ساقی سعادت روزنامه نگار در تهران

	مجالس پنجم و هفتم با حضور چهارده نماینده زن رکورددار حضور زنان در خانه ملتند

اگرچه زنان ایران از حق انتخاب کردن، بواسطه اعطای حق رأی به آنان از جانب حکومت بر اساس قانون اساسی برخوردارند اما شانس کمتری برای انتخاب شدن داشته اند.

از میان ۲۷۰ نماینده مجالس اول تا سوم، تنها چهار زن، نمایندگی مردم را برعهده داشتند و اکنون که در اواخر عمر مجلس هفتم به سر می بریم، تنها چهارده نماینده زن در مجلس حضور دارند.

در مجموع، مجالس پنجم و هفتم با حضور چهارده نماینده زن رکورددار حضور زنان در خانه ملتند و مجالس چهارم و ششم به ترتیب با حضور نه و ده نماینده زن در رتبه دوم قرار دارند.

البته این به منزله کم رغبتی زنان به حضور در عرصه کاندیداتوری نیست، بویژه آنکه طی سه دوره اخیر انتخابات مجلس، شمار زنان ثبت نام کننده برای این رقابت های انتخاباتی رشد چشمگیری داشته است.

هرچند که این میزان همچنان فاصله معنی داری با جمعیت زنان در ایران دارد، همچنان که در انتخابات آتی مجلس نیز از میان ۷۱۶۸ نفری که برای نامزدی مجلس هشتم ثبت نام کرده اند تنها ۵۹۰ زن دیده می شوند که نسبت یک دوازدهم به کل ثبت نام کنندگان را دارند.

با این وجود، زنان هر دو طیف سیاسی ایران در آستانه انتخابات مجلس هشتم خواهان سهم بیشتری در لیستهای انتخاباتی شده اند، مجمع زنان اصلاح طلب، سهم سی درصدی از لیست اصلاح طلبان خواسته و مجموعه زنان اصولگرا نیز خواستار سهم یک سومی از سی کاندیدای مورد حمایت این جناح در تهران شده اما ترکیب لیستهای ارائه شده گویای ناکامی سهمخواهی جنسیتی زنان در لیستهای انتخاباتی است.

تعداد زنان در لیستهای پایتخت که سی کرسی مجلس را در اختیار دارد، از سه تا هفت نفر متغیر است و به بیش از آن تجاوز نمی کند.

در این میان، ائتلاف فراگیر اصولگرایان کمترین نمایندگان زن و ائتلاف مردمی اصلاح طلبان، بیشترین نمایندگان زن را برای کسب کرسیهای نمایندگی تهران معرفی کرده اند.

به همین نسبتی که زنان در جلب رضایت مردان سیاست برای حضور در لیستهای انتخاباتی که بیشترین شانس رای آوری در کلانشهرها را دارند، ناموفقند، حضورشان در عرصه های مدیریتی و کلان مجلس نیز کمرنگ است.

در طول هفت دوره مجلس تنها یک بار آن هم در مجلس ششم که اکثریت ترکیب آن متعلق به اصلاح طلبان بود، یک نماینده زن (سهیلا جلودارزاده) توانست به جمع هیئت رئیسه مجلس راه یابد.

علاوه بر این، تاکنون ریاست هیچیک از کمیسیونهای تخصصی مجلس به زنان سپرده نشده و در میان فراکسیونهای سیاسی و تخصصی مجلس نیز تنها فراکسیون زنان است که یک زن به ریاست آن رسیده و ریاست مردان در دیگر فراکسیونها تثبیت شده است.

تعدد زنان در مجلس سبب شد آنها در کمیسیونهای تصمیمگیر و تصمیمساز مجلس حضور جدی تری بیابند، هرچند کمیسیونهای اقتصادی و برنامه و بودجه از حضور زنان بی بهره مانده اند

معمولاً ترکیب نمایندگان زن مجلس متناسب با ترکیب فراکسیون اکثریت در مجالس بوده است؛ در مجلس ششم که اکثریت آن با اصلاح طلبان بود تمامی نمایندگان زن اصلاح طلب بودند و در مجلس هفتم که اصولگرایان در آن اکثریت دارند، بجز سه نفر (مهرانگیز مروتی و سهیلا جلودارزاده که اصلاح طلبند و رفعت بیات که مستقل است) دیگر نمایندگان زن، اصولگرا هستند.

در این میان، تنها مجلس پنجم استثناست چراکه علی رغم ترکیب اکثریت اصولگرای این مجلس، قریب به ده نفر از چهارده نماینده زن آن را اصلاح طلبان و مستقلها تشکیل می دادند.

گفتنی است بجز سه مجلس اول که تمامی نمایندگان زن آنها منتخب تهران بودند، از مجالس چهارم به بعد نیز بیش از نیمی از نمایندگان زن هر دوره را زنان تهرانی تشکیل داده اند.

به عبارت دیگر، از مجلس چهارم به بعد شاهد نمایندگان زن از حوزه های انتخابیه ای غیر از پایتخت هستیم.

تاکنون مردم کلانشهرهایی چون تهران، اصفهان، تبریز، مشهد، رشت و زنجان نمایندگان زن برگزیده اند و در میان دیگر شهرها، بجز کرمانشاه و بوشهر که در دو دوره نماینده زن داشته اند، دیگر شهرهای کوچکتر هرگز نماینده زن نداشته اند.

جامعه شناسی انتخاباتی ایران نشان می دهد که اغلب نمایندگان زن کلانشهرها به دلیل حضور در لیستهای انتخاباتی سیاسی به مجلس راه یافته اند و زنان ناکام در شهرهای خرد هم بیشتر به دلیل پررنگ بودن عوامل قومی و طایفه ای در رقابتها، امکان حضور در مجلس نیافته اند.

فقدان حتی یک نماینده زن از اقلیتهای مذهبی و قومی طی سه دهه تاریخ مجلس ایران، شاهد این مدعاست.

در گذر مجالس هفتگانه ایران، سطح علمی و تحصیلات تکمیلی نمایندگان زن متناسب با دیگر نمایندگان افزایش یافته است.

در مجلس اول دو تن از چهار نماینده زن (عاتقه صدیقی و مریم بهروزی) با تحصیلات ششم ابتدایی پا به مجلس گذاشتند؛ البته مریم بهروزی طی چهار دوره نمایندگی مجلس تحصیلات خود را تا پایان دوره متوسطه و دوره سطح در حوزه ارتقا داد.

مجلس چهارم همان طور که نقطه عطفی در افزایش حضور زنان در مجلس، از چهار نماینده به نه نماینده بود، در افزایش سطح تحصیلات نمایندگان زن نیز سرآغاز تحول بود؛ هشت تن از نمایندگان زن آن دوره از تحصیلات دانشگاهی برخوردار بودند و حتی دو نفر از آنان (قدسیه سید علوی و مرضیه وحیده دستجردی نمایندگان مشهد و تهران، پزشک متخصص بودند.

از مجلس پنجم به بعد در این میان، زنان مجلس ششم از بالاترین میانگین سطح تحصیلی در میان هفت مجلس شورای اسلامی برخوردار بودند و البته شرط داشتن حداقل مدرک تحصیلی کارشناسی (لیسانس) که برای نامزدی در انتخابات تعیین شد نیز بر بالارفتن میزان تحصیلات نمایندگان زن مؤثر بود.

تعدد زنان در مجلس سبب شد حضور آنان تنها در دو کمیسیون آموزش و تحقیقات و فرهنگی منحصر نشود و بتدریج آنها در کمیسیونهای تخصصی تری چون بهداشت و درمان، عمران و حقوقی قضائی و کمیسیونهای سیاسی تری چون امنیت ملی و اصل نود نیز عضویت یابند و در کمیسیونهای تصمیمگیر و تصمیمساز مجلس حضور جدی تری داشته باشند، هرچند کمیسیونهای اقتصادی و برنامه و بودجه که مهمترین کمیسیونها در بررسی لوایح بودجه سالیانه و برنامه های پنج ساله اند از حضور زنان بی بهره مانده اند.

از نظر میانگین سنی هم مجلس سوم کهنسالترین نمایندگان زن را با میانگین سنی ۲۵/۴۹ (در زمان تشکیل آن مجلس) در خود جای داده بود و مجلس اول و چهارم با میانگین سنی ۳۹ سال جوانترین نمایندگان زن را داشته اند.