سایت هستهای مخفی ایران که هدف بمبهای آمریکا قرار گرفت
در دل کوهستانی در جنوب تهران، یک تاسیسات تولید اورانیوم پنهان شده است که اهمیت زیادی برای جاهطلبیهای هستهای ایران دارد و اسرائیل برای از کار انداختن آن تلاشهای جدی میکند.
اسرائیل ممکن است بر آسمان ایران مسلط باشد، اما تاسیسات فردو که گفته میشود عمق آن از تونلی که بریتانیا را به فرانسه متصل میکند بیشتر است، همچنان خارج از دسترسی تسلیحات این کشور باقی مانده است.
ایالات متحده حملات هوایی به فردو انجام داده است، از جمله استفاده از بمبهای سنگرشکن که به اندازه کافی قدرتمند هستند تا یک سایت زیرزمینی را هدف قرار دهند. این حمله نشاندهنده تشدید چشمگیر درگیری است و خطر گسترش نزاع را در سراسر منطقه افزایش میدهد.
در این مقاله، نگاهی دقیق به این تاسیسات مخفی خواهیم داشت. محلی که ایران اصرار دارد اهداف آن صرفا صلحآمیز است، اما اسرائیل آن را تهدیدی برای بقای خود میداند.
سایت فردو چه ویژگیهایی دارد؟
تاسیسات غنیسازی اورانیوم فردو در حدود ۹۶ کیلومتری جنوب تهران، در منطقهای کوهستانی نزدیک شهر قم قرار دارد.
سایت فردو در ابتدا مجموعهای از تونلهای زیرزمینی بود که توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مورد استفاده قرار میگرفت، اما پس از افشای آن توسط نهادهای اطلاعاتی غربی، ایران در سال ۲۰۰۹ رسماً وجود این تاسیسات غنیسازی را تأیید کرد.
گمان میرود تاسیسات زیرزمینی شامل دو تونل اصلی باشد که سانتریفیوژها در آنها قرار دارند و برای غنیسازی اورانیوم استفاده میشوند. همچنین شبکهای از تونلهای کوچکتر نیز وجود دارد.
آیا فردو نابودنشدنی است؟
تاسیسات فردو بهدلیل عمق زیاد زیرزمینی آن، چالشی منحصر بهفرد برای ارتش اسرائیل بهشمار میرود.
برای وارد کردن آسیب معنادار به این سایت، باید از مهماتی بهنام «بمب سنگرشکن» استفاده شود که توانایی نفوذ عمیق به زیر سطح را دارد.
تصور میشد که اسرائیل چنین تسلیحاتی در اختیار دارد، اما تجهیزات آنها تنها میتوانند تا عمق کمتر از ۱۰ متر نفوذ کنند. با این حال آمریکا، بمبی در اختیار دارد که شاید بتواند این کار را با آن انجام دهد: بمب GBU-57 به وزن ۱۳ هزار کیلوگرم با عنوان مهمات نفوذگر سنگین.
بهگفته تحلیلگران شرکت اطلاعات دفاعی «جِینز»، پوشش سنگین و وزن این بمب باعث میشود تا پیش از انفجار بتواند حدود ۱۸ متر بتن یا ۶۱ متر خاک را بشکافد.
اما حتی با حملهای با بمب نفوذگر سنگین نیز تضمینی برای نابودی تاسیسات فردو نبود؛ چرا که گمان میرود تونلهای این مکان در عمق ۸۰ تا ۹۰ متری زیر سطح زمین باشند. تصور بر این بوده که این سایت باید با چندین بمب سنگرشکن هدف قرار گیرد تا خسارت قابل توجهی به آن وارد شود.
فردو در عمق بسیار بیشتری نسبت به سایت زیرزمینی نطنز قرار گرفته که تحلیلگران میگویند در عمق حدود ۲۰ متر زیر زمین قرار دارد.
دریاسالار مارک مِلِت، رئیس سابق نیروهای دفاعی ایرلند، به بخش راستیآزمایی بیبیسی گفت که احتمال اینکه «بمبهای سنگر شکن» بتوانند سایتی مانند فردو را نابود کنند، بستگی به میزان تقویتشدن تونلهای زیرزمینی دارد.
او گفت: «[ایران] مشخصات چنین مهماتی را میداند. میدانند برای مقاومت در برابر این مهمات به چه چیزی نیاز دارند. پس سئوال این است: آیا [تاسیسات فردو] فراتر از توانایی نفوذ این مهمات هستند؟»
یکی از نشانههایی که ممکن است حاکی از آمادگی آمریکا برای استفاده از بمب نفوذگر سنگین علیه اهدافی در ایران باشد، استقرار بمبافکنهای رادارگریز ب-۲ در دیهگو گارسیا است؛ پایگاهی هوایی که در فاصله ۳۷۰۰ کیلومتری از ایران قرار دارد ولی در برد ب-۲ است.
ب-۲ تنها بمبافکن آمریکایی است که میتواند بمب نفوذگر سنگین به طول ۶.۲ متر را حمل کند.
در اوایل آوریل، شش فروند ب-۲ در پایگاه دیهگو گارسیا دیده شدند، اما مشخص نیست که آیا هنوز در آنجا مستقر هستند یا نه. چرا که در تصاویر ماهوارهای اخیر نشانی از آنها دیده نمیشود.
گرگ بگوِل ژنرال نیروی هوایی و معاون پیشین عملیات نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا به بخش راستیآزمایی بیبیسی گفت که آمریکا میتواند مأموریتهای مداوم ب-۲را از دیگو گارسیا بسیار کارآمدتر از پایگاههای داخل آمریکا انجام دهد.
اما او افزود: «مسئلهای که دربارهاش صحبت میکنیم، عملیات مداوم علیه پناهگاهها نیست. شاید تنها یکی یا دو مورد از این سلاحهای تخصصی برای ایجاد رخنه کافی باشد.»
آمریکا چگونه وارد عمل شد؟
دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، تأیید کرد که هواپیماهای جنگی آمریکایی به سه سایت هستهای در ایران، از جمله تأسیسات فردو، حمله کردهاند. این نشاندهنده تشدید شدید درگیری بین اسرائیل و ایران است.
آقای ترامپ در یک سخنرانی تلویزیونی، این حملات را «دشوارترین عملیات تاکنون» توصیف کرد و هشدار داد که در صورت شکست تلاشهای صلح، حملات بیشتری ممکن است انجام شود. او گفت که ایالات متحده همچنان قادر است اهداف بیشتری را «با دقت، سرعت و مهارت» هدف قرار دهد.
«مقامات آمریکایی به شبکه خبری سیبیاس، شریک رسانهای بیبیسی در آمریکا، گفتند که واشنگتن پیش از حملات از طریق کانالهای دیپلماتیک با تهران تماس گرفته و روشن کرده است که هیچ حمله دیگری برنامهریزی نشده و تغییر رژیم هدف نبوده است.»
اسرائیل میگوید پیش از حمله با آمریکا هماهنگی کامل داشته است.
ایران هشدار داده بود که هرگونه دخالت آمریکا خطر گسترش جنگ را به همراه دارد و اعلام کرده است که اکنون ممکن است نیروهای آمریکایی را در منطقه هدف قرار دهد.»
دست اندر کاران:
نویسنده و تهیهکننده: مایک هیلز، مت مورفی و پاول سارجنت. تدوین: تام فین، بیانکا بریتون و دن ایزاکس. طراحی: مسعود ارسوز، مت فاراسی، مت میچل-کمپ، کیت گینور، لوئیز هانتر، فرانسوا د مونترمی و دیوید بلاد.
