محمد متين

	مقامات پاکستانی گفته اند که راه اندازی راکتور هسته ای "خوشاب" موضوعی مخفی نيست

بر اساس گزارش اين موسسه به نظر می رسد که اين راکتور قادر به توليد مقدار کافی از پلوتونيوم برای ساخت ۴۰ تا ۵۰ بمب هسته ای در سال باشد.

اين موسسه می گويد ساخت اين راکتور در سال ۲۰۰۰ ميلادی شروع شده اما ادامه پروژه به نظر می رسد با کندی به پيش می رود.

اگرچه مقامات پاکستانی گفته اند که راکتور هسته ای "خوشاب" چيز مخفی نيست و از سوی ديگر به نظر می رسد که مقامات آمريکايی از برنامه های هسته ای در خوشاب بطور کل آگاه بوده اند، زمان انتشار اين گزارش اهميت ويژه ای دارد.

گزارش انستيتوی مطالعات و امنيت بين المللی زمانی منتشر شده است که کنگره آمريکا قرار است بزودی در خصوص قرار داد هسته ای بين هند و آمريکا تصميم گيری کند. مراحل نهايی اين توافق در خلال سفر جورج دبليو بوش، به هند در ماه مارس سال جاری، به انجام رسيد. براساس اين قرارداد، هند به فناوری هسته ای غيرنظامی ساخت آمريکا دست خواهد يافت و در مقابل بايد برخی تاسيسات اتمی خود را به روی بازرسی های بين المللی بگشايد.

هند و پاکستان گزارش انستيتوی مطالعات و امنيت بين المللی زمانی منتشر شده است که کنگره آمريکا قرار است بزودی در خصوص قرار داد هسته ای بين هند و آمريکا تصميم گيری کند

در صورت تصويب از سوی کنگره، اين موافقت نامه جانشين قوانينی می شود که بر اساس آن همکاريهای هسته ای بين آمريکا و هند از زمان آزمايش اتمی هند در سال ۱۹۷۴ بسيار محدود شد.

نکته قابل توجه اين است که نقش پاکستان و نگرانيهای مقامات اين کشور‏ که خود قدرتی اتمی است و مانند هند موافقت نامه ان پی تی را امضا نکرده است ، در اين معادله اهميت پيدا می کند. اگر چه هند و پاکستان تلاش دارند تا مشکلات عديده بين خود را حل کنند، اما دو کشور هنوز يکديگر را رقيب همديگر می دانند و بر اين اساس روابط هر يک با قدرتهای بزرگ بخصوص آمريکا بدقت از سوی ديگری دنبال می شود.

ديدگاه کلی در پاکستان و در خصوص گسترش روابط هند با آمريکا حتی در بين گروههای غير تندرو مذهبی و سکولار ديدگاهی نسبتا منفی است. بسياری در پاکستان بر اين عقيده هستند که اين پاکستان است که متحد اصلی آمريکا در "جنگ عليه تروريسم " است اما بطور کل رفتار آمريکا با هند در مقايسه با پاکستان متفاوت است.

رابطه با آمريکا  ديدگاه کلی در پاکستان و در خصوص گسترش روابط هند با آمريکا حتی در بين گروههای غير تندرو مذهبی و سکولار ديدگاهی نسبتا منفی است

از نقطه نظر اين دسته که می توان آنها را حتی در اکثريت دانست حال که چنين امری صورت نگرفته است پاکستان بايد راه خود را خود انتخاب کند و از طرق مختلف با توان همسايه شرقی خود توازن ايجاد کند.

اين همان نکته ايست که زمان انتشار گزارش انستيتوی مطالعات و امنيت بين المللی را مهم می کند. بسياری از مخالفان توافق هسته ای بين هند و آمريکا چه در هند و چه در پاکستان و همچنين در کشورهای غربی استدلال می کنند که توافق نامه بين هند و آمريکا در شرايط کنونی عليرغم نکات مثبتی که برخی معتقدند می تواند بهمراه داشته باشد‏‏‏ (مانند تقويت صلح آميز بودن برنامه های هسته ای هند،‏ کمک به استقلال هند در زمينه تحصيل فناوريهای هسته ای و يا کمک به ايجاد امنيت جهانی)، با توجه به مشکلات منطقه، بدون شک باعث ايجاد مسابقه تسليحاتی می شود، که در کل به مراتب از نکات احتمالی مثبت اين موافقت نامه خطرناکتر است.

در اين رابطه به ۳ نکته کلی می توان اشاره کرد:

۱- اگرچه مقامات پاکستان گفته اند که هدف آنها مسابقه تسليحاتی نيست‏، اما نبايد اين نکته را از نظر دور داشت که تسليحات هسته ای پاکستان از نوع اورانيوم است و نه تکنولوژی بالاتر پلوتونيم که هند از آن استفاده می کند. بر اساس گزارش انستيتوی مطالعات و امنيت بين المللی راکتور خوشاب پاکستان از نوع پلوتونيم است.

در عين حال يک سخنگوی وزارت خارجه پاکستان در خصوص اينکه آيا پاکستان در حال ساخت يک راکتور جديد است و يا درصدد گسترش برنامه های اتمی خود گفته است در اين مورد اظهار نظری نمی کند.

۲- در همين رابطه گسترش روابط هسته ای پاکستان با چين و روسيه برای دسترسی به تکنولوژی بالاتر نيز مطرح می شود که اين خود به گفته ناظران می تواند به مسابقه تسليحانی در منطقه کمک کند.

۳- از سوی ديگر به گفته همين ناظران با توجه به تجربيات قبلی در انتقال غير قانونی دانش هسته ای در منطقه و همچنين عضو نبودن هند و پاکستان در ان پی تی افزايش فعاليتهای هسته ای در منطقه ممکن است مشکلاتی به مراتب حادتر از قضيه عبدالقدير خان را بوجود بياورد. آقای خان، معروف به پدر برنامه های هسته ای پاکستان، در اوايل سال ۲۰۰۴ ميلادی اعتراف کرد اطلاعاتی را درخصوص فن آوريهای هسته ای به ايران و کره شمالی داده است.

با توجه به اين نکات انتشار گزارش راکتور خوشاب پاکستان از چند منظر اهميت پيدا می کند:
انتشار آن می تواند با تاکيد غير مستقيم خود بر امکان ايجاد مسابقه تسليحاتی در منطقه بر تصميم کنگره آمريکا تاثير بگذارد‏. چيزی که با توجه به سياست انستيتوی مطالعات و امنيت بين المللی که معروف است به تلاش برای جلوگيری از هرگونه انتقال فن آوريهای هسته ای در سطح جهان، عامل اصلی زمان انتشار اين گزارش باشد.

اما در نقطه مقابل در صورت تصويب آن در کنگره آمريکا (که گفته می شود با لابيهای انجام شده بسيار محتمل است)، اين گزارش می تواند به عنوان سلاحی در دست دولتمردان هندی موافق توافق هسته ای با آمريکا عمل کند که بوسيله آن دليل استفاده از تکنولوژی هسته ای آمريکا را بخصوص در مقابل احزاب مخالف در کشور توجيه کنند. (توافق نامه بين هند و آمريکا بشدت مورد مخالفت احزاب مخالف و همچنين برخی از احزاب مهم شرکت کننده در دولت ائتلافی به رهبری جزب کنگره و همچنين برخی محافل مطبوعاتی قرار دارد.)

همچنين پاکستان می تواند اگرچه بطور غير مستقيم اين پيام را به دولتمردان آمريکايی بفرستد که تا زمانی که واشنگتن رفتار يکسانی با اسلام آباد نداشته باشد‏، پاکستان خود تلاش خواهد کرد که عدم توازن در منطقه بخصوص با همسايه شرقی خود را حل کند.