احمد زيدآبادی کارشناس مسائل ايران و خاورميانه

حماس اگر در پارلمان و دولت فلسطينی شريک باشد، برای آمريکا کم خطرتر از حماسی است که در قالب يک اپوزيسيون مسلح روز به روز بر محبوبيتش در بين مردم فلسطين افزوده شود

در حالی که اسراييلی‌ها خود را برای شرايط پس از آريل شارون آماده می‌کنند، فلسطينی‌ها نيز برای انتخابات پارلمانی ۲۵ ژانويه آماده می‌شوند.

از قرار معلوم، دولت خودگردان فلسطين تحت فشارهای داخلی و خارجی گزينه تعويق انتخابات را کنار گذشته و در صدد برآمده است تا انتخابات را در موعد مقرر برگزار کند.

انتخابات پارلمانی ۲۵ ژانويه برای فلسطينی‌ها اهميتی بيش از مرگ احتمالی يا ازکارافتادگی آريل شارون برای اسراييلی‌ها دارد، زيرا اگر گروه اسلام‌گرای حماس بر پارلمان آينده فلسطين سلطه يابد، مسير تحولات جامعه فلسطينی به طور چشمگيری تغيير خواهد کرد.

گزينه های سخت برای اسرائيل

احتمال تسلط حماس بر پارلمان آينده فلسطين، افزون بر آنکه برخی محافل سکولار فلسطينی بويژه جنبش فتح را نگران کرده، دولت اسراييل را نيز در برابر گزينه‌های سختی قرار داده است.

دولت اسراييل کميته‌ای را به سرپرستی يک از مشاوران ارشد آريل شارون مامور بررسی پيامدهای پيروزی احتمالی حماس در انتخابات فلسطين کرده است تا در روز پس از انتخابات، اسراييل با اتفاقی غير منتظره روبرو نشود.

هنوز روشن نيست که اگر حماس در انتخابات آينده فلسطين به پيروزی چشمگيری دست يابد، واکنش اسراييل در مقابل آن چه خواهد بود، اما آن دسته از مقام‌های اسراييلی که در اين باره اظهار نظر کرده‌اند، پيروزی احتمالی حماس را موجب بروز مشکلات جدی در روند صلح و اجرای "نقشه راه" دانسته‌اند.

با اين همه اسراييل علامت‌هايی ارسال کرده است که نشان می‌دهد اين کشور آماده نوعی "کنار آمدن" با يک پارلمان فلسطينی تحت کنترل حماس است.

در روزهای گذشته، برخی مقام‌های اسراييلی از احتمال مذاکره با حماس در صورت تقبيح روش‌های خشونت‌آميز توسط اين گروه خبر داده‌اند، اما اينکه حماس حاضر به قبول چنين شرط و شروطی باشد، هنوز روشن نيست.

پيروزی حماس مغاير سياست آمريکا نيست

در اين ميان آنچه ظاهرا اهميت زيادی دارد، موضع ايالات متحده آمريکاست. در واقع برگزاری به موقع انتخابات پارلمانی فلسطين مرهون فشارهای آمريکاست چرا که هم دولت اسراييل و هم جنبش فتح هر کدام به طريقی و هر دو از بيم پيروزی حماس در انتخابات تلاش کردند تا اين انتخابات به تعويق افتد، اما پافشاری قاطع آمريکا بر برگزاری انتخابات در موعد مقرر سبب شد که تلاش آنها به نتيجه نرسد.

با توجه به اعلان جنگی که رئيس جمهور بوش به "افراط‌گرايی اسلامی" بويژه در منطقه خاورميانه داده است، اصرار آمريکا در برگزاری به موقع انتخابات فلسطين با وجود احتمال پيروزی حماس در آن تا اندازه‌ای شگفت‌انگيز به نظر می‌رسد.

آيا ارزيابی دولت آمريکا اين است که حماس در انتخابات پيروز نخواهد شد؟ هر چند که نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد گروه حماس بيش از ۳۳ درصد کرسی‌های پارلمان آينده فلسطين را به خود اختصاص نخواهد داد و در نقش اقليت انجام وظيفه خواهد کرد، اما اطمينان به نتيجه نظرسنجی‌ها در جامعه‌‌ای مانند جامعه فلسطين که فضای عمومی آن متاثر از وقايع روزمره است، شرط احتياط نيست و بعيد است که دستگاههای تصميم‌گير در آمريکا بر اين مبنا نتيجه انتخابات را ارزيابی کرده باشند.

بدين ترتيب، اين احتمال قابل طرح است که آمريکا به خلاف دولت خودگردان فلسطين و اسراييل از پيروزی حماس در انتخابات آينده بيم ندارد و آن را مغاير سياست خود در خاورميانه نمی‌داند.

حماس سياسی بهتر از حماس نظامی

طرح چنين احتمالی فقط در صورتی موجه است که آمريکا حماس را نه به عنوان يک گروه اسلام‌گرای افراطی بلکه به عنوان سازمان اسلام‌گرايی که مستعد تبديل شدن به يک جريان ميانه‌رو اسلامی است، تصور کند.

در واقع، حمايت تلويحی آمريکا از حضور اخوان‌المسلمين مصر در انتخابات پارلمانی اين کشور نشان می‌دهد که ايالات متحده به جای حذف برخی از گروههای اسلام‌گرا از روند سياسی کشورهای خاورميانه، در جهت مشارکت آنان در اين روند تلاش می‌کند زيرا در دراز مدت اين مساله را به نفع ثبات خاورميانه می‌داند.

حماس شاخه اخوان‌‌السلمين در فلسطين به شمار می‌رود و از اين رو، نگاه آمريکا به آن نمی‌تواند به طور ريشه‌ای متفاوت از ديدگاه اين کشور نسبت به اخوان‌‌المسلمين مصر باشد.

ظاهرا آمريکا به اين نتيجه رسيده است که بايد بين گروههای اسلام‌گرا فرق بگذارد و حساب آنها را که خواهان مشارکت در روندهای سياسی هستند، از حساب تندروهايی که جز به استفاده از ابزار خشونت‌آميز نمی‌انديشند، جدا کند.

تروريسم و پس زدن مشارکت سياسی

چنين رهيافتی، کار آمريکا را در جنگ عليه آنچه "تروريسم اسلامی" می‌نامد، آسان‌تر می‌کند و باعث جدايی اسلام‌گرايان مايل به استفاده از ابزارهای سياسی از اسلام‌گرايان علاقه‌مند به بکارگيری ابزارهای نظامی می‌شود.

قاعدتا پيوستن اسلام‌گرايان به روند سياسی جوامع خود، از يک سو باعث تعديل روزافزون مواضع آنها به دليل رويارويی مستقيم با واقعيت‌های لاينحل جامعه می‌شود و از ديگر سو، توده‌های مردم را نسبت به توانايی‌ها و راه حل‌های آنها برای اداره جامعه واقع‌بين می‌کند و از ميزان نفوذ و محبوبيت‌شان به تدريج می‌کاهد.

راز پافشاری آمريکا در برگزاری به موقع انتخابات فلسطين به رغم احتمال پيروزی حماس در آن، احتمالا همين فرضيه است زيرا حماسی که در پارلمان و دولت فلسطينی شريک باشد، معتدل‌تر و کم خطرتر از حماسی است که در قالب يک اپوزيسيون مسلح روز به روز بر محبوبيتش در بين مردم فلسطين افزوده شود.