علی امينی

مراجع معتبر از هرگونه درگيری با مقتدی صدر خودداری می کنند

فرماندهی نيروهای آمريکا در عراق، فعاليت اين روحانی تندرو و پرشور را مانع بزرگی در راه برقراری آرامش در کشور ارزيابی می کند.

مقتدی صدر، از آغاز اشغال عراق در آوريل سال گذشته، مخالفت آشکار خود را با حضور نيروهای خارجی اعلام داشته و از هر فرصتی برای اعلان اعتراض و ايجاد درگيری استفاده کرده است.

آگاهان به وضع سياسی عراق، نيروهای ائتلاف را از درگيری با او برحذر داشته بودند. آنها با شناختی که از خلق و خوی تند اين روحانی جوان داشتند، می دانستند که او آماده است برای قدرت نمايی، کوچکترين اختلاف نظری را به يک درگيری شديد تبديل کند.

به خاطر همين شناخت است که مراجع روحانی شيعه تا کنون از هرگونه درگيری، يا حتی تماس با مقتدی صدر پرهيز کرده اند. زيرا می دانند که جاه طلبی او بر ملاحظات دينی و اخلاقی او غلبه دارد.

اختلاف مقتدی با مرجعيت شيعه موضوع پيچيده ايست و در آن عوامل بسياری دخيل هستند.

مقتدی صدر در ميان شيعيان عراق نفوذ چندانی ندارد. در عتبات مقدسه تنها گروه اندکی از روحانيون جوان عرب از او پيروی می کنند. پيروان واقعی او را بايد در ميان مردم محروم و لايه های بی طبقه حاشيه شهرها جستجو کرد

اختلاف و کدورت با مرجعيت سنتی، ميراثی است که از پدر مقتدی به او رسيده است. آيت الله سيد محمد صادق صدر، پدر مقتدی، يک عالم عراقی بود که در زمان رژيم صدام حسين در حوزه علميه نجف راهی جدا از مرجعيت شيعه، که تبار ايرانی دارد، در پيش گرفته بود. رژيم صدام حسين به خاطر دشمنی با ايرانيان، با تقويت صدر در برابر مراجع ديگر، تلاش می کرد کل نهاد مرجعيت را تضعيف کند.

اما پشتيبانی دستگاه بعث از سيد محمد صادق صدر هميشگی نبود. در سال ۱۹۹۹ آيت الله و دو فرزند او نيز به قربانيان بيشمار رژيم صدام پيوستند.

اين خاطرات تلخ هنوز بر رابطه مقتدی با مراجع نجف سنگينی می کند. مرجعيت در عين اينکه برای مقتدی هيچ صلاحيت دينی قائل نيست، او را کمابيش ناديده می گيرد. تلاش مقتدی برای نزديکی به مراجعی مانند آقای سيستانی به جايی نرسيد.

مراجع معتبر از هرگونه درگيری با مقتدی خودداری می کنند تا شايد از اين طريق جلوی فرصت طلبی های سايرين گرفته شود. اما مقتدی از هر فرصتی برای تعرض به مرجعيت استفاده کرده است. او حتی پايگاه تبليغ خود را از نجف به شهر کوفه منتقل کرد تا بدين ترتيب بی نيازی خود را به مرجعيت نجف نشان دهد.

طرفداران مقتدی صدر را عمدتا افراد حاشيه شهرها تشکيل می دهند

مقتدی که به مقاومت فعال در برابر نيروهای اشغالگر اعتقاد داشت، سکوت و گاه همکاری مرجعيت با بيگانگان را آشکار و پنهان به نکوهش گرفت. به نظر او مراجع تقليد به وظيفه شرعی خود در حمايت از مسلمانان، عمل نمی کنند. او در برابر اين مرجعيت که آن را به تعريض "حوزه خاموش" می ناميد، جنبش خود را "حوزه گويا" خواند و نشريه ای به نام "الحوزه الناطقه" منتشر کرد.

اين نشريه در انتقاد از نيروهای اشغالگر و "همدستان" داخلی آنها، زبانی تند داشت. هيچ نيروی سياسی و مذهبی در عراق از نيش زبان اين نشريه در امان نماند. اين نشريه تمام مخالفان راه سياسی خود را به عنوان "مزدور" و "خائن" به باد دشنام می گرفت. تعطيلی همين نشريه توسط شورای حکومتی بود، که شورش پيروان صدر را برانگيخت.

پايه های قدرت مقتدی صدر

مقتدی صدر در ميان شيعيان عراق نفوذ چندانی ندارد. در عتبات مقدسه تنها گروه اندکی از روحانيون جوان عرب از او پيروی می کنند. پيروان واقعی او را بايد در ميان مردم محروم و لايه های بی طبقه حاشيه شهرها جستجو کرد که مهمترين پايگاه آنها "شهرک صدام" در جنوب غربی بغداد است که پس از سرنگونی رژيم پيشين نام آن به "شهرک صدر" تبديل شد. اين توده بی نام و نشان، اما پرشور و انقلابی را شبکه ای از بنيادهای خيريه به هم پيوند می دهد.

مراجع معتبر از هرگونه درگيری با مقتدی خودداری می کنند تا شايد از اين طريق جلوی سوء استفاده سايرين گرفته شود. اما مقتدی از هر فرصتی برای تعرض به مرجعيت استفاده کرده است. او حتی پايگاه تبليغ خود را از نجف به شهر کوفه منتقل کرد تا بدين ترتيب بی نيازی خود را به مرجعيت نجف نشان دهد

پدر مقتدی، يعنی سيد محمد صادق صدر با استفاده از ثروت فراوان موقوفات و عوايد وجوهات شرعی (سهم امام)، در شهرها و محلات شيعه نشين شبکه گسترده ای از مؤسسات خيريه پايه گذاری کرده بود. پيرامون اين فعاليت ها، جنبشی پا گرفت که بی شباهت به خدمات اجتماعی "حزب امل" و "حرکة المحرومين" در جنوب لبنان نيست. هواداران مقتدی را مشتريان بی شمار اين بنيادها تشکيل می دهند و برای "سپاه مهدی" نيز او از ميان همين افراد يارگيری کرده است.

شعارهای مساوات طلبانه و عدالت جويانه نکته بارزی است که در بيشتر سخنرانی های مقتدی صدر به چشم می خورد. او خطيب توانايی است و در تجهيز پيروان خود مهارتی کم نظير دارد و اين هواداران او در دفاع از پيشوای خود، فداکاری زيادی از خود نشان می دهند.

از سوی ديگر اکثريت بزرگ شيعيان عراق که امروز در کشور خود پيش از هر چيز به فضايی آرام و سالم نياز دارند، با سياست مقتدی مخالف هستند. آنها اقدامات افراطی او را برای آينده عراق و حتی نقش آتی شيعيان در اين کشور زيانمند می دانند. تا آنجا که برخی از آگاهان عقيده دارند که بسياری از افراد و نيروهای سياسی شيعه در خفا نيروهای ائتلاف را به سرکوب جنبش مقتدی صدر تشويق کرده اند.