پوشش زنده ما از واکنشها به درگذشت بهرام بیضایی در اینجا به پایان رسید. ممنون که ما را همراهی کردید.
واکنشهای گسترده به درگذشت بهرام بیضایی؛ آنچه گذشت
درگذشت بهرام بیضایی، نمایشنامهنویس و سینماگر سرشناس ایرانی، موجی از واکنشهای داخلی و خارجی را در پیدارد. او پنجم دی در سالگرد تولد ۸۷ سالگیاش در آمریکا درگذشت. در کنار برخی از بزرگان سینما و تئاتر شاهزاده رضا پهلوی گفت که «نام بهرام بیضایی در تاریخ فرهنگ و هنر سرزمینمان ماندگار خواهد بود» و شورای اطلاعرسانی دولت ایران هم در بیانیهای بهرام بیضایی را «یکی از ستونهای سترگ عمارت ادب و فرهنگ ایران» دانست.
خلاصه
- بهرام بیضایی، نمایشنامهنویس و سینماگر سرشناس ایرانی درگذشت
- بهرام بیضایی از حدود ۱۵ سال پیش به آمریکا مهاجرت کرده بود
- باشو غریبه کوچک، مسافران، سگکشی، غریبه و مه و کلاغ از جمله آثار سینمایی اوست
- در این سالها در مرکز ایرانشناسی دانشگاه استنفورد به نوشتن و به صحنه بردن نمایشهایی مشغول بود که پیشتر نتوانسته بود در ایران به صحنه ببرد
پوشش زنده
نمایش طربنامه بیضایی؛ ادای احترام به تخت حوضی و مطربهایی که به آنها توهین شد
توضیح ویدئو، تئاترهای بهرام بیضایی در کالیفرنیا نمایش «طربنامه» یکی از آثار بهرام بیضایی است که در ایران روی صحنه نرفت. این نمایش سال ۱۳۹۵ در شهر سن حوزه کالیفرنیا اجرا شد.
در «طربنامه» بر خلاف سنت نمایش تخت حوضی که مردان نقش زنان را بازی میکردند، بازیگران بسیاری از نقشهای مردانه زنان بودند.
آقای بیضایی در مصاحبهای که با برنامه تماشای بیبیسی فارسی داشت، گفت که این نمایش را تقدیم میکند به تمام مطربهایی که در طول تاریخ ایران به خاطر حرفهشان مورد توهین قرار گرفتند.
پزشکیان: آثار خالق «روز واقعه» سرمایهای ماندگار است
مسعود پزشکیان درگذشت بهرام بیضایی را به خانوادهاش و جامعه هنری و فرهنگی ایران تسلیت گفت.
رئیسجمهور ایران در پیام خود نوشت: «بیتردید، آثار ماندگار خالق "روز واقعه" سرمایهای ماندگار برای فرهنگ ایرانزمین و بخشی ارزشمند از میراث فکری و هنری این مرز و بوم بهشمار میآید و در گذر زمان، بر غنا و اثرگذاری آن افزوده خواهد شد.»
«روز واقعه» فیلمنامهای از بهرام بیضایی است که داستان «عبدالله»، جوان نصرانی تازه مسلمان را روایت میکند که در روز عروسیاش، ندای طلب یاری میشنود و در جستجوی حقیقت، به سوی کربلا میرود.
آقای بیضایی گفته بود که «روز واقعه را نگذاشتند خودم بسازم.» این فیلم را شهرام اسدی در سال ۱۳۷۳ ساخت.
رئیسجمهور ایران همچنین نوشت: «او از زمره هنرمندان مولفی بود که توانست هنر را با تفکر، تاریخ را با اسطوره و نمایش را با هویت ایرانی درآمیزد و آثاری خلق کند که فراتر از صحنه تئاتر و قاب سینما، در حافظه فرهنگی ملت ایران ماندگار شود.»
ادای احترام نهاد سینمایی در ایران
نهادهای سینمایی در ایران به درگذشت بهرام بیضایی واکنش نشان داده و تسلیت گفتهاند.
خانه سینمای ایران در پیامی نوشت: «نام او در دنیای هنر جاودان خواهد بود زیرا خود او فرهنگ ایران را جاودان و ماندگار میخواست... بیشک آثار او در زمینههای مختلف هنرهای نمایشی و همچنین کتابها و نوشتههایش برگ زرینی در فرهنگ غنی ایران است و هرگز از یادها نخواهد رفت.»
رائد فریدزاده، رئیس سازمان سینمایی، نوشت: «او به ما آموخت که سینما میتواند "آیین" باشد و دوربین، ابزاری برای کشف لایههای مکتوم روح ایرانی. از "رگبار" که باران آگاهی بر جانهای تشنه بود، تا "باشو" که سرود همبستگی خاک و خون گشت، هر نمای او، سندی بر منزلت والای هنر در این سرزمین است.»
فاطمه محمدی، مدیرعامل موزه سینما، هم در پیامی «درگذشت یکی از مفاخر بیتکرار هنر و فرهنگ این مرز و بوم» را «ضایعهای جبرانناپذیر» توصیف کرد: «سینمای ایران یکی از مفاخر بزرگ و بیبدیل خود را از دست داد و ما تنها نظارهگر خالی شدن سینمای ایران از استادان و اندیشمندان بزرگ آن هستیم.»
انجمن تهیهکنندگان مستقل سینما هم بهرام بیضایی به «استاد مسلم سینما تئاتر، اسطوره شناس، نویسنده و مرد فرهنگ» ادای احترام کرد که «شرافت قلم را نفروخت و اندیشه را چنان حرمت نهاد که اکنون بخشی از آن است.»
هنرمندی که «دروغ نگفت»
مهرداد حجتی در مطلبی در روزنامه اعتماد نوشته است که آقای بیضایی را کمی پیش از مهاجرتش ملاقات کرده بود:
«آخرین بار او را در خانهاش در آجودانیه دیدم. ملاقات نه چندان شادی بود. مقدمات سفرش را چیده بود. کاملا دلخسته بود. تئاترش از صحنه برچیده شده بود. با اینکه از آن بهشدت استقبال شده بود. به توقیف آثارش از همان سال ۵۸ عادت کرده بود.»
او همچنین نوشت که بهرام بیضایی «صادقترین هنرمند روشنفکری بود که میشناختم. هرگز دروغ نگفت. هرگز تملق نگفت. هرگز سر خم نکرد. او از همان ابتدا سربلند زندگی کرد، سربلند کار کرد و سربلند از دنیا رفت. با درگذشت او، کمر هنرهای نمایشی ایران شکست. جاودانه مرد باشکوه سینما و تئاتر ایران. اسطورهشناسی که خود به اساطیر میمانست.»
مصطفی تاجزاده از زندان اوین: بهرام بیضایی در وطن خود از سوی حکمرانان قدر ندید
مصطفی تاجزاده در پیامی از زندان اوین درگذشت بهرام بیضایی را تسلیت گفت و نوشت «او که آنچنان که بایسته و شایسته بود در وطن خود از سوی حکمرانان قدر ندید، اما قدر همچون اویی را مردمان و دوستداران فرهنگ دیرینه و غنی ایران میدانند.»
آقای تاجزاده با تسلیت مرگ او به خانواده و دوستدارانش نوشت: «خبر درگذشت استاد بهرام بیضایی، از عاشقان فرهنگ و احیاگران اسطورههای ایرانی، اندوهی سنگین بر دلها نشاند. استاد بیضایی کارگردان، نویسنده و از زمره نگهبانانِ فرهیخته ادب و فرهنگ این مرز و بوم بود و آثار ماندنی برای ما بهجا گذاشت و پرده از بسیاری از رازهای کهن ایران برداشت.»
بهرام بیضایی، نمایشنامهنویس و سینماگر سرشناس ایرانی که از حدود ۱۵ سال پیش به آمریکا مهاجرت کرده بود، جمعه در ۸۷ سالگی در کالیفرنیا درگذشت.
سه عکس از بهرام بیضایی
پس از اعلام خبر درگذشت بهرام بیضایی، تصاویر زیادی از او در شبکههای اجتماعی به نحو گستردهای در حال انتشار است که در اینجا سه عکس را برای شما انتخاب کردیم.
توضیح تصویر، از راست به چپ: بهرام بیضایی، پرویز فنیزاده، باربد طاهری، جمشید لایق، عباس دسترنج، محمدعلی کشاورز و منوچهر فرید 
منبع تصویر، Bahram Beyzaie
توضیح تصویر، نوروز امسال بهرام بیضایی در شبکه ایکس با انتشار این تصویر نوشت: «نوروز فرخنده باد! به امید پیروزی نور بر تاریکی.» 
مهرداد اسکویی: یک ایران فرهنگی عزادار توست
منبع تصویر، mehrdad.oskouei
مهرداد اسکویی، عکاس و کارگردان که تصاویر او از بهرام بیضایی حالا در شبکههای اجتماعی همرسان میشود در صفحه اینستاگرامش نوشت: « اینها که سوگوارند فرزندان همان وطنی هستند که یک عمر برایش کار کردی. امشب یک ایران فرهنگی عزادار توست.»
آقای اسکویی در ادامه نوشته خود میگوید: «شاید برای رفتن شما اشک نمیریزیم. به بهانه شما سوگواری میکنیم. سینه هامان مالامال درد است. رنج دیدهایم. درد کشیدهایم. به بهانه رفتن شما برای وطن میگرییم.»
عباس میلانی: بیضایی در برابر هر ایران دوست فروتن بود
منبع تصویر، Mojdeh Shamsaie
عباس میلانی، مدير گروه مطالعات ايرانی دانشگاه استنفورد آمریکا در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «بهرام بیضایی فخر ادب پارسی درگذشت. تا واپسین لحظات حیات پر بارش به فکر تکمیل داش اکل به روایت مرجان بود. زندگی و زمان را تنها برای هنر و فرهنگ میخواست. در ۱۵ سالی که بخت همکاریاش را داشتم میدیدم چگونه در برابر هر ایران دوست فروتن بود و در برابر هر ناخویشتنشناس ایرانستیز سرکش.»
از صفحه اینستاگرام عباس کیارستمی؛ پیتر بروک: بهرام عزیز تو ۵۰۰ سال از تئاتر ایران پیشتازی و یک صد سال از تئاتر امروز جهان
منبع تصویر، kiarostamineshan
در واکنش به خبر درگذشت بهرام بیضایی، صفحه منسوب به عباس کیارستمی، کارگردان شهیر ایران که در ۱۴ تیر ۱۳۹۵ درگذشت، دو پیام از پیتر بروک و ژان کلود کریر دو کارگردان معروف جهان را منتشر کرده که در توصیف بهرام بیضایی نوشته شده است.
پیتر بروک: «بهرام عزیز تو پانصد سال از تئاتر ایران پیشتازی و یک صد سال از تئاتر امروز جهان و به خوبی میدانم که روزی برای ملت ایران اسطوره خواهی شد.»
ژانکلود کریر: «فکر میکنم کاری که بهرام بیضایی در تئاتر انجام میدهد همان حرفیست که پیتر بروک میگوید. وقتی «کارنامهی بندارِ بیدخش» را میدیدم به تماشاگران نگاه میکردم. حس میکردم آنها خود را در نمایش میبینند. با اینکه بازیگران لباس تئاتر پوشیده بودند و با زبانِ اسطورهای حرف میزدند، ولی تماشاگر خود را در صحنه حس میکرد. برای من بسیار جالب بود که دو بازیگر که در صحنه حرف میزدند، در عین حرفزدن با خودشان با مردم هم حرف میزنند. در این کار بازیگر درعینحال هم راویست و هم خود بازیگر است که این نوعی فاصلهگذاریست. به نظر من بزرگترین کیفیت این تئاتر کوتاهبودن آن است؛ چون فکر میکنم تمام تئاترها در ایران یک ساعت اضافی دارند.»
سیفاله صمدیان: سری که هیچگاه به جز برای هنر و فرهنگ ایران خم نشد
توضیح ویدئو، بخشهایی از اجرای یک شب از نمایش «شب هزار و یکم» اثر بهرام بیضایی سال ۱۳۸۲ سیفاله صمدیان، عکاس و مدیر جشن تصویر سال در صفحه اینستاگرامش با انتشار بخشهایی از اجرای یک شب از نمایش «شب هزار و یکم» اثر بهرام بیضایی نوشت: «در تهران سال ۱۳۸۲ که با گروه مرکز فیلم تصویر، در حال تصویربرداری سه اپیزود نمایش بودیم با جمعی پرشور و حرفهای از چهرههای بازیگری تئاتر ایران در قاب دوربینهایمان!»
آقای صمدیان در ادامه نوشته است که «نمیدانم امشب شب چندم از هزاران هزار شبی است که ماتم در ماتم و سیاهی در سیاهی، بار دیگر از دست دادن "جان شیفته"ای را تجربه میکنیم. و من بیدرنگ به یاد یکی از رورانسهای همان نمایش افتادم که آخرین حضور بهرام جانمان روی سن تاتر در تهران بود؛ مردی که با عشق و عاطفه و بزرگی تمام روبروی تماشاچیان به موازات کف صحنه تئاتر خم میشد؛ با همان سرِ سرفرازی که هیچگاه بجز برای هنر و فرهنگ ایران خم نشد!»
واکنش روزنامههای امروز صبح تهران به درگذشت بهرام بیضایی
خبر درگذشت بهرام بیضایی امروز در بیشتر روزنامههای صبح تهران منعکس شده است البته زمان اعلام خبر برای بعضی روزنامهها دیر بود.
شیما بهرهمند در روزنامه شرق نوشت که «مرگ بیضایی در زادروز خجستهاش، از ناتمامی مدام او حکایت دارد که هزاران سال قصه داشت تا بگوید و باور داشت نوای شادی و غم هر دو باید سرود، که "دنیا تا بنگرید ویران است". قصهخوانِ بهرام بیضایی در "فتحنامه کلات" بعد از سکوتی کشدار روی صحنه میآید تا خبر از فتحی دهد که از پس جنگ و ویرانی حاصل شده، اما "دنیا تا بنگرید ویران است"، پس نوای شادی و غم با هم باید سرود.»
مرتضی خبازیان زاده هم در روزنامه آرمان ملی نوشت: «بیضایی بعد از ساخت مسافران که بسیار مورد تمجید قرارر گرفت با مشکل مواجه شد. او فیلمنامههای متعددی را برای دریافت پروانه نمایش ارائه میداد و هر یک به دلیلی رد میشد.
در پایان این مقاله با اشاره به فیلمنامه «طومار شیخ شرزین» آمده است که این فیلمنامه «شاید به تلویح زندگینامه خود او هم باشد. جامعه شرزین دبیر را نمیتوانست تحمل کند. شرزین از جامعه خود رانده شد و تا سالها بعد کسی پروای آن را نداشت که ببیند کجا رفت و چه شد.»
روزنامه دنیای اقتصاد هم در شماره امروز خود نوشت: «برخی نامها را به سختی میتوان کنار مرگ تصویر کرد؛ بهرام بیضایی از آن جمله است. او که قهرمانهایش را از گوشههای مهگرفته تاریخ این سرزمین بیرون میکشید در زادروز ۸۷ سالگیاش با حقیقت مرگ روبهرو شد و همچون یک غریبه بزرگ، از جهان مه گرفته ما رفت.»
ببینید: پیام تصویری مهدی هاشمی
توضیح ویدئو، پیام تصویری مهدی هاشمی در سوگ بهرام بیضایی مهدی هاشمی، بازیگر نامآشنای سینما و تئاتر و تلویزیون ایران در یک پیام تصویری که در صفحه اینستاگرام او منتشر شد، درگذشت بهرام بیضایی را تسلیت گفت.
آقای هاشمی از جمله در نقش آسیابان «مرگ یزدگرد» فیلمی به کارگردانی و نویسندگی و تهیهکنندگی بهرام بیضایی ایفای نقش کرد.
این فیلم بر اساس نمایشنامهای به همین نام نوشته بهرام بیضایی ساخته شد که در سال ۱۳۶۰ به نمایش درآمد.
بیانیه انجمن منتقدان و نویسندگان سینمای ایران در سوگ بهرام بیضایی
انجمن منتقدان و نویسندگان سینمای ایران در سوگ استاد بهرام بیضایی در سوگ بهرام بیضایی با انتشار بیانیهای نوشت: «با اندوهی ژرف، فقدان استاد بیبدیل سینما و تئاتر ایران، عالیجناب بهرام بیضایی را به جامعه هنری، سینماگران و تمامی دوستداران فرهنگ و هنر ایران تسلیت میگوییم.»
در ادامه این بیانیه آمده است که «او نه تنها فیلمساز و نمایشنامهنویسی بیهمتا بود، بلکه ذهن و زبان سینما و تئاتر ایران را در ابعادی نو و ژرف دگرگون ساخت.»
به نوشته انجمن منتقدان و نویسندگان سینمای ایران، آقای بیضایی با آثاری که «همچون آیینهای زلال، پیچیدگیهای تاریخ، اجتماع و روان انسان را بازتاب میداد»، سینمای ایران را از مرزهای مرسوم عبور داد و به جهان هنر، هویتی اصیل و ماندگار بخشید.
بیانیه، بهرام بیضایی استاد روایتگری بود؛ روایتگری که در هر تصویر، هر سکوت و هر حرکت شخصیتهایش، عمق و عظمت انسان و تاریخ را به مخاطب منتقل میکرد.
«فقدان او برای ما، نه تنها از دست دادن یک هنرمند بزرگ، بلکه از دست دادن یک مرجع اخلاقی و فکری در هنر است؛ کسی که یادآور شد سینما و تئاتر میتوانند همزمان روشنگر، زیبا و فلسفی، و فردی و جمعی باشند.»
انجمن منتقدان و نویسندگان سینمای ایران در پایان این بیانیه نوشت که آقای بیضایی بارها تأکید کرده بود که «این جهان را چارهای جز فرهنگ نیست؛ جملهای که اکنون با رفتنش، هرچه بیشتر سنگینی و حقیقت آن را برای ما نمایان میسازد.»
افشین هاشمی: بهرام بیضایی تا آخرین لحظه نوشت
توضیح ویدئو، گفتوگو با افشین هاشمی، دستیار بهرام بیضایی امیر نادری: بدرود استاد بهرام بیضایی
منبع تصویر، amirnaderi
امیر نادری، کارگردان مشهور سینمای ایران در واکنش به خبر درگذشت بهرام بیضایی با انتشار عکسی با او در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «بدرود استاد بهرام بیضایی».
محمد رسولاف: از روحیه سرکش بیضایی بسیار آموختم
توضیح ویدئو، محمد رسولاف، کارگردان مشهور سینمای ایران در گفتوگو با بیبیسی فارسی پیام شاهزاده رضا پهلوی به مناسبت درگذشت بهرام بیضایی
منبع تصویر، AFP via Getty Images
شاهزاده رضا پهلوی در شبکه اجتماعی ایکس به درگذشت بهرام بیضایی واکنش نشان داد و پیامی را منتشر کرد.
«درگذشت بهرام بیضایی، از مفاخر ملی ایران در عرصه سینما، تئاتر و ادبیات، فقدانی بزرگ برای فرهنگ و هنر کشور ماست. زندهیاد بیضایی هنر را مسئولیتی ملی میدانست، و زندگیاش را وقف خلق آثاری ارزنده در زمینه اسطوره و تاریخ ایران کرد. او خلاقیت خود را با تعهد و عشق به میهن در هم آمیخت و آثار ماندگاری برای نسلهای آینده بر جا گذاشت که نقشی ارزنده در پاسداشت هویت ایرانی دارد. فقدان این هنرمند بزرگ و میهندوست را به خانواده و دوستان او و جامعه هنری کشور تسلیت میگویم. یاد و نام بهرام بیضایی در تاریخ فرهنگ و هنر سرزمینمان ماندگار خواهد بود.»
پیام تسلیت وزیر ارشاد ایران
منبع تصویر، Irna
عباس صالحی، وزیر ارشاد ایران در پی درگذشت بهرام بیضایی نوشت: «درگذشت استاد بهرام بیضایی، نمایشنامهنویس، پژوهشگر و فیلمنامهنویس، موجب تاثر شد.»
به گزارش پایگاه اطلاعرسانی دولت ایران آقای صالحی میگوید که بهرام بیضایی در سالهای طولانی فعالیت هنری خود، با خلق آثار نمایشی و سینمایی و توجه به ریشههای فرهنگی و اسطورهای، سهمی درخور در گسترش روایتگری ایرانی ایفا کرد.
وزیر فرهنگ و ارشاد ایران همچنین گفت: «اهتمام زندهیاد بیضایی به پژوهش و ارتقای دانش نمایش، در کنار نقش مؤثر در تربیت نسل جدید، بخشی از میراث فرهنگی این استاد هنرمند را شکل داده است. آثار، پژوهشها و نوشتههای زندهیاد بیضایی از تالیفات، تا آثار نمایشی و سینمایی در حافظه هنر ایران پایدار خواهد ماند.»
محمدجعفر قائمپناه، معاون اجرایی رئیسجمهور ایران هم در شبکه اجتماعی ایکس با ابراز تأسف از درگذشت بهرام بیضایی نوشت: «صدافسوس از فقدان بهرام بیضایی که عمر گرانمایه خود را وقف پاسداشت فرهنگ و هویت ایرانی نمود . هماو که تاریخ، اسطوره و ادبیات این مرزوبوم را به زبان هنر بازروایت کرد و میراثی گرانسنگ برای نسلهای آینده بر جای نهاد. تسلیت به جامعه سینمایی و ادبی ایران و خیل دوستدارانش.»
سعید عقیقی: بازأفرینی آئینهای کهن از ویژگی آثار بیضایی است
توضیح ویدئو، زن در آثار بیضایی در گفتوگو با سعید عقیقی، نویسنده و منتقد سینما
