الی ليدبيتر

	ستارگان خيلی محوی در ميان ستارگان درخشان خوشه ان جی سی 6397 پنهان شده اند

ستارگانی که جرم کافی ندارند هرگز به مرحله درخشيدن نمی رسند و ميلياردها سال پيش از همتايان بزرگتر خود می ميرند.

اما منجمان قبلا هرگز نتوانسته بودند حد نصاب دقيق جرمی که لازم است تا يک ستاره به درخشش درآيد را اندازه بگيرند زيرا سبکترين ستارگانی که به مرحله درخشش می رسند محوتر از آن هستند که قابل رديابی باشند.

اکنون تصاوير تازه هابل برای نخستين بار نشان داده که يک ستاره برای آنکه از اين سرنوشت تلخ بپرهيزد بايد چقدر بزرگ باشد.

اخترشناسان در گزارشی در نشريه "ساينس" می گويند برای نخستين بار تصاوير با کيفيت عالی از برخی از محوترين ستارگان کهکشان راه شيری را ديده اند.

تلسکوپ فضايی هابل توانسته است کمرنگ ترين اعضای خوشه کروی "ان جی سی 6397" را در اين عکس ها آشکار کند.

خوشه های کروی (globular clusters) مجموعه ای از ستارگان کهن در يک توده کروی فشرده هستند که بيرون از سطح کهکشان، حيات نيمه مستقلی را دنبال می کنند اما دور کانون راه شيری می گردند.

هاروی ريچر، از دانشگاه بريتيش کلمبيا در ونکوور کانادا و از اعضای تيم تحقيق، می گويد: "نور اين ستارگان به قدری محو است که مثل آن است که نور يک شمع تولد که روی ماه روشن شده را از زمين تماشا کنيم."

دوربين پيشرفته تلسکوپ فضايی هابل برای مدت پنج روز برای رديابی نور اين ستارگان به خوشه ان جی سی 6397 خيره شده بود.

هرچند هابل قادر بود ستارگان حتی محوتر را رديابی کند اما هيچ ستاره کمرنگ تر ديگری پيدا نشد و به گفته پروفسور ريچر بنابراين به نظر می رسد که چنين ستاره هايی وجود ندارند.

عکس های تازه بالاخره به يکی از بحث انگيزترين پرسش های نجوم پاسخ می گويد. پژوهشگران با اندازه گيری جرم کم نورترين ستارگان می توانند حداقل جرمی را که يک ستاره برای درخشيدن و ادامه بقای خود لازم دارد محاسبه کنند.

ستارگان بالقوه ای که جرمشان به اين حد نرسد پيش از آنکه متولد شوند می ميرند.

بقای فربه ترين

تقريبا کليه جنبه های سرنوشت يک ستاره توسط جرم سحابی گازی که ستاره از دل آن متولد شده رقم زده می شود.

جاذبه، گاز را به داخل يک توده کروی عظيم می کشد و پيش ستاره تشکيل می شود. با بزرگتر و قرص تر شدن اين توده، مرکز آن به شدت داغ می شود.

	يک کوتوله سفيد کهن که درحال سرد شدن است با دايره آبی مشخص شده است

در مورد پيش ستاره های بزرگ، حرارت چنان اوج می گيرد که ستاره شروع به سوزاندن هيدروژن از طريق فوسيون (گداز) می کند، و در همين مرحله است که شروع به درخشيدن می کند.

اين ستارگان می توانند ميلياردها سال زندگی کنند زيرا حرارت آنها خود به خود جايگزين می شود. برخی از آنها نيز به لحاظ نظری می توانند تا ابد بدرخشند.

اما پيش ستاره های کوچک هرگز به اين مرحله نمی رسند. هسته آنها هرگز آنقدر داغ نمی شود که فوسيون هيدروژن را آغاز کند بنابراين هرگز روشن نمی شوند. اين دسته به کوتوله های قهوه ای يا سيارات عظيم تبديل می شوند.

بنابراين تنها اختلافی کوچک در جرم می تواند فرق ميان عمر ابدی يا مرگ زودهنگام را رقم بزند.

اما برای آنکه ستاره به درخشش درآيد جرم آن بايد چقدر باشد؟ مشکل تاکنون اين بوده است که آن دسته از ستارگانی که شروع به درخشيدن می کنند - اما فقط جرم کافی برای آغاز درخشش دارند - بسيار کمرنگ هستند و ديدن آنها تقريبا غيرممکن بود.

اما نويسندگان مقاله تازه در ساينس می گويند عکس هايی که اکنون توسط هابل گرفته شده اين مساله را حل می کند.

آنها جرم محوترين ستارگان خوشه ان جی سی 6397 را 3/8 درصد (هشت و سه دهم درصد) جرم خورشيد محاسبه کرده اند. کليه پيش ستاره هايی که از اين کوچکتر باشند به کوتوله های قهوه ای بدل خواهند شد.

مرگ ستاره

اين عکس ها همچنين گوشه هيجان انگيز ديگری از پايان حيات يک ستاره را آشکار می کنند.

ستارگان بزرگ، که با سرعت بيشتری می سوزند، می توانند به کوتوله های سفيد - اخگرهايی که با افزايش عمر محو می شوند - بدل شوند.

ستاره شناسان پيشبينی کرده بودند که رنگ اين دسته از ستارگان بايد با نزديک شدن به زمان مرگ آبی شود.

عکس های تازه برای نخستين بار اين تغيير کليدی در رنگ را تاييد می کند.

اين کوتوله های سفيد، که قبلا هرگز ديده نشده بودند، از جمله کهن ترين ستارگان جهان هستند.

اکنون که اخترشناسان می توانند عمر آنها را رقم بزنند، قادر خواهند بود تخمين های خود از عمر کيهان را بهبود بخشند.