جين ليتل خبرنگار بی بی سی در واشنگتن

	آنچه اکنون بسياری در موردش اتفاق نظر دارند اين است که دموکراسی دارد به خاورميانه می رسد

منتقدان به ساير دستاوردهای اسلامگرايان در خاورميانه، از حزب الله در لبنان گرفته تا اخوان المسلمين در مصر و موفقيت احزاب شيعه در عراق اشاره می کنند تا نشان دهند استراتژی آقای بوش شکست خورده است.

آيا دولت وی خام انديش بود؟

در محافل نومحافظه کاران آمريکا بحث داغی درگرفته و برخی اظهار می کنند که وقت آن رسيده که روند مردم سالاری سازی متوقف شود.

جورج بوش گفته است: "مردم سالاريهای خاورميانه شبيه دموکراسی ما نخواهد بود، زيرا سنتهای شهروندان آنجا را منعکس می کند. ولی آزادی، آينده همه کشورهای خاورميانه است، زيرا آزادی حق و اميد همه بشريت است."

چند روز بعد از پيروزی حماس، رييس جمهور آمريکا از دکترين آزادی خود دفاع کرد، اما روشن است که واشنگتن از اين نتيجه شوکه شده و برخی می گويند "نگفتم!"

آنها شايد در اين ديدگاه هنری کيسينجر سهيم باشند مبنی بر اين که شور و شعف نو محافظه کاران از خردانديشی آنها پيشی می گيرد.

دنيس راس در دولت بيل کلينتون فرستاده ويژه آمريکا به خاورميانه بود. وی پيروزی حماس را مصيبت بار خوانده و گفته است: "در ديدگاهی کوتاه مدت، اگر دلمشغولی شما انتخابات باشد، آنوقت چنين نتيجه ای نصيبتان می شود. بايد بدانيد مردم خاورميانه رژيمهای خود را فاسد، انحصارطلب می دانند که اکثرا منفورند و مخالفان آنها فرصت يافته اند در مساجد، خود را سازماندهی کنند. در اکثر مناطق خاورميانه اپوزيسيون سکولار و ليبرال وجود ندارد. در مصر هم وقتی چنين تشکلی پديد می آيد، رهبرش به زندان می افتد."

ايران رژيمی اسلامگرا دارد، رژيمی اسلامگرا که ما با آن مشکلات جدی داريم، نه برای اين که اسلامی است. ربطی به اين مساله ندارد، بلکه بخاطر اين که برخلاف تعهداتش، از تروريسم حمايت می کند، بدنبال تسليحات کشتار جمعی است. آدم ارلی، معاون سخنگوی وزارت خارجه آمريکا

دنيس راس که خود را نوليبرال می خواند، می گويد که نخست بايد نهادهای مدنی را در اين منطقه بنا کرد. برخی از نومحافظه کاران که ديدگاهشان برای ايجاد خاورميانه ای آزاد و دموکراتيک اساس سياست خارجی دولت بوش است، نيز حالا همين نظر را دارند.

دانيل پايپس، مدير مجمع خاورميانه در فيلادلفيا می گويد: "من اساسا اين هدف را قبول دارم ولی راه دستيابی به آن را قبول ندارم... به نظرم راه آن، خيلی شتابزده، خيلی اضطراری و خيلی بلندپروازانه است. بايد با تامل جلو رفت و کمتر هياهو کرد."

البته همه نومحافظه کاران قبول ندارند که دستاوردهای اسلامگرايان در خاورميانه، ناپسند است.

روئل مارک گرچت، پژوهشگر موسسه آمريکن انترپرايز و نويسنده کتاب "پارادوکس اسلام" است. وی می گويد که راه حل واقعه يازده سپتامبر را بايد در ميان بنيادگرايان يافت نه مسلمانان ميانه رو.

آقای گرچت به ماجرای انتخابات الجزاير در سال ۱۹۹۱ ميلادی اشاره می کند که ارتش انتخابات را از بيم پيروزی اسلامگرايان لغو کرد و می گويد که آن نشان می دهد نبايد در روند مردم سالاری خاورميانه دخالت کرد.

او می گويد اين روند تکامل می يابد. آدم ارلی، معاون سخنگوی وزارت خارجه آمريکا می گويد که نمی توان با همه اسلامگرايان يکسان برخورد کرد.

وی گفته است: "ايران رژيمی اسلامگرا دارد، رژيمی اسلامگرا که ما با آن مشکلات جدی داريم، نه برای اين که اسلامی است. ربطی به اين مساله ندارد، بلکه بخاطر اين که برخلاف تعهداتش، از تروريسم حمايت می کند، بدنبال تسليحات کشتار جمعی است. برای همين اين معياری است که ما بايد براساس آن در باره سايرين قضاوت کنيم و درباره اقداماتمان تصميم بگيريم."

جالب اين است که ايران نمونه کشوری است که موافقان و مخالفان دموکراسی در خاورميانه يا می گويند اسلامگرايان در آن محو می شوند يا می گويند روحانيونش واقعا دردسرساز شده اند.

اما آنچه اکنون بسياری در موردش اتفاق نظر دارند اين است که دموکراسی دارد به خاورميانه می رسد و همانطور که آقای بوش گفت، شبيه مردم سالاری آمريکا نخواهد بود. مارک گرچت نويسنده کتاب پارادوکس اسلام، می گويد: "اوضاع در حال تغيير است و خواه ناخواه بايد تغيير کند. عنصر مذهب قابل ملاحظه خواهد بود. حتی می توان بگويم احتمالا اين عنصر مذهب است که مهمترين دژ برای مردم سالاری خواهد بود."

آيا اين مساله سياستمداران واشنگتن را بسيار نگران می کند يا اين که فکر می کنيد با آن کنار خواهند آمد؟

مارک گرچت می گويد: "نه، نگرانی هنوز به چشم می خورد. فکر نمی کنم اين تشويش اصلا کم شده باشد و چنين انتظاری هم ندارم، چون چنين نمی شود. منظورم اين است که روند بسيار دشوار خواهد بود."