سياستگذاران غربی هر اميدی داشته باشند، فعلا به نظر نمی رسد مردم سالاری مشارکتی در عربستان سعودی استقرار يابد

سپس القاعده در سال ۲۰۰۳ شروع به حمله به تاسيسات نفتی عربستان کرد. فشارهای آمريکا و مردم عربستان برای اجرای اصلاحات افزايش يافت.

در پاسخ به اين فشارها سال گذشته انتخابات شهرداريها بصورت نسبی برگزار شد، اما عربستان کشوری عادی نيست.

در اينجا از زمانی که نفت اولين بار در دهه ۱۹۳۰ کشف شد، سنت و مدرنيته پنجه در پنجه همديگر انداخته اند.

عربستان همچنان جامعه ای محافظه کار و يک پادشاهی مطلق است که در آن، دين تمام شئونات زندگی مردم را تعيين می کند. با اين حال، بسياری می گويند که شتاب دگرگونی در عربستان سعودی افزايش يافته است.

عياد مدنی، وزير فرهنگ عربستان می گويد: "عربستان سعودی ده سال پيش با عربستان سعودی الان يکی نيست. حالا جامعه ای تکثرگراتر، بحثی غنی تر و جنبشهای فعالتر و خلاقتر در ادبيات و هنر داريم. کشور، بلوغ يافته و اعتماد به نفس بيشتری به جايگاه خود و تعاملش با جهان خارج دارد."

بسياری اذعان می کنند در شش ماهی که ملک عبدالله به قدرت رسيده، تحولی واقعی رخ داده. شرارد کاوپر کولز، سفير بريتانيا در عربستان از جمله کسانی است که به اين نکته اصرار می ورزد.

ما سعوديها بسيار مشتاقيم که جامعه مان از نظر حداقل معيارهای تمدن با جامعه بين الملل برابری کند و عربستانی ها بتوانند سازمانهای خصوصی و غير دولتی داشته باشند مصلا نواجی، اسلامگرا

آقای کاوپر کولز می گويد: "فکر می کنم مهمترين تحول و تحولی که می توان به نام ملک عبدالله نوشت، دگرگونی ملموس در فضای اين کشور و تنوير فضای مباحثه است. اين تحول مشخصا درباره سياست نيست، بلکه درباره دامنه مسايلی است که اين کشور بايد در سالهای آينده به آنها بپردازد."

بعد از يازده سپتامبر که مشخص شد ۱۵ نفر از ۱۹ هواپيماربا، عربستانی بودند، عربستانی ها شروع به بازنگری در احوال خود کردند که به درخواست برای اصلاحات گسترده انجاميد. مصلا نواجی اسلامگرايی است که برای فعاليتهای سياسی خود به زندان افتاده است.

وی می گويد: "خاندان سلطنتی عربستان درباره پيش بردن اصلاحات درنگ می کند. ما سعوديها بسيار مشتاقيم که جامعه مان از نظر حداقل معيارهای تمدن با جامعه بين الملل برابری کند و عربستانی ها بتوانند سازمانهای خصوصی و غير دولتی داشته باشند."

سال گذشته برای اولين بار انتخابات نصف و نيمه شهرداريها در عربستان برگزار شد ولی از آن زمان تاکنون، اصلاحات سياسی متوقف شده است. من در بيرون مرکز تجاری جده با ناهد طاهر صحبت کردم که يکی از اقتصاددانان برجسته اين کشور است.

خانم طاهر به بی بی سی گفته است: "اگر به اين مردم دموکراسی بدهيد، هر روند خوبی را از بين خواهند برد. در جريان انتخابات شهرداريها هم اين اتفاق افتاد. افرادی برنده شدند که محافظه کار بودند و من شخصا دلم نمی خواهد آنها در شهرداريها باشند. برای همين مردم سالاری کامل، چيز مناسبی برای ما نيست. من گاهی خيلی بی پرده حرف می زنم ولی ما به ديکتاتوری مثبت نياز داريم."

محمد زولفه يکی از اعضای ليبرال تر شواری انتصابی حکومتی عربستان است که به پادشاه اين کشور مشورت می دهد. او هم می گويد که برای استقرار مردم سالاری در اين پادشاهی محدوديتهايی قائل است.

آقای زولفه به بی بی سی گفته است: "ما هنوز پيوندهای قبيله ای داريم و حسی قوی از محافظه کاری در جامعه مان ديده می شود. برای همين می ترسم هرگونه انتخابات به پيروزی رهبران قبايل يا علمای دينی بيانجامد. ترسم به اين دليل است که رهبران دينی فقط از منظر مذهبی حرف می زند."

نتايج انتخابات اخير در مصر و سرزمينهای فلسطينی تنها ديدگاه کسانی را تاييد کرده که از به قدرت رسيدن اسلامگرايان هراس دارند. اما همانگونه که بسياری در عربستان می گويند، مساله انتخابات اخيرا اهميتش را از دست داده.

مصلا نواجی می گويد که دولت عربستان بسيار خوش شانس است که قيمت نفت بالاست، چون مردم زمانی خواستار اصلاحات می شوند که در مشقت هستند و اگر بخشی يا تمام مطالباتشان برآورده شود، آنوقت مطالباتشان را کاهش می دهند.

سياستگذاران غربی هر اميدی داشته باشند، دستکم در کوتاه مدت، به نظر نمی رسد مردم سالاری مشارکتی در عربستان سعودی استقرار يابد.