جاناتان مارکوس خبرنگار بی بی سی در امور ديپلماتيک

در طول يک سال اخير، چين جای ژاپن را گرفته و به دومين مصرف کننده عمده بازار سوخت جهان بعد از ايالات متحده آمريکا تبديل شده است

اژدهای خفته بيدار شده است. اما اين اژدها چه تصوری از بقيه جهان دارد؟ شريک تجاری؟ رقيب اقتصادی، يا حريف نظامی؟

بعد از دو دهه که از رشد اقتصادی چين می گذرد مردم آن کشور حالا ديگر قادرند به روياهايشان در مورد صاحب ماشين شدن جامه عمل بپوشانند. البته اين تنها يکی از دلايل تقاضای روز افزون برای انرژی و سوخت در چين محسوب می شود.

به گفته جيم برکهارد از مرکز تحقيقات انرژی کمبريج در ايالت ماساچوست آمريکا، تقاضای چين برای بنزين به طور خارق العاده ای افزايش يافته و شواهد حاکی از آن است که اين روند ادامه خواهد داشت: "در طول يک سال اخير، چين جای ژاپن را گرفته و به دومين مصرف کننده عمده بازار سوخت جهان بعد از ايالات متحده آمريکا تبديل شده است. آنچه حائز اهميت است نرخ رشد اين تقاضاست. به عنوان مثال، سال گذشته، نرخ رشد تقاضا در چين حدود ۱۷ در صد بوده، در حاليکه درسراسر جهان ۳ در صد بيشتر نبوده است. به اين ترتيب چين به سرعت به مصرف کننده عظيم بنزين در دنيا تبديل می شود."

چين همزمان با وارد کردن کالا از کشور های توليد کننده تحقيقاتی هم در باره ظرفيت توليدات جديد در بسياری از کشورهای صادرکننده انجام می دهد و به اين ترتيب اين کشورها از سرازير شدن سرمايه گذاری های خارجی چين به سرزمينهايشان هم بهره می برند هومی کاراس، رييس بخش اقتصاد شرق آسِا و حوزه اقيانوس آرام در بانک جهانی

اگر در پی آن باشيد که که بدانيد اين رشد چه تاثيری بر زندگی مردم ساير کشورها داشته است، بررسی قيمت نفت شروع خوبی محسوب می شود. اما موضوع تنها نفت نيست.

هومی کاراس، رييس بخش اقتصاد شرق آسِا و حوزه اقيانوس آرام در بانک جهانی در اين باره می گويد: "چين امروزه به معنای واقعی در زمينه تنوع واردات کالاهای اوليه مثل مس، کتان، پشم، نيکل و لاستيک طبيعی در دنيا اول است و در بازار جهانی نقش عمده ای پيدا کرده است. اين اهميت تنها به لحاظ قيمت کالاها نيست بلکه حجم کالاهايی که صادر کنندگان به چين می فروشند نيز حائز اهميت است. چين همزمان با وارد کردن کالا از کشور های توليد کننده تحقيقاتی هم در باره ظرفيت توليدات جديد در بسياری از کشورهای صادرکننده انجام می دهد و به اين ترتيب اين کشورها از سرازير شدن سرمايه گذاری های خارجی چين به سرزمينهايشان هم بهره می برند."

تبديل شدن چين به يک غول اقتصادی طبعا بر ساير کشورها اطراف آن تاثير خواهد گذاشت و ضرورت هايی را نيز ايجاب خواهد کرد. جيمز مايلز نماينده مجله اکونوميست در پکن معتقد است که ديدگاه و قضاوت ساير کشورها در مورد چين برای اين کشور اهميت زيادی دارد: "بايد در نظر داشت که ۱۵ سال پيش يعنی تقريبا همزمان با تظاهرات ميدان تياننمن، چين به زعم خودش برای نگرانی و ترس از خارج دلايل کافی داشت و يا حداقل اين که اينطور وانمود می کرد. چين به ويژه به آمريکا به چشم قدرت سردمداری می نگريست که برای بر اندازی چين با هدف تضعيف کمونيسم تلاش می کرد. با اين حال نکته مهم آن است که چين در همين چند سال اخيرمتوجه شده است که بايد سياستهای خارجی خود را بر اساس ملاحظات مهم اقتصادی بنا کند و نه تحت تاثير ملاحظات سياسی از اين دست."

ديدار افتتاحيه جام ملتهای آفريقا در سال ۲۰۰۲ بين دو کشور مالی و ليبريا در ورزشگاه باماکو در مالی بر گزار شد. اين ورزشگاه يکی از بناهای ورزشی آفريقا است که به دست چينی ها ساخته شده است.

سياستهای فرهنگی و تجاری چين همواره با هم پا به پا بوده اند. در سال ۲۰۰۴ هو جين تائو رييس جمهوری چين به دور دنيا سفر کرد تا راههای دستيابی چين به منابع اوليه را فراهم کند. در ماه نوامبر همان سال بود که وی در آمريکای جنوبی در عرض شانزده روز، 39 قرارداد تجاری با پنج کشور امضا کرد. ممکن است بعضی کشورهای در حال توسعه از پيشرفت اقتصادی چين نگران باشند.

اگر تايوان اعلام جدائی کامل کند ارتش آماده است وارد عمل شود. احساس من اين است که حتی اگر تايوان خط قرمزهای رهبری چين در اين کشور را نديده بگيرد و يا به سمت استقلال حرکت کند ارتش چين عکس العمل جدی نشان خواهد داد و اين وضعيت برای آمريکا بسيار خطرناک است زيرا احتمالا منجر به جنگ خواهد شد رابرت ساتر استاد مدرسه روابط خارجی دانشگاه جورج تاون

اما هومی کاراس از بانک جهانی معتفد است بر عکس تصور اين عده، اين رشد و بالندگی با کمک به چرخه اقتصادی دنيا بسياری از سيستم ها را از فقر نجات می دهد: "چين به يک وارد کننده عمده تبديل شده است. ارزش واردات چين در سال گذشته بيش از ۵۵۰ ميليارد دلار امريکايی بود و بر خلاف ديگر کشورهای بزرگ اقتصادی، حدود نيمی از اين مقدار از کشورهای در حال توسعه و به ويژه کشورهای شرق آسيا وارد چين شده است. بنابراين چين به خوبی ثابت کرده که يک قطب جاذب برای صادرات کشورهای در حال توسعه محسوب می شود و من تصور می کنم رشد اقتصادی چين خود باعث رشد و شکوفايی سريع کشورهای آسيا و شرق آسيا شده و فقر را به طور قابل توجهی در منطقه کاهش داده است."

ارتش چين از هر نظر آماده و مجهز است. اما يکی از اولويت های نخست دولت پکن تقو يت و تجهيز بيشتر نيروهای مسلح اين کشور است.

رابرت ساتر استاد مدرسه روابط خارجی دانشگاه جورج تاون درمورد آنچه در پشت برنامه های مدرنيزه کردن نيروهای نظامی چين وجود دارد، می گويد: "به نظر من موضوع اصلی اين روزها اين است که چين برای جلوگيری از حرکتهای استقلال طلبانه تايوان با تکيه بر قدرت نظامی سعی در ارعاب آنان دارد. اگر تايوان اعلام جدائی کامل کند ارتش آماده است وارد عمل شود. احساس من اين است که حتی اگر تايوان خط قرمزهای رهبری چين در اين کشور را نديده بگيرد و يا به سمت استقلال حرکت کند ارتش چين عکس العمل جدی نشان خواهد داد و اين وضعيت برای آمريکا بسيار خطرناک است زيرا احتمالا منجر به جنگ خواهد شد. اين منطقه يکی از معدود مناطق دنيای امروز است که دو قدرت بزرگ جهان در آنجا با هم وارد جنگ خواهند شد."

بحران تايوان می تواند چين و آمريکا را درگير جنگ کند ولی به گفته جيمز مايلز از مجله اکونوميست برخورد چينی ها با آمريکا بسيار پيچيده است و چندان هم خصمانه نيست.

او می گويد: "چينی ها در خط اصلی برنامه های سياست سازی خود معتقدند قدرت آمريکا واقعا برای پيشبرد منافع اقتصادی چين سودمند است. يعنی آمريکا به عنوان پليس جهانی تا آنجا که در امور داخلی چين دخالت نکند، برخی نگرانی های امنيتی چين را نيز حل کند و به منافع اقتصادی و حفاظت از مرزهای دريايی اين کشورکمک کند، برای چين سودمند است و زندگی مسالمت آميز با آمريکا اينگونه است که برای چينی ها ممکن می شود. هرفرد چينی آرزو دارد روزی مملکتش آنقدر قدرتمند و بزرگ باشد که بتواند در برابر دشمنان و رقبا قد علم کند. ولی من معتقدم اگر چين خودش را درگير روابط بين المللی بکند احتمال دارد مجبور به رويارويی و درگيری با ساير قدرتها بشود و همين چين را از رشد اقتصادی که بنيان حفاظت از ثبات آن جامعه است باز خواهد داشت."

برخلاف سياست خارجی محتاط چين، قدرت اقتصادی اين کشور و جايگاهش در شورای امنيت سازمان ملل متحد نشان می دهد که اهميت چين بسيار بيش از آن است که به نظر می آيد. قرن بيستم را قرن آمريکا می نامند چون در ان ۱۰۰ سال امريکا يکه تاز ميدان اقتصادی و نظامی جهان بود.۱۰۰ سال آينده هم به همين دلايل ممکن است به نام چين ثبت شود. شکوفايی اقتصادی چين بر تک تک ما تاثيراتی داشته است. برنامه ها وهدف های بلند مدت اين کشورنيزکمک خواهد کرد که چين می نظام کاملا جديدی را در جهان مستقر کند.