سودابه جوادی

بسياری موقعيت ايان هيرسی علی را با سلمان رشدی، نويسنده بريتانيايی، قياس می کنند

او چند سال پيش دريک مصاحبه راديويی اعلام کرد که از مذهب اسلام برگشته است.

گروه های تندرو اسلامی فتوای قتل او را صادر کرده اند. برخی در هلند و در داخل حزبش او را زنی جاه طلب و فرصت طلب می خوانند اما به نظر بسياری ديگر او زن شجاعی است که عليه ارزشهايی که باور ندارد به ستيز برخواسته است.

با اين حال به نظر بسياری از منتقدان خانم هيرسی علی، علت اصلی اسلام ستيزی او تجربيات وی از دوران کودکی و نوجوانی به ويژه ختنه شدنش براساس يک رسم قبيله ای است. آنها می گويند باور خانم هيرسی علی ختنه از تعاليم اسلامی درحفظ بکارت دختران تاثير گرفته است و رسم تصويری نادرست از اسلام است که در آن ختنه دختران به هيچ وجه مجاز نيست.

مهاجری که مقام يافت

خانم هيرسی علی درسال ۱۹۶۹در سومالی متولد شد. پدر او که رهبری يک گروه شورشی را به عهده داشت در پی تلاشی نافرجام برای براندازی حکومت "زياد باره" از کشورش گريخت و به همراه خانواده خود به کنيا پناهنده شد.

ايان هيرسی علی درسال ۱۹۹۲ برای گريز از ازدواج اجباری با يکی از بستگانش در کانادا در ميانه راه سفر در آلمان سوار قطار به مقصد هلند شد و به کشوری پناهنده شد که به گفته او چشمانش را به جهانی تازه و رها از تسليم و انقياد باز کرد.

زندگی او در سالهای نخست مانند هر پناهنده ديگری مشکل بود. ايان درکنار فرا گرفتن زبان به کارهايی نظير نظافت منازل می پرداخت اما توانست تحصيل کند و وارد دانشگاه "لايدن" بشود .

ايان هيرسی علی پس از فارغ التحصيل شدن در رشته علوم سياسی دانشگاه در يک نهاد وابسته به حزب کارگر هلند آغاز به کار کرد و ماموريت يافت تا درباره چند فرهنگ گرايی تحقيق کند. نتيجه تحقيقات و پيشنهادات او برای حزب کارگر تکان دهنده بود.

او نظام قديمی (پيلار) جامعه هلند را که بر اساس آن هر يک از مکتب های فکری، مذهبی، فلسفی و سياسی در جداربندی اجتماعی قرار گرفته اند و دارای تسهيلات آموزشی، مذهبی، رسانه و اتحاديه های خود هستند به زير سوال برد و گفت که استفاده از اين ميراث برای پذيرش ارزشهای جامعه اسلامی به ويژه جايگاه زنان در آن، مغاير با اصول دمکراتيک هلند است و به طور کلی سياست چند فرهنگ گرايی در هلند محکوم به شکست است.

وی سپس پسشنهاد کرد که مدارس و مساجد مسلمانان بسته شود و به مهاجران مسلمان اجازه ورود به اين کشور داده نشود .

ايان هيرسی علی که با حمايت حزب کارگر روبرو نشد برای پيشبرد اهداف خود به حزب ليبرال پيوست و طولی نکشيد که به عنوان نماينده اين حزب به پارلمان هلند راه يافت.

از اين پس بود که او آشکارا انتقاد از اسلام و به ويژه جايگاه زن در جوامع اسلامی را که به گفته او بر اساس فرمانبرداری مطلق از مرد است، آغاز کرد.

در سال ۲۰۰۳ او در گفتگويی با "تروا"، روزنامه ليبرال هلند، مستقيما اسلام و پيامبر اسلام را مورد انتقاد قرار داد و گفت که در يک جامعه دمکراتيک همه مذاهب را می توان مورد انتقاد قرار داد اما مسلمانان انتقاد از اسلام را کفر می شمارند و برای آن مجازات تعيين می کنند.

اظهارات او خشم جامعه مسلمان در هلند و جهان را برانگيخت و موجب صدور فرمان قتل او ازجانب بسياری از بنياد گرايان اسلامی چه در داخل و چه در خارج از هلند گرديد. از آن پس بود که زندگی زنی که خود را از قيد و بندهای دينی و پيوندهای خانوادگی رها کرده بود در حلقه محاصره محافظين مسلح درآمد که همه جا حتی درخانه اش نيز از او مراقبت می کنند.

سلمان رشدی

بسياری موقعيت او را با "سلمان رشدی"، نويسنده بريتانيايی، قياس می کنند اما اگر سلمان رشدی يکبار در قالب تمثيل و به گفته خود او نا آگاهانه مرتکب خطای اهانت به اسلام شد، هيرسی علی بی پرده و به گفته خود او آگاهانه به انتقاد از اسلام می پردازد .

او پس از دو ماه که در خفا بسر می برد بار ديگر در مجامع عمومی ظاهر شده است و با بسياری از شبکه های تلويزيونی و جرايد مهم اروپا گفتگو کرده است.

روزنامه گاردين، چاپ لندن، در تحليلی بر نقطه نظرهای ايان هيرسی علی، که در گزارشی با عنوان " زنی بی مهابا" (۱۷ ماه مه ۲۰۰۵) به چاپ رساند، نوشت که خانم هيرسی علی وقتی خبر قتوای قتل سلمان رشدی را شنيد يک دختر ۲۰ساله معتقد و با حجاب بود. او به روزنامه گاردين گفته بود " وقتی شنيديم کتابی به چاپ رسيده است که نويسنده آن در مورد پيامبر اسلام حرف های بسيار زشت و کفرآميز نوشته است اولين چيزی که به ذهن من خطور کرد اين بود که او بايد کشته شود."

فيلم "تسليم"

اما آن چه نام هيرسی علی را بيش از مقالات، کتاب و مصاحبه هايش بر سر زبانها انداخته است فيلمی است به نام "تسليم " که بر اساس فيلمنامه او توسط "تئو ون گوگ" يک کارگردان هلندی، ساخته شد. فيلم " تسليم " روايت ستم و خشونتی است که بر چند زن مسلمان روا می شود و در آن چهار زن مسلمان از ستم و آزارجنسی همسر و خانواده خود سخن می گويند.

نمايش فيلم تسليم در هلند به قتل کارگردان آن منجر شد

در يک صحنه از فيلم هنرپيشه زن با اندامی نيمه برهنه که بر روی آن آيات قرآن نقش بسته است ظاهر می شود.

نمايش اين فيلم ازشبکه سراسری تلويزيون هلند به قتل کارگردان آن توسط يک بنيادگرای مسلمان در يکی از خيابانهای آمستردام منجر شد و جامعه هلند را با يک بحران بی سابقه اجتماعی روبرو کرد.
در يادداشتی که با کارد بر روی جسد خونين کارگردان مقتول سنجاق شده بود ايان هيرسی علی مورد تهديد قرارگرفته و نوشته شده بود که به زودی حکم اعدام او نيز به اجرا گذاشته خواهد شد زيرا طبق مندرجات نامه مذکور که در جبهه مسيحيان با اسلام می جنگند.

تهديد جانی

ايان هيرسی علی در گفتگو با مجله آلمانی اشپيگل (۱۴ ماه مه) گفت که پس از اين واقعه، زندگی او به طور کلی تغيير يافت و او مجبور شد که بيش از دو ماه در کشورهای ديگر درخفا بسر برد.

وی گفت: " من بهت زده شده بودم . حالاست که به جدی بودن تهديدات مرگ بار پی می برم . به نظر من اين فتوا نه تنها عليه من بلکه عليه هلند و جهان غرب صادرشده است و ما همگی در معرض خطر قرارداريم زيرا به نظر بنياد گرايان مسلمان هر کشوری که در آن مسلمانان آشکارا مورد انتقاد قرار گيرند دشمن اسلام به شمار می آيد."

هيرسی علی معتقد است که زن در جامعه اسلامی با تسليم و انقياد در برابر خداوند، در واقع به تسليم در برابر مرد گردن می نهد. به اعتقاد هيرسی علی اين موضوع در تمام جوامع اسلامی صرف نظر از تفاوت فرهنگی و ملی بصورت جزء جدايی ناپذير شريعت اسلامی وجود دارد و همين نکته است که مسلمانان ميانه روی هلند را نيز برآشفته کرده است.

به گفته آنان خانم هيرسی علی بنيادگرايی اسلامی را به صورت اسلام واقعی معرفی می کند و از جايگاه زن در گروه های بنيادگرای يهودی و مسيحی نامی نمی برد.

آنها همچنين به اين موضوع اشاره می کنند که خانم هيرسی علی با فيلم " تسليم " به بسياری از زنان تحصيل کرده و آزاده مسلمان که توانسته اند با حفظ اعتقادات مذهبی، خود را با جامعه مدرن امروزی تطبيق دهند و در زمينه حقوق بشر و آزادی زنان فعاليت دارند، اهانت می کند.

از آن گذشته به گفته اين گروه ايان هيرسی علی با مطرح کردن سنت های قبيله ای آفريقايی نظير ختنه زنان، که در اسلام ممنوع است، تصوير گمراه کننده ای از اسلام به دست می دهد و اصولا خشونت عليه زنان خاص جوامع اسلامی نيست .

فرصت جويی؟

به باور منتقدان ايان هيرسی علی، او هنگامی زبان به انتقاد صريح از اسلام گشود که در پی حملات تروريستی ۱۱سپتامبر و محبوبيت "پيم فورتن"، سياستمدار راست گرای هلند، اسلام و ترس ازاسلام و ترس از افراط گرايان مسلمان در اين کشور جو مناسبی را برای اسلام ستيزی به وجود آورده بود و او از اين فرصت برای پيشبرد اهداف شخصی خود استفاده کرد.

او به عنوان يک مهاجر مسلمان به جبهه کسانی پيوست که به پيکار با مهاجران و به ويژه مسلمانان برخاسته بودند و به اين ترتيب خوراکی برای گروه های راست گرا فراهم آورد تا در راه سرکوبی مهاجران مسلمان و پناهندگان از آن تغذيه کنند.

اما ايان هيرسی به شدت اين موضوع را رد می کند و می گويد که او در تحقيقات خود پيرامون مشکلات جذب اقليت مسلمان در جامعه هلند دريافت جامعه مسلمان نمی تواند خود را با دموکراسی هلند وفق دهد و آنهايی که مدعی دفاع از حقوق بشر و هوادار حمايت از اقليت ها هستند، به ويژه احزاب چپ گرا، نبايد بر روی نقض حقوق زنان چشم ببندند.

خانم هيرسی علی در گفتگوی خود با روزنامه گاردين نيز به اين موضوع اشاره می کند و می گويد که جامعه مهاجر مسلمان بايد به اصول جهانی حقوق بشر احترام بگذارد و می افزايد " اگر اين ارزشها پذيرفته نشوند آنگاه آن چيزی که در اين جا وجود دارد (و تازه واردان نيز خواستار آن هستند) يعنی آزادی ازبين خواهد رفت ."

انتقادات از خانم هيرسی علی تنها محدود به مسلمانان نيست. حتی در داخل حزب او نيز هستند کسانی که معتقدند او زنی جاه طلب و فرصت طلب است که با استفاده ازتريبونی که در اختيار دارد برای بدست آوردن شهرت استفاده می کند.

دراين مورد بايد اشاره کرد که خانم هيرسی علی درهلند زن سال نام گرفته است و اخيرا نيز مجله تايم نام او را درفهرست ۱۰۰ شخصيت با نفوذ جهان قرارداد و موقعيت او در بسياری از رسانه های جهانی به وضعيت سلمان رشدی تشبيه شده است.

خانم ايان هيرسی علی به مجله اشپيگل (۱۴ ماه مه ۲۰۰۵) گفته است که برای نخستين بار با سلمان رشدی در ماه آوريل ديدار داشته است که از تجربه خود درپی صدور فتوای قتل ازجانب آيت الله خمينی با او صحبت کرده و به او توصيه هايی در مورد زندگی در سايه فتوا کرده است.

او در اين گفتگو از انتشار کتاب تازه خود تحت عنوان "من متهم می کنم" سخن گفته و اين که قصد دارد قسمت دوم فيلم "تسليم" را بسازد و به "پيکار با تبليغات اسلامی" ادامه بدهد. گفتگوی او در اشپيگل با همين عنوان انتشار يافته است.