شهريار رادپور

در برنامه اين هفته صحبت اهل نظر، تلاش عربستان برای احراز رهبری دنیای عرب بررسی می شود.

در اقدامی کم سابقه، ملک عبدالله پادشاه عربستان این هفته رهبران دو جناح فلسطینی رقیب و متخاصم را به مکه فراخواند تا پیش از آنکه برخوردهای مسلحانه بین افراد دو جناح فتح و حماس به جنگی تمام عیار بدل شود و باقیمانده اعتبار تشکیلات سیاسی فلسطینی ها نقش بر آب گردد، چاره ای بیندیشند.

صدای برنامه

این گونه اقدامات سعودی ها در حل مسائل بین جناح های سیاسی فلسطینی خلاصه نمی شود.

حضور فعال و علنی در عراق و لبنان برای جلوگیری از بروز جنگ داخلی در این کشورها از دیگر تغیراتی است که در دیپلماسی عربستان سعودی دیده شده و دلیل اصلی آن شاید در این عبارت یک دیپلمات سعودی خلاصه شود که بدون ذکر نام خود به روزنامه بین المللی هرالد تریبون گفته است: "ما سعودی ها متوجه شدیم که باید بیدار شویم و با چشمان باز تغییرات سریع در خاورمیانه را بسنجیم و عمل کنیم".

سقوط صدام حسین به دست نیروهای غربی متحد عربستان سعودی خلأ تازه ای در دنیای عرب بوجود آورده است.

نبود صدایی به عنوان سخنگوی پان عربیسم و نگرانی دیگر برای سنی ها تفوق اکثریت شیعه در عراق است.

عربستان سعودی ضمن استقبال از حضور آمریکا در منطقه برای جلوگیری از نفوذ سیاسی - مذهبی ایران شیعه با تمام تحلیل های استراتژیک آمریکا موافق نیست.

به طور مثال، سعودی ها بیش از آنکه ادامه مخاصمات در عراق را جنگی بین متحدان غرب با تروریست ها بدانند، آنرا زاییده رقابت های دیرینه بین دو جامعه سنی و شیعه در این کشور تلقی می کنند و در عین حال ایران را یک قدرت مهم منطقه ای با منافع مشروع می شناسند و برای مهار کردن گسترش نفوذ ایران، دیپلماسی های سنتی در روابط بین ملل مسلمان را کارسازتر از تهدید و قدرت نمایی نظامی می شناسند.

ملک عبدالله در مصاحبه اش با روزنامه السياسه که در شماره 27 ژانویه چاپ شد به ایران توصیه کرد که حد و مرز خود را بشناسد.

اجلاس مکه برای حل اختلافات جناح های فلسطینی شاید بهترین آزمایش برای کارآیی این دیپلماسی جدید باشد که برای چند دهه بیشتر به ثروت و نفوذ عربستان متکی بود تا احراز مقام رهبری دنیای عرب.

پیش از عزیمت بسوی مکه، اسماعیل هنیه نخست وزیر دولت فلسطینی از جناح حماس خوش بین بود.

او گفت: "اگرچه مسائل عظیم و پیچیده چالشی بزرگند، با عزم و قاطعیت لازم برای حل آنها تفاهم و توافق ممکن خواهد بود. انشاءالله، مسائل را بر اساس وحدت مردم فلسطینی و مقدم دانستن منافع آنها و اتکا به طرح ملی فلسطینی ها حل خواهیم کرد".

خالد مشعل، رهبر سياسی حماس که در سوریه مستقر است اخیراً به ابتکار بشار اسد، رئیس جمهور سوریه در دمشق با محمود عباس، رئيس تشکيلات خودگردان فلسطينی که از جناح فتح است مذاکراتی برای حل اختلافاتشان داشت که به جايی نرسید ولی پیش از سفر به مکه این بار خوش بینتر بود.

خالد مشعل گفت: "بزودی در عربستان سعودی با برادرانمان از جناح فتح ملاقات خواهیم کرد، بویژه با محمود عباس، ملاقات بین حماس و فتح برای حل مسائل است و در این کار موفق خواهیم شد ... می خواهم به همه بگويیم شکست مجاز نخواهد بود".

در این میان، آتش بس شکننده بین افراد مسلح حماس و فتح در غزه تا حد زیادی پایدار بوده ولی مردم در این شهر فلسطینی آخرین امیدشان معجزه ای در مکه است.

اگر اجلاس مکه هم نتواند جناح های فلسطینی رقیب را به آشتی وا دارد، گام بعدی عربستان چه خواهد بود؟

و اگر انگیزه و هدف اصلی ملک عبدالله احراز مقام رهبری دنیای عرب در مقابل تهدیدات مختلف است چگونه عمل خواهد کرد؟

اتکا به قدرت مالی کشورش یا توسل به دیپلماسی تفاهم و مصالحه؟

در برنامه صحبت اهل نظر اين هفته تلاش عربستان برای احراز رهبری دنیای عرب بررسی می شود.

مهمانان اين برنامه، حمید احمدی از مرکز مطالعات استراژتیک خاورمیانه در تهران، حسن هاشميان، صاحبنظر امور عراق و دنيای عرب و رضا افشاری استاد تاريخ در آمريکا.