پيوسته است.

قصد ايران برای استفاده مخابراتی از فضا به سال ۱۹۶۸ ميلادی برمی گردد که طی آن پايگاه اسدآباد آغاز به کار کرد و با استفاده از يک آنتن به قطر ۳۰ متر با قمر مصنوعی مخابراتی که برفراز اقيانوس اطلس قرار داشت ارتباط ثابت برقرار نمود.

در حال حاضر دوازده کشور جهان تکنولوژی ساخت موشک های فضاپيما را در اختيار دارند. در خاورميانه اسرائيل تنها کشوری است که تاکنون مستقلا سفينه ای را در مدار زمين قرار داده است. انتظار می رود ايران نيز طی پنج سال آينده به چنين ظرفيتی دست يابد، مشروط بر آنکه تحريم های جهانی بر سر برنامه های هسته ای ايران به صورت مانعی ظاهر نشوند.

گفته می شود در راستای توسعه تکنولوژی موشکی و فعاليت در زمينه ساختن سفينه های کوچک ايران تاکنون از همکاری های کشورهای متعددی از جمله روسيه، چين، هند، ايتاليا و کره جنوبی برخوردار بوده است.