احمد زيدآبادی کارشناس مسايل سياسی ايران و خاورميانه

ميزان مشارکت در انتخابات عراق گسترده اعلام شد

اين جمله‌ ای است كه پس از بسته شدن مراكز اخذ رای در عراق بارها به زبان ناظران و تحليلگران امور عراق جاری شده است و به خودی خود، نشانگر اين واقعيت است كه شورشيان درگير در عمليات تروريستی در عراق، توان تاثيرگذاری بر روند كلی حوادث اين كشور را ندارند.

در عين حال، اكثريت قاطع مردم عراق نيز نسبت به آينده كشور خود بی ‌تفاوت و منفعل نيستند و حتی برای تعيين سرنوشت خود، حاضرند در برابر تهديد و ارعاب گروههای شورشی بايستند، شورشيانی كه گفته بودند: خيابان‌ های بغداد را با خون رای دهندگان خواهند شست!

ظاهرا شورشيان عراق، به هر ميزان كه از دستيابی به اهداف خود دورتر می ‌شوند، زبان خشن تری را به كار می ‌گيرند و در قتل ‌عام مردم بی ‌گناهی كه كمترين دخالتی در منازعه جاری عراق ندارند، بی ‌رحمی بيشتری نشان می ‌دهند.

از همين رو، ناكامی آنها در جلوگيری از برگزاری انتخابات، می تواند باعث تشديد روحيه انتقام‌ گيری آنان و بروز فجايع انسانی طی روزهای آينده شود.

اما انتخابات عراق نشان داد كه اين نوع رفتارها نه فقط كمكی به اهداف شورشيان نمی كند، بلكه مردم عادی را برای مبارزه با آنان مصمم ‌تر می ‌سازد.

اين سخن به معنای آن است كه عمر گروههای شورشی در عراق رو به پايان است و آنان در آينده‌ ای نه چندان دور با "سرنوشت محتوم" خود كه بازتاب رفتار آنان در برابر مردم بی ‌گناه است، روبرو خواهند شد.

با مهار شورشيان، قاعدتا روند تحولات عراق ماهيت سياسی پيدا می ‌كند اما نبايد از ياد برد كه اين به معنای پايان بحران عراق نيست.

مشكلات سياسی چالش ‌برانگيزی همچنان در انتظار جامعه عراق است و اين مشكلات با اعلام نتيجه انتخابات عمومی سی ‌ام ژانويه به تدريج ظاهر خواهند شد.

انتظار می ‌رود كه فهرست "اتحاد يكپارچه عراق" طرف پيروز انتخابات روز يكشنبه باشد.

اين ائتلاف كه مركب از گروههای اغلب مذهبی شيعه و مورد حمايت آيت الله سيد علی سيستانی است، هنوز برنامه روشنی را برای آينده عراق ارائه نكرده و ترجيح داده است كه مواضع خود را به صورت كلی و بعضا با ابهام بيان كند.

همين عدم شفافيت، نيروهای سكولار عراقی را اعم از شيعه و سنی تا حدودی نگران كرده است و آنها به درستی نمی دانند كه "اتحاد يكپارچه عراق" به ويژه در زمينه امتزاج مذهب و سياست، چه ديدگاهی دارد.

آنچه در اين ميان مساله را بغرنج ‌تر كرده است، روابط ديرينه گروههای تشكيل دهنده "اتحاد يكپارچه عراق" بخصوص مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق و حزب الدعوه با محافل رسمی جمهوری اسلامی ايران است.

رهبران و اعضای مجلس اعلا و حزب الدعوه در دوران ديكتاتوری صدام حسين در ايران پناه گرفته بودند و به طور طبيعی با محافل رسمی ارتباط وسيع و عميقی داشتند.

اين ارتباط تاريخی، اينک باعث بروز ترديدهايی در بين سكولارهای عراق نسبت به نيات واقعی اين گروهها شده است.

سكولارها مشخصا از آن بيم دارند كه "اتحاد يكپارچه عراق" در صدد تشكيل نظامی همانند يا شبيه نظام اسلامی ايران در عراق باشد و با استفاده از موقعيت خود در مجلس ملی، قانون اساسی آينده عراق را در جهت علايق مذهبی خود تدوين كند.

احزاب مذهبی شيعه تاكنون تلاش كرده‌ اند از شک و ترديدهايی كه درباره اهداف و مقاصد آنها در بين عراقی ‌ها و نيروهای ائتلاف بين‌المللی وجود دارد، بكاهند.

آنان در گفتگو‌های خود با مقام ‌های آمريكايی با تاكيد بسيار، از تشكيل يک نظام اسلامی شبيه ايران و يا بدست گرفتن قدرت اجرايی توسط روحانيون تبری جسته ‌اند.

اين نوع تاكيدها باعث شده است تا شمار فراوانی از ناظران امور عراق ترديدهای خود را در باره "اتحاد يكپارچه عراق" كنار بگذارند و به اين نتيجه برسند كه تجربه تداخل دين و دولت در ايران، گروههای مذهبی شيعه عراق را به طور جدی از تكرار اين تجربه بازداشته و آنان را نسبت به يک دموكراسی سكولار متمايل كرده است.

اما بدبين‌ ها، اين نوع تحليل ‌ها را "خوشبينانه" می دانند و به خصوص بر اين نكته انگشت می گذارند كه رهبران شيعه ايران نيز در جريان انقلاب سال 57 از پرهيز روحانيون از قدرت اجرايی سخن می گفتند ولی گذشت ايام نشان داد كه ايدئولوژی مورد علاقه آنان راهی جز سلطه روحانيون بر تمام اركان حكومت و حذف جريان ‌های سكولار و حتی مسلمانان ميانه ‌رو از صحنه سياسي باقی نمی ‌گذارد.

در برابر اين بدبينی ها، "اتحاد يكپارچه عراق" در صورت كسب اكثريت كرسی های مجلس ملی عراق، نياز به شفاف سازی مواضع و برنامه های خود دارد.

قاعدتا احزاب مذهبی شيعه عراق و بخصوص شخص آيت‌الله سيستانی در پی آنچه "نظام ولايت فقيه" نام گرفته است، نيستند و از اين جهت به آسانی می ‌توانند نگرانی مخالفان خود را رفع كنند.

با اين همه چنين به نظر می ‌رسد كه آيت‌الله سيستانی به "حق وتو" احكام اسلامی نسبت به قوانين عرفي سخت پايبند باشد بدين معنی كه وی با هر نوع قانون عرفی كه با احكام مسلم شرعی مغايرت داشته باشد مخالف است و همين نكته می ‌تواند موضوعی چالش برانگيز بين وی و همفكرانش از يک سو با نيروهای سكولار و رهبران ائتلاف بين ‌المللی از سوی ديگر باشد.

از آنجا كه آيت‌الله سيستانی بنا به مرام فقهی خود، مخالف استفاده از خشونت برای دستيابی به اهداف سياسی و دينی خود است، چالش احتمالی آينده خواه نا خواه، ماهيت سياسی دارد و ای بسا كه اين چالش با چنان شور و شوق فكری توام شود كه كل جريان فكر دينی در جهان شيعه از جمله در ايران را به شدت از خود متاثر سازد.