سر دنيس رايت (2005 - 1911)

سر دنيس رايت فردی پرمعلومات و فاضل بود. او شخصيتی عمل گرا داشت و در عرصه تجارت هم بسيار باتجربه بود.

او جزو گروه کوچکی از کارمندان وزارت خارجه بريتانيا بود که پس از جنگ جهانی دوم در سنين بالاتر به استخدام اين وزارتخانه در آمدند با اين هدف که از تجارب گوناگون آنها استفاده شود.

سر دنيس رايت که پس از پايان تحصيلاتش در آکسفورد در بخش تبليغات کمپانی توليد سيگار "گالاهر" مشغول به کار شده بود به هيچ وجه قصد ورود به عرصه فعاليتهای ديپلماتيک نداشت اما با آغاز جنگ جهانی دوم در سال 1939 از رومانی سر در آورد و کنسول بريتانيا در شهر کنستانتا او را ترغيب کرد که برای مدتی در مقام نايب کنسول موقت، در زمينه جنگ اقتصادی فعاليت کند.

او در همان سال ازدواج کرد و همراه با همسرش ايونا بقيه سالهای جنگ را در نقاط دور افتاده ای در ترکيه مانند طرابوزان و مرسين در سواحل دريای سياه خدمت کرد.

رايت در سال 1946 به استخدام رسمی وزارت خارجه بريتانيا در آمد و در مقام دبير اول به بلگراد فرستاده شد. او سپس بعنوان کنسول بريتانيا در شيکاگو سرگرم کار شد و از تخصص خود در زمينه تجارت، در امر نظارت بر فعاليتهای تجاری ايالتهای غرب ميانه آمريکا بهره جست. او از سال 1949 تا 1951 مقام سرکنسولی را بر عهده داشت.

رايت در سال 1951 به لندن بازگشت و عهده دار رياست دپارتمان روابط اقتصادی وزارت خارجه بريتانيا شد. اين دپارتمانی بود که به مسائل مربوط به نفت نيز می پرداخت. از اين رو فرستادن رايت به ايران برای انجام ترتيبات مربوط به از سرگيری روابط ديپلماتيک که در پی ملی شدن صنعت نفت در دوره دولت دکتر محمد مصدق قطع شده بود انتخاب درستی بود. او در سال 1953 در مقام کاردار به ايران رفت و تا سال 1955 که سفير جديدی به ايران فرستاده شد در مقام مشاور خدمت می کرد.

رايت در سال 1955 به لندن فراخوانده شد تا در چهار سال آينده به عنوان دستيار معاون وزير خدمت کند. او سپس از سال 1959 در نخستين پست خود به عنوان سفير، به اتيوپی فرستاده شد و سه سال در آديس آبابا خدمت کرد.

رايت در سال 1963 به مقام سفير بريتانيا در ايران منصوب شد. طی سالهايی که او در ايران خدمت کرد (1971 - 1963) سالهای نسبتا آرامی برای محمد رضا پهلوی شاه فقيد ايران بود. تخصص رايت در عرصه تجارت بويِژه در ارتقای صادرات بريتانيا به ايران از جمله قراردادهای مهم تسليحاتی، موثر و سودمند بود.

پس از انقلاب اسلامی سال 1979 که حکومت محمد رضا پهلوی را سرنگون و آيت الله خمينی را بر مسند قدرت نشاند، رايت يک بار ديگر با محمد رضا شاه که مدت کوتاهی در جزاير باهاما در تبعيد بسر می برد ملاقات کرد. مارگارت تاچر نخست وزير وقت بريتانيا، رايت را که در آن زمان تحت نام مستعار آقای ادوارد ويلسون سفر می کرد نزد شاه فرستاده بود تا به او بگويد که دولت بريتانيا از سفر او به اين کشور استقبال نخواهد کرد.

رايت و همسرش هر دو افراد ماجراجويی بودند و از فعاليتهای خارج از محافل پر زرق و برق ديپلماتيک در پايتخت کشورها لذت می بردند. آنها به پيک نيک همراه با اسب سواری و سفر به روستاهای دورافتاده بيشتر از ضيافتهای پرشکوه شام علاقه داشتند.

آنها فضای زندگی ديپلماتيک در اتيوپی و ايران را مطلوب تر از پايتخت های کشورهای پيشرفته می دانستند. آنها همچنين نزد کارمندان خود و همچنين جوامع بريتانيايی ساکن کشورهايی که در آنجا اشتغال داشتند بسيار محبوب بودند.

رايت در دوران بازنشستگی نيز علاقه خود را به ايران دنبال کرد. او از سال 1976
تا 1979 رئيس انجمن ايران و از سال 1978 تا 1987 رئيس انستيتوی مطالعات ايرانی در بريتانيا بود. اما فعاليت اصلی او در موضوع مورد علاقه اش نوشتن دو کتاب "انگليسی ها در ميان ايرانيان" (1977) و "ايرانيان در ميان انگليسی ها"
(1985) بود که شيوه تحقيق و نگارش آن ستودنی است.

او در سال 1972 به عضويت افتخاری کالج سنت ادموندز دانشگاه آکسفورد که زمانی در آنجا تحصيل کرده بود در آمد و در سال 1975 عضويت افتخاری کالج سنت آنتونی دانشگاه آکسفورد را پذيرفت. سر دنيس رايت مردی متواضع و بسيار با جذبه بود که شوخ طبعی گيرايی داشت. شخصيت جذاب او در کتاب خاطرات همسرش به نام "عروس دريای سياه" (1997) بازتاب يافته است.