پل رينولدز خبرنگار امور جهانی بی بی سی

	سازمان ملل اساسا برای اين تاسيس شده بود که از تمام جنگهای آينده پيشگيری کند

سال گذشته بعد از آن که دبير کل سازمان ملل اعلام کرد که اين نهاد به "دو راهی" رسيده است، روند اصلاحات آغاز شد.

باور عمومی اين بود که مشکلات گذشته سازمان ملل هر چه باشد، اين سازمان بايد برای آينده رتق و فتق شود.

گزارش ابراهيم خليلی را بشنويد

"ضروری" واژه ای است که لرد ديويد هانی، نماينده سابق بريتانيا در سازمان ملل، برای توصيف اين نهاد بکار می برد. وی به بی بی سی گفته است: "وقتی کوهستانها در پاکستان فرو می ريزند و سونامی، جهان را در می نوردد، همه می پرسند: "سازمان ملل کجاست؟"

وی ادعا می کند:"تجاوز سال ۲۰۰۳ به عراق بی خاصيتی ساير جايگزينها را نشان داد. معلوم شد يکجانبه گرايی، با تعبيری ملايم، سياست درخشانی نيست. اگر جايگزين سازمان ملل پوچ است، بايد کاری کنيم تا اين سازمان ملل بهتر عمل کند. چون عراق دارد دردسر ساز می شود، آمريکا به وضعيتش در ويتنام نزديکتر می شود. نامزدان انتخابات رياست جمهوری ۲۰۰۸ دوست ندارند سربازان زيادی در عراق مانده باشد. شايد اعلام کنند به پيروزی نيم بندی دست يافته اند ولی يقيينا چنين نتيجه خواهند گرفت نمی توانند اين جنگ را تکرار کنند."

قطعنامه های سازمان ملل

البته جورج بوش، رييس جمهور آمريکا، چنين ديدگاهی ندارد. وی در نطقی خطاب به مجمع عمومی سازمان ملل در سپتامبر سال گذشته اظهار کرد که آمريکا و متحدانش با تهاجم به عراق عملا از سازمان ملل حمايت می کردند.

	جنگ کره از معدود مواردی بود که سازمان ملل مداخله کرد

آقای بوش گفت: "آن ديکتاتور (صدام) به عنوان يکی از شروط آتش بس پذيرفت به همه قطعنامه های سازمان ملل تن دهد، ولی بعد بيش از يک دهه آنها را ناديده گرفت. عاقبت شورای امنيت قول داد که وی بخاطر سرکشی خود بايد عواقبی جدی را تحمل کند. تعهداتی که بر گردن می گيريم، بايد مفهوم داشته باشد. وقتی می گوييم "عواقب جدی"، محض حفاظت از صلح بايد عواقبی جدی در کار باشد. از همين رو، ائتلافی از کشورها مطالبات منصفانه جهان را به اجرا گذاشت."

قضاوت تاريخ درباره جنگ عراق هر چه باشد، لرد ديويد هانی می گويد که اين پايان جنگ سرد بود که به سازمان ملل "عمری دوباره" بخشيد.

وی به بی بی سی گفته است: "بعد از آن که جنگ سرد خاتمه يافت، آنچه درک نکردنی بود، قابل درک شد. تا پيش از آن سازمان ملل فقط می توانست به بقای خود بيانديشد. نمی توانست مانع از جنگ ميان ابرقدرتها يا عمال آنها شود. اين جا و آن جای جهان کارهای مفيدی انجام می داد، ولی برای آن تاسيس نشده بود."

صلح ساز

سازمان ملل اساسا برای اين تاسيس شده بود که از تمام جنگهای آينده پيشگيری کند.

آرمانگرايی اوليه اين نهاد را لرد هاليفکس، نماينده پيشين بريتانيا در سازمان ملل ابراز کرده است. وی در مقام رييس، پيش نويس نهايی منشور سازمان ملل را در اپراخانه سانفرانسيسکو با اين کلمات به هياتها عرضه کرد: "مساله ای که قصد داريم درباره آن رای گيری کنيم، به اندازه هر موضوعی در زندگی مان اهميت دارد."

منشور به اتفاق آرا تصويب شد و حتی ارباب جرايد از جای خود برخاستند و شادی کردند.

	کوفی عنان سال گذشته بر لزوم اصلاحات در سازمان ملل تاکيد کرد

اما اين ترديد هست که آيا آن آرمانگرايی آنقدر قوی يا جهانشمول بود. از بدو تاسيس، فاتحان جنگ جهانی دوم، آمريکا، شوروی، بريتانيا، فرانسه و چين اصرار کردند که از قدرت وتو برخوردار شوند.

آنها مصمم بودند که نگذارند هيچ عمل يا مداخله ای که باب ميلشان نبود، صورت پذيرد و در طول جنگ سرد، اين مساله، سازمان ملل را زمين گير کرد.

تنها استثنای قابل توجه، جنگ کره بود که شورای امنيت براه انداخت تا بخش شمالی از تصرف مناطق جنوبی ناتوان بماند. اين شورا تنها به دليل غيبت اتحاد شوروی سابق توانست در اين مورد اقدام کند، زيرا مسکو در آن زمان به دليل مشاجره بر سر اين که چه کسی بايد نماينده چين باشد، شورای امنيت را تحريم کرده بود.

شوروی خيلی زود بازگشت و ديگر اين اشتباه را تکرار نکرد.

در حاشيه

سازمان ملل که از ايفای نقش يک ميانجی واقعی محروم شده بود، به ماموريتهای بشر دوستانه و نظارتی روی آورد ولی در عين حال به تصويب قطعنامه هايی پناه برد که تاثير اندکی بر ساز و کار واقعی سياست جهان داشت.

خاورميانه نمونه ای از بی کفايتی سازمان ملل است. اين نهاد نتوانست در سالهای ۱۹۵۶، ۱۹۶۷، ۱۹۷۳ و ۱۹۸۲ مانع از بروز جنگ در اين منطقه شود. قطعنامه مهم ۲۴۲ شورای امنيت که راه حلی را بر اساس زمين در برابر صلح برای اسراييليها و فلسطينيان پيشنهاد کرده بود، نيمه کاره اجرا شد و در خاورميانه نيمه کاره اصلا کافی نيست.

خاورميانه نمونه ای از بی کفايتی سازمان ملل است. اين نهاد نتوانست در سالهای ۱۹۵۶، ۱۹۶۷، ۱۹۷۳ و ۱۹۸۲ مانع از بروز جنگ در اين منطقه شود.

سازمان ملل در دهه ۱۹۶۰ که کنگو بعد از خروج ناگهانی بلژيکی ها شروع به فروپاشی کرد، به اين کشور نيرو اعزام کرد. استان جدايی طلب کاتنگا به مدار کنترل دولت مرکزی بازگردانده شد، ولی اين تجربه برای سازمان ملل خوشايند نبود و با مرگ دبير کل وقت سازمان در سانحه هوايی نمادينه شد.

شايد بتوان گفت سازمان ملل در ساليان اخير موفقتر بوده است.

تحريمهای اين سازمان سفيد پوستان آفريقای جنوبی را متقاعد کرد که قدرت را به اکثريت سياه پوست واگذار کنند. ديپلماسی خاموش آن کمک کرد جنگ عراق عليه ايران پايان يابد و همچنين در زدودن مناقشات و کاشتن نهال مردم سالاری در نامبيا، موزامبيک، کامبوج، السالوادور و تيمور شرقی نقش بسزايی ايفا کرد.

اما سازمان ملل در بوسنی (که مداخله اش تحت رهبری آمريکا و متحدانش در ناتو بود) و کوزوو (اين ناتو بود که عليه صربستان عمل کرد، نه سازمان ملل) و مهمتر از همه در رواندا که نتوانست مانع از نسل کشی شود، شکست خورد. همچنين در عراق بخاطر برنامه نفت در برابر غذا گرفتار رسوايی شد.

قانونگذاری

در کنار اينها، سازمان ملل در حال تدوين معاهداتی بين المللی از جمله درباره شکنجه، تکثير تسليحات اتمی و قوانين دريانوردی بود و اين معاهدات به کشورهای عضو کمک کرد در سيطره حکومت قانون گردهم آيند.

سازمان ملل همچنين طرحها و اهدافی را برای کاهش فقر تدوين کرد تا به کشورهای فقير نشان دهد دلمشغولی اش تنها جنگ نيست.

اين نهاد در زمان رياست جمهوری آقای بوش اعتماد آمريکا را از دست داد و تاحدودی برای بازيافتن اين اعتماد، سال پيش تصميم گرفت خود را اصلاح کند.

ديويد هانی، نماينده سابق بريتانيا در سازمان ملل اين اصلاحات را به چند دليل شايان تقدير می داند: تصميم به تشکيل کميسيون صلح سازی جهت اجتناب از مناقشات آينده، تشکيل شورای حقوق بشر بجای کميسيون بدنام شده حقوق بشر، تعهد به تدوين کنوانسيونی عليه تروريسم تا ژوييه و سپردن وظيفه جديد اجرای "مسئوليت حفاظت" از شهروندان که اگر مراعات نشود، زمينه ساز مداخله سازمان ملل خواهد شد.

با اين حال اين سازمان بخاطر قصور در اتخاذ موضعی قاطعانه تر عليه تروريسم، تبيين تروريسم و برشمردن رهنمونهايی برای استفاده از زور سرزنش شده است. همچنين هيچ توافقی درباره گسترش شورای امنيت وجود ندارد.

پنج عضو دايم شورا همان کشورهايی هستند که برای اولين بار در سال ۱۹۴۵ از حق وتو برخوردار شدند.