اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد		صفحه بدون عکس

آلن ليتل خبرنگار علمی بی بی سی

آزمايش های خون نشان داد که ويروس اچ آی وی سراسر جهان را در پنجه مهلک خود گرفته است

در سال 1981 هشت مورد وخيم از ابتلا به بيماری "کاپوسی سارکوما"، يکی از انواع خوش خيم تر سرطان که معمولا در ميان افراد سالمند شايع است، در ميان مردان هم جنس گرای نيويورک گزارش شد.

تقريبا همزمان با اين موارد، شمار مبتلايان به يک عفونت ريوی نادر در کاليفرنيا و نيويورک بالا رفت.

با اين که در آن زمان عامل شيوع ناگهانی اين دو بيماری مشخص نشده بود، اما معمولا از اين دو واقعه پزشکی به عنوان آغاز ايدز ياد می کنند.

در طی يک سال اين بيماری بدون نام، گسترش زيادی داشت تا سرانجام در 1982 آن را ايدز (Aquired Immune Deficiency Syndrome) ناميدند.

به مرور شمار بيشتری متوجه اين بيماری جديد شدند چون گروه های گسترده تری از مردم، و نه فقط همجنس گرايان، را مبتلا می کرد.

بيماران هموفيل و معتادان تزريقی با علائمی مشابه ايدز به پزشک مراجعه می کردند.

همزمان با ظهور ايدز در آمريکا، در آن سوی اقيانوس آتلانتيک پزشکان در فقيرترين قاره جهان آفريقا، متوجه شيوع يک پديده جديد بهداشتی شدند.

اين بيماری که در زبان محلی "اسليم" (SLIM) - مرگ در اثر تحليل تدريجی بدن - نام گرفته بود، در آفريقا به معضلی عميق تبديل می شد.

در وهله اول پزشکان دليلی نمی ديدند که ايدز، بيماری شايع در ميان همجنس گرايان آمريکای ثروتمند، را با اسليم مرتبط بدانند.

اما تحقيقات بعدی و شيوع علائمی مشابه در ميان زنان و دگرجنس گراها نشان داد که هر دوی اين بيماری ها يکی بوده و همان ايدز است.

در هياهويی از جنجالها و ابهامات گسترده درباره اين بيماری کشنده جديد، تلاشها برای تشخيص علت بروز ايدز و نحوه انتقال آن، با شتابی بی سابقه آغاز شد.

در سال 1984 يک گروه محقق آمريکايی به رياست "رابرت گالو" اعلام کرد که آنها عامل بيماری ايدز را کشف کرده اند، يعنی همان ويروسی که ما آن را حالا اچ آی وی می خوانيم.

البته اين ادعا با اعتراض "لوک مونتنير" و گروه محققان فرانسوی او، که ماه ها قبل اين ويروس را شناسايی کرده بودند، روبرو شد.

ممکن است بدن شامپانزه پناهگاه ويروس های خطرناک تری باشد

در بحبوحه اين جنجالها محققان برای پيدا کردن درمان ايدز بسيج شدند: جستجويی که هنوز هم ادامه دارد.

آزمايش های خون نشان داد که ويروس اچ آی وی سراسر جهان را در پنجه مهلک خود گرفته و در مدت زمانی کم به تمام قاره ها گسترش يافته است.

تلاش ها برای درک اين ويروس به موضوعی بسيار اضطراری تبديل شد. اين که از کجا آمده و چرا در قرن بيستم هم زمان در دو نقطه مختلف يعنی آفريقا و آمريکا ظهور کرده بود؟

منشا ويروس اچ آی وی

طبق شواهد روشن و قانع کننده ای که وجود دارد شکی نيست که ايدز از ويروس اچ آی وی ناشی می شود. اما در حال حاضر تاکيد بر اين موضوع است که درک سرمنشا ويروس اچ آی وی برای کشف واکسن و درمانهای موثرتر امری حياتی است.

بر اساس آخرين تحقيقات در زمينه مختصات ژنتيکی اچ آی وی، عامل انتقال ايدز، اين ويروس از ترکيب دو ويروس مختلف در شامپانزه به وجود آمده است.

اين ويروس ها از نوع ويروس "اس آی وی" (Simian Immunodeficiency Virus) هستند که در ميمون ايجاد بيماری می کند.

اين تحقيقات نظريه ای رايج را که می گويد ايدز در طی يک قرن گذشته در جنگلهای غرب آفريقا ظهور کرده است، تاييد می کند.

در سال 1999 نشريه "نيچر" در شماره ماه فوريه خود يک نظريه عملی را به چاپ رساند که مورد حمايت گسترده کارشناسان اين رشته قرار گرفت.

براساس اين نظريه ويروس عامل ايدز ابتدا از طريق يکی از زيرگونه های شامپانزه در آفريقا به انسان سرايت کرده است.

به اعتقاد دانشمندان انسان اولين بار در نيمه نخست قرن گذشته در نتيجه شکار و تغذيه گوشت شامپانزه، سنتی که هنوز در آفريقا ادامه دارد، به اين ويروس آلوده شد.

نامعلوم بودن زمان ظهور اولين نمونه

دانش انسان درباره منشاء ايدز بيش از آن است که اکثر مردم می پندارند.

به اعتقاد دانشمندان انسان اولين بار در نيمه نخست قرن گذشته در نتيجه شکار و تغذيه گوشت شامپانزه، سنتی که هنوز در آفريقا ادامه دارد، به اين ويروس آلوده شد

مطالعات ژنتيکی به طور مشخص نشان داده است که اچ آی وی يکی از نمونه های جهشی اس آی وی است که در ميمون، شامپانزه، گوريل و امثال آن در آفريقا يافت می شود.

اس آی وی در گذشته ای نه چندان دور وارد بدن انسان شد و پس از جهش ژنتيکی به اچ آی وی تبديل شد.

به احتمال قريب به يقيين ناحيه گينه بيسائو در غرب آفريقا مکانی است که اين نقل و انتقال در آن صورت گرفته است.

بسياری از دانشمندان بر اين باورند که انتقال ويروس بيش از يک بار روی داده است چون نمونه های گوناگونی از اين ويروس، در انسان باعث بروز ايدز می شود.

اما تعيين زمان دقيق انتقال از حيوان به انسان مشکل آفرين تر است.

نکته قابل توجهی که در تحقيقات مشخص شد اين بود که در قرن نوزدهم هيچ يک از ميليون ها آفريقايی که به زور به بردگی کشيده و به کشورهای خارجی منتقل شدند به اين ويروس آلوده نبودند.

اچ آی وی اولين بار در سال 1959 در نمونه پلاسمای خون يک مرد اهل کنگو رديابی شد

بنابراين ايدز بايد پس از سال 1860 بروز کرده باشد.

ويروس اچ آی وی اولين بار در سال 1959 در نمونه خون يک مرد از کشور کنگو رديابی شد.

هر چند نخستين نمونه از ايدز در آمريکا در سال 1981 گزارش شد، اما بر اساس شواهد اولين قربانی ايدز در اين کشور به سال 1969 باز می گردد.

در آن سال يک جوان سياه پوست در شهر "سنت لوئی" آمريکا در اثر ابتلا به ايدز درگذشت.

ويروس ميمون، شامپانزه ها را آلوده کرد

تحقيقات در مورد سرعت واگرايی ژنتيکی ميان دو خانواده اصلی ايدز، اچ آی وی-1 و اچ آی وی-2، نشان می دهد که انتقال ويروس به انسان در حدود سال 1940 (با ضريب خطای حدود 20 سال) روی داده است.

همچنين گمان می رود که افزايش در شمار سفرهای بين المللی، که پس از دهه 1960 اوج گرفت، به گسترش ويروس اچ آی وی کمک کرده است.

مطالعه ژنتيکی بر روی ويروس اس آی وی، که به درک بهتر انتقال آن از گونه ميمون ها به انسان کمک کرد، توسط گروهی از دانشمندان بين المللی انجام گرفت و در نشريه علمی "ساينس" چاپ شد.

اين گروه مدعی است که دو ويروس مختلف از دو نوع ميمون در شامپانزه ترکيب شده و ويروس اس آی وی را به وجود آورده است.

ساير ويروس ها

تنظيم کنندگان اين مقاله علمی می گويند رشته ای از آلودگی و عفونتهای پی در پی در ميمون "مانگابی دماغ قرمز" و گونه ای بزرگ تر به نام spot-nose منجر به خانواده ای از ويروس ها موسوم به "اس آی وی سی پی زی" (SIVcpz) شده است.

دانشمندان اين ادعا را که واکسن فلج اطفال، که در دهه 1950 در آفريقا ساخته شد، حاوی ويروس ايدز بوده است، بی اساس خواندند

نکته مهم اين که هر دو اين گونه ها خوراک شامپانزده بوده و زيستگاه آنها در غرب آفريقای مرکزی قرار دارد.

اليزاب بيلز از دانشگاه ناتينگهام، بريتانيا، و همکارانش می گويند کشف اين موضوع که ويروس اس آی وی در شامپانزه دارای منشائی دوگانه است، پيامدهای مهم علمی را به دنبال دارد.

اين تحقيقات با ارائه شواهد نشان می دهد که انسان تنها موجود از نسل ميمون نيست که از طريق انتقال ويروس از يک گونه به گونه ديگر (به احتمال زياد از طريق شکار) به دو نوع مختلف اس آی وی آلوده شده است.

محققان می گويند احتمالا ويروس "اس آی وی سی پی زی" با قرار گرفتن در مجاورت ويروس ديگری در بدن شامپانزه تبديل به آن ويروسی شده است که بيماری های مشابه ايدز را در انسان به وجود می آورد.

دانشمندان اکنون سعی دارند ميزان شيوع اين ويروس را در ميان شامپانزه های حيات وحش مطالعه کنند، اما از آنجا که زيرگونه شامپانزه که اين ويروس در آن يافت شده در معرض خطر انقراض است، دانشمندان با مشکل مواجه هستند.

رد نظريه سرايت اچ آی وی از واکسن فلج اطفال به انسان

دانشمندان اين ادعا را که ويروس عامل ايدز ممکن است از طريق يک واکسن فلج اطفال از شامپانزه به انسان سرايت کرده باشد، رد کرده اند.

آنها اين ادعا را که واکسن فلج اطفال ساخته شده در دهه 1950 در آفريقا حاوی ويروس ايدز بوده است، بی اساس خواندند.

برخی پژوهشگران می گويند احتمالا ويروس اچ آی وی در جريان آزمايشاتی که برای توليد واکسن انجام گرفت، از حيوانات به انسان منتقل شده است.

آنها می گويند ممکن است استفاده از بافت های آلوده در شامپانزه، واکسن را آلوده کرده باشد.

اين نظريه در کتابی با عنوان "رود" (The River) به قلم ادوارد هوپر، خبرنگار بريتانيايی، مطرح شد.

با اين حال، تحقيقاتی که در نشست کارشناسان ايدز در انجمن سلطنتی لندن عرضه شد نشان داد در واکسن مذکور دی ان ای شامپانزه ديده نشده است.

آقای هوپر در کتاب خود ادعا کرده بود که در اواخر دهه 1950 برای توليد نخستين نمونه ها از واکسن خوراکی فلج اطفال، 400 شامپانزه را شکار کرده بودند.

وی بر اين باور است که برخی از دانشمندانان برای توليد واکسن از اندام کليه شامپانزه آلوده به ويروس "س آی وی"، استفاده کردند.

واکسن فلج اطفال دست کم به يک ميليون نفر در کنگو، که در آن زمان مستعمره بلژيک بود، همچنين ساکنان رواندا و بروندی امروزی داده شد.

معلوم شده است که محل 28 پروژه توليد واکسن با اولين موارد آلودگی به ويروس اچ آی وی ارتباط نزديک داشته است.

ساير نظريه ها

با اين حال، پروفسور کلوديو باسيليکو در آزمايش های خود هيچ ردی از دی ان ای شامپانزه، اس آی وی يا اچ آی وی در اين واکسن ها پيدا نکرد.

اما آقای هوپر، با اشاره به اين که اين نتايج نظريه او را باطل نمی کند، گفت: "حقيقت اين است که اين مساله لاپوشانی شده و اين استتار کار کسانی است که واکسن را توليد کردند."

از جمله ديگر نظريه هايی که درباره ظهور ناگهانی ايدز در انسان مطرح شده است، استدلال می کند که نابودی جنگل ها باعث تماس بيشتر گونه های مختلف ميمون با انسان شده و در کنار اين وضعيت همچنين نا آرامی های غيرنظامی و سياسی در جامعه هم موثر بوده است.