اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد		صفحه بدون عکس

از روزی که گزارش اندرو گيليگان در برنامه خبری شبکه چهار راديوی بی بی سی داير بر "اغراق" دولت در گزارش خود درباره تسليحات کشتار جمعی عراق پخش شد، بی بی سی از بازيگران اصلی اين ماجرا بوده است.

تحقيقات هاتن تصوير کاملا روشنی از چگونگی تهيه آن گزارش و نحوه برخورد با آن پس از پخش و واکنش هيئت امنای بی بی سی در پشت صحنه فراهم می کند.

در جريان ملاقات اندرو گيليگان با ديويد کلی چه گذشت

درباره زمان نخستين ديدار آنها ابهاماتی وجود دارد. آقای گيليگان می گويد اولين ديدار آنها اوايل سال ۲۰۰۱ انجام شد اما دکتر کلی می گفت آنها در سپتامبر ۲۰۰۲ ملاقات کرده اند. اما اين مساله در مقايسه با بحث بر سر اين که هر يک آنها در ديدار سرنوشت ساز روز ۲۲ مه ۲۰۰۳ چه گفته است، رنگ می بازد.

اين ملاقات مستقيما به طرح ادعاهايی در گزارش اندرو گيليگان منجر شد که براساس آن گفته شد دولت بريتانيا و به ويژه الستر کمبل، رئيس دفتر نخست وزير، با تاکيد براين که عراق می تواند تنها ظرف ۴۵ دقيقه سلاح های تخريب گسترده خود را به کار اندازد، محتوی گزارش دولت را غليظ تر کردند.

زمانی که دکتر کلی در روز ۱۵ ژوئيه در کميته امور خارجی پارلمان حاضر شد، گفت که اين اندرو گيليگان بود که طی آن ملاقات ابتدا مساله ادعای ۴۵ دقيقه و آقای کمبل را به زبان آورد.

اليويا بش، از دوستان آقای کلی، به هنگام ارائه شهادت در تحقيقات هاتن اين گفته آقای کلی را تصديق کرد و گفت در اين جلسه اندرو "بازی حدس اسامی" را شروع کرد.

راشل، دختر ديويد کلی گفت پدرش از اينکه آقای گيليگان چنين قاطعانه از گفتگويشان نتيجه گيری کرده است دچار "ناباوری" شده بود.

دکتر کلی در مصاحبه امنيتی خود در وزارت دفاع در روز ۴ ژوئيه ادعا کرد محتوی گزارش خبری آقای گيليگان، که براساس ملاقات با او تهيه شده بود، برايش بيگانه است.

آقای گيليگان نيز در جريان تحقيقات لرد هاتن اذعان کرده است که دکتر کلی کلمه "جذاب تر" کردن گزارش را در جريان گفتگويشان به تقليد از او استفاده کرد. با اين حال به نظر می رسد که دکتر کلی به هنگام ارائه شهادت در برابر کميته اطلاعاتی و امنيتی پارلمان در روز ۱۶ ژوئيه اشاره کرده باشد که "ممکن است" او ابتدا از اين کلمه استفاده کرده باشد.

اما گزارشگر بی بی سی در جريان ارائه شهادت در تحقيقات هاتن اصرار ورزيد که اين دکتر کلی بود که ابتدا مساله مربوط به ۴۵ دقيقه و کلمه "کمبل" را پيش کشيد و او حتی پيش از پايان ملاقات خود با دکتر کلی يادداشت ها و نقل قول های خود را به او نشان داده بود تا از صحت آنها اطمينان يابد.

از دکتر کلی چگونه درباره تماس های او با سوزان واتس، خبرنگار علمی بی بی سی، سوال شد؟

آنچه دکتر کلی در جريان ديدار روز ۱۵ ژوئيه خود با نمايندگان پارلمان نمی دانست اين بود که ز دو نفر از اعضای کميته روابط خارجی مجلس از سوی گيليگان در جريان تحولات قرار گرفته بودند. اعضای اين کميته قبلا خبرنگار بی بی سی را احضار کرده بودند.

آقای گيليگان در ای ميلی که برای يکی از اعضای کميته از حزب ليبرال دموکرات فرستاده بود، سوالاتی را برای پرسش از دکتر کلی پيشنهاد کرد که به قول او می تواند به دولت آسيب شديد برساند.

او همچنين از دکتر کلی به عنوان منبعی که به همکارش سوزان واتس در برنامه "اخبار شب" گفته بود که نويسندگان سند دولت به ادعای مربوط به ۴۵ دقيقه "چنگ انداخته" و "آن را از مقياس های درست خارج کرده بودند" نام برد.

در آن زمان بی بی سی نام دکتر کلی به عنوان منبع خبرهای خود را علنی نکرده بود و در همان ای ميل آقای گيليگان گفت که تا جايی که مساله به هويت منبع او مربوط است "ما هويت هيچ کس را تاييد يا تکذيب نمی کنيم."

برنامه راديو ۴ چگونه با اين ماجرا برخورد کرد؟

اسنادی که تسليم تحقيقات هاتن شد آشکار کرده است که در همان روزی که گزارش اندرو گيليگان پخش شد، سردبيران برنامه خبری "امروز" ارزيابی شيوه پخش آن را آغاز کردند.

دليل اين شتاب، شکايت دفتر نخست وزير بود که اين خبر نه تنها صحت نداشته، بلکه به دولت فرصت داده نشد از پيش به آن واکنش نشان دهد و جزئياتی که دفتر نخست وزيری به طور داوطلبانه ارائه کرده بود نيز ناديده گرفته شد.

کوين مارش سردبير برنامه "امروز" در ايميلی به استفان ميشل، سرپرست اخبار راديو تاکيد کرد که خبر گيليگان "به هيچ وجه غلط" نبود. وی همچنين اصرار ورزيد که هرچند برای جويا شدن واکنش دولت با دفتر نخست وزير تماس گرفته نشده بود، اما از وزارت دفاع خواسته شده بود واکنش نشان دهد.

اما وزارت دفاع نيز ناراضی و معتقد بود که در جريان تماس مسئولان برنامه "امروز" با آن وزارتخانه، ساعاتی پيش از پخش آن، آن وزارتخانه در جريان محتويات گزارش اندرو گيليگان گذاشته نشده بود.

بی بی سی اين ادعا را نيز رد کرد. ريچارد سمبروک، سرپرست اخبار بی بی سی، در نامه ای در روز ۲۹ ژوئن جزئيات شماری از تماس های تلفنی با وزارت دفاع را که می گفت در روز ۲۸ مه گرفته شده بود فاش کرد. وی گفت در جريان اين تماس ها تاييد شد که ادم اينگرام، از معاونان وزارت دفاع، صبح روز بعد به گزارش "تسليحات کشتار جمعی" گيليگان پاسخ خواهد داد.

جف هون، وزير دفاع ۱۱ روز بعد با آقای سمبروک ديدار کرد و صورت جلسه وزارت دفاع نشان می دهد که آقای سمبروک در آن ملاقات پذيرفت که اشتباه کرده است و پوزش خواست.

اما در شواهدی که به کميته تحقيقات ارائه شد، مدير بی بی سی گفت در ملاقات مزبور گفت تنها در صورتی حاضر به عذرخواهی است که معلوم شود بی بی سی بر خطا بوده است.

براساس صورت جلسه های وزارت دفاع، آقای سمبروک در همان ديدار با وزير دفاع درباره آينده آقای گيليگان تامل می کند و می گويد "ما در فکر بهترين راه استفاده از اندرو" هستيم بدون آنکه او را از برنامه "امروز" برداريم.

حکم درباره گيليگان

در روز بعد از انتشار گزارش، حمايت از آقای گيليگان قوی بود و يکی از سردبيرانش با ارسال ايميلی به او با کلمات "هفته عالی و خبرهای عالی که به خوبی تنظيم و نقل شده است" از او ستايش کرد.

در روز ۹ ژوئن، درحالی که مشاجره ميان دولت و بی بی سی در اوج خود بود، آقای مارش در ايميلی اشاره کرد که الستر کمبل چگونه "عقب نشينی کرده و نمی داند چه بکند."

اما سردبير برنامه "امروز" ۱۸ روز بعد، در ای ميل ديگری به آقای ميشل، گزارش آقای گيليگان را "کاری از نوع روزنامه نگاری کاوشگرانه" توصيف کرده که "فقط نقص در شيوه گزارشگری دارد." همچنين درباره تغييراتی در شيوه های کاری او پيشنهاداتی داده شد.

با اين حال آقای سمبروک همان روز، يعنی ۲۷ ژوئن، در نامه ای به الستر کمبل، رئيس دفتر نخست وزير، از گزارشگری آقای گيليگان شديدا دفاع کرد. وی همچنين با ارائه شواهد در تحقيقات هاتن گفت که عبارت "گزارشگری ناقص"، "نظر سنجيده" بی بی سی نبود.

نحوه برخورد هيئت مديره بی بی سی با ماجرای دکتر کلی

گوين ديويس، رئيس هيئت مديره بی بی سی، طی ايميلی در روز ۲۹ ژوئن که در آن نظر هيئت امنا را جويا شده بود نوشت که عزم جزم کرده است "در برابر فشارهای دولت تسليم نشود" و گفت اکنون فرصت مناسبی است تا هيئت امنا "اهميت و اعتبار خود را نشان دهد."

بيشتر اعضای هيئت امنا در واکنش به اين پيام اعلام حمايت کردند اما صورت جلسه مربوط به ديدار اضطراری يک هفته بعد آنها، نمايانگر ترديد برخی از اعضای آن است.

عزم و ترديدها

در چشمگيرترين مورد، يکی از اعضا پيشنهاد کرد که هيئت امنا نبايد فورا از مديريت بی بی سی حمايت کند و در عوض پوشش خبری جنگ توسط بی بی سی بايد با استفاده از کارشناسان خارج از بی بی سی به سرپرستی گرگ دايک مدير کل موسسه، مرور شود.

برای برخی از اعضا اين سوال پيش آمد که آيا برنامه "امروز" بدون پيش بينی واکنشی شديد از سوی دولت از پخش آن، "ناشيگری" نکرده است و در نتيجه آيا نمی بايد در رايزنی پيشاپيش با دولت "دقت بيشتری" به خرج می داد؟

در جريان اين تحقيقات روشن شد که اعضای هيئت امنا همچنين در جريان ايميل کوين مارش که در آن به "گزارشگری ناقص" گيليگان اشاره شده بود گذاشته نشده بود. با اين حال آقای ديويس با تکرار اظهارات مدير اخبار در بی بی سی، اين کوتاهی را با اين برهان که آن عبارت "نظر سنجيده" بی بی سی نبود، توجيه کرد.

در پايان، بيانيه روز ششم ژوئيه هيئت مديره برخی از نگرانی های اعضا را از جمله در مورد اين مساله که چرا از دفتر نخست وزير برای نشان دادن واکنش درخواست نشده است منعکس کرد اما در ساير موارد به حمايت از خبرنگاران و مديران بی بی سی پرداخت.

تونی بلر و گوين ديويس روز بعد برای رفع اختلافات ميان دولت و بی بی سی تلفنی گفتگويی کردند که بی نتيجه ماند.

صبح روز بعد گرگ دايک در يک سخنرانی از دو طرف خواست "وجود اختلاف بين هم را بپذيرند" اما ساعاتی بعد، وزارت دفاع اعلام کرد که يکی از مقام های آن برای اذعان به گفتگو با اندرو گيليگان پا پيش گذاشته است و به اين ترتيب مباحث دوباره شدت گرفت.

ادامه نگرانی ها

در همين حال برخی از نگرانی های اعضای هيئت امنای بی بی سی پشت صحنه ادامه يافت.

يکی از آنها به نام پولين نويل جونز، از روسای سابق کميته مشترک اطلاعات و امنيت در دولت، تحقيقات شخصی خود را درباره دکتر کلی انجام داد و نتيجه گرفت که نام بردن از وی به عنوان يک "منبع ارشد اطلاعاتی" در بيانيه روز ششم ژوئيه هيئت امنا اشتباه بوده است.

گوين ديويس در واکنش روز ۱۴ ژوئيه خود به وی نوشت اين عبارت چگونه به خطا "در آخرين دقيقه توسط يکی از اعضای بخش روابط عمومی، سهوا وارد بيانيه شد.

وی اذعان می کند پيش نويس بيانيه عجولانه تهيه شده بود. وی پيشتر در روز ۷ ژوئيه طی يک ايميل به هيات مديره، شتاب در تهيه بيانيه را با ذکر اين دليل که بايد برای انتشار در روزنامه های روز بعد آماده می شد، توجيه کرده بود.

ترديدهای داخلی ادامه يافت، و در صورت جلسه ملاقات های اعضای هيات امنا در روز ۱۷ ژوئيه، اظهار نگرانی شد که خبرنگاران بی بی سی به جای تهيه گزارش به "خبرسازی" می پردازند.

مدير کل نسبت به اين پيش فرض که چنين خبرنگارانی نمی توانند بی طرف باشند هشدار داد.