محمد امینی

	آرم صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران

بنظر می رسد که حداقل یک طیف مهم سیاسی در ایران از دسترسی به امکانات رسانه ای برای اعلام نظر و برنامه هایش به اندازه طیف حاکم برخوردار نیست. این طیف که همان اصلاح طلبان هستند در گذشته نزدیک طیف حاکم در دوره هشت ساله ریاست جمهوری محمد خاتمی بوده ولی اکنون برای حفظ حداقل امکانات حضور در صحنه انتخابات با مشکلات فراوانی روبروست، حداقل این حرفی است که بازیگران این جناح به اشکال مختلف مطرح می کنند.

اما در جناح حاکم که همان اصولگرایان و به تعبیری محافظه کاران هستند، صدایی از باب شکایت یا انتقاد از عدم دسترسی به امکانات رسانه ای نظیر روزنامه، وب سایت و یا پوشش حمایت گرایانه در تلویزیون و رادیوی تحت تسلط محافظه کاران به چشم نمی خورد در حالی که جناح مخالف اصولگرایان داستان بشدت متفاوتی ارائه می کند و از نظر آنان نوعی سیاست رسمی برای محروم نگاه داشتن اصلاح طلبان از وسائل برقراری ارتباط با عامه مردم در جریان بوده و هست.

سهم دسترسی و پوشش در صدا و سیما: نگاه با یک چشم به یک طرف

اصلاح طلبان بیشترین انتقاد را متوجه صدا و سیمای جمهوری اسلامی می کنند، رسانه ای که بیشترین و قویترین سهم از پوشش و نفوذ در گستره ای ملی را در سلطه خود دارد.کریم ارغنده پور، روزنامه نگار در تهران می گوید صدا و سیما در دوره انتخابات ریاست جمهوری اخیر، بنوعی سیاست معتدلتری در پیش گرفته بود اما این روند ادامه نیافته و به گفته این روزنامه نگار، در جریان انتخابات پیش روی پارلمانی، این رسانه به عملکرد سنتی خود بازگشته است.

طرفداران این نظر معتقدند که صدا و سیما اکنون تنها به یک جناح که همان اصولگرایان باشند، پوشش مثبت رسانه ای می دهد. کسری نوری روزنامه نگاری که در دوره حاکمیت اصلاح طلبان در راس روزنامه دولتی "ایران" قرار داشت، از حامیان چنین نگاهی است. به گفته آقای نوری صدا و سیما چه به شکل مستقیم یا غیر مستقیم از جریان اصولگرا در انتخابات اسفند ماه مجلس حمایت می کند و سخنرانی ها و مطالبی علیه جریان اصلاح طلب هم از رادیو و تلویزیون پخش می شود.

وقتی از کسری نوری پرسیدم که آیا صدا و سیما هیچگونه صحبت یا مصاحبه ای با نامزدهای اصلاح طلب انجام نمی دهد، پاسخ او این است که این کار گاهگاهی صورت می گیرد اما بسرعت اضافه می کند که "شما به هیچ وجه در این موضوع شک نکنید که آن فضا و تریبونی که در اختیار اصولگرایان هست (در صدا و سیما) به هیچ وجه در اختیار اصلاح طلبان نیست".

کسری نوری که در ستاد ائتلاف اصلاح طلبان حضور فعالی دارد اضافه می کند که تاکنون در اعتراض به این روند سه نامه از طرف مسئول این ستاد به ریاست صدا و سیما نوشته شده که پاسخ و یا ترتیب اثری بهمراه نداشته است.

از نظر مسئولان یاد شده و دست اندرکاران صدا و سیما، این نهاد رسانه ای در عملکرد خود بدرستی عمل می کند و انتقادهای وارد شده موجه نیستند. اما ناظران مستقل این برداشت را نمی پذیرند و صدا و سیما را رسانه ای می دانند که در خدمت سیاست های محافظه کاران قرار داشته و دارد و این ناظران می گویند صدا و سیما در این مسیر چشم و گوش خود را روی آنچه عدالت و انصاف رسانه ای می خوانندش بسته نگاه داشته است.

روزنامه ها: فعالیت انتخاباتی و بحث بقا یا بسته شدن

	به گفته اصلاح طلبان نوعی توازن یکسویه شدید در آزادی عمل روزنامه ها در بحث انتخابات به شکل کاملا ملموسی وجود دارد

بازوی دیگر لشکر رسانه در بحث انتخابات، روزنامه ها هستند برای اساس آنچه در عرصه سیاست و رسانه در ایران به یک واقعیت عینی تبدیل شده، روزنامه های موسوم به اصلاح طلب هدف موج توقیف ها و برخوردهای سالهای اخیر بوده اند. به باور کارشناسان، این فضا در دوران حاکمیت اصولگرایان که زمام امور مراجع مسئول در وزارتخانه های مختلف را هم در دست دارند، شکل حادتری هم بخود گرفته است.

این فضا آثار خود را در فعالیت روزنامه ها و روزنامه نگاران در پوشش دادن به انتخابات پیش روی مجلس هشتم هم بر جای گذاشته است، هرچند مسئولان دولتی و قضایی و نیز فعالان جناح محافظه کار معتقدند که این برخوردها لازم و به خاطر تخلفاتی است که روزنامه های یاد شده مرتکب شده و می شوند، اما به گفته اصلاح طلبان نوعی توازن یکسویه شدید در آزادی عمل روزنامه ها در بحث انتخابات به شکل کاملا ملموسی وجود دارد.

بسیاری از فعالان سیاسی متعلق به جناح اصلاح طلب می گویند اینکه احزابی مانند حزب مشارکت ایران اسلامی و یا سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی دارای روزنامه یا ارگان مطبوعاتی نیستند، به روشنی از فقدان پرسش برانگیز عدالت رسانه ای و توازن در فعالیت ها حکایت دارد.

در حال حاضر روزنامه هایی چون اعتماد، اعتماد ملی، آفتاب یزد، همبستگی و معدودی دیگر، بار فعالیت های رسانه ای جناح اصلاح طلب را بر عهده دارند. اما این روزنامه ها هم خود همواره با بحث بقا و بسته شدن توسط دستگاه قضایی دست بگریبانند که از دید ناظران بر نحوه فعالیت های آنان اثرات منفی می گذارد و آنان را بشکل اجتناب ناپذیری به سمت خودسانسوری برای حفظ بقا سوق می دهد.

اما جالب اینجاست که این روزنامه ها به شکلی دست به پوشش انتخاباتی و بیان دیدگاههای جناح اصلاحات می زنند که خالی از پیچیدگی های مربوطه نیست. در این زمینه می توان اشاره کرد به اینکه مثلا روزنامه اعتماد ملی با آنکه از مهم ترین روزنامه های جناح اصلاحات در شرایط فعلی است، اما در اصل ارگان حزب اعتماد ملی تحت ریاست مهدی کروبی است که خط کشی های خاص خود با حزب مشارکت را دارد و مشارکتی ها نمی توانند از این روزنامه چندان انتظاری در بیان دیدگاههای خود داشته باشند. پیچیدگی های زیر پوستی دیگری هم هست که در مجموع نشان می دهد برخی احزاب اصلی اصلاح طلب چگونه در تنگنا قرار داده شده اند.

کسری نوری، روزنامه نگار، به نکته دیگری هم اشاره می کند و آن سطح نابرابر تیراژ روزنامه های تحت کنترل محافظه کاران و اصلاح طلبان است. به اعتقاد این روزنامه نگار وقتی جمع تیراژ مجموع روزنامه های اصلاح طلب به پای روزنامه های ایران، همشهری و جام جم با بیش از یک میلیون تیراژ نمی رسد، نابرابری ها در عرصه فعالیت روزنامه های دو جناح در بحث انتخابات مجلس هشتم بیشتر خود را نشان می دهند.

این نکته در میان اصلاح طلبان نکته مغفولی نبود و شاید از همین رو بود که در ماههای مانده به داغ شدن تنور انتخابات مجلس هشتم، حرف و حدیث هایی از آمدن روزنامه های جدید اصلاح طلب مطرح می شد. این حرف ها و تلاش ها به نتیجه عملی منتهی نشدند و موازنه قوا میان روزنامه های دو طرف همچنان به نفع یک طرف ماجرا باقی مانده است.

وب سایت های انتخاباتی: رشد فصلی و نگرانی ها

فقدان حاکمیت سیستمی قوی که وب سایت ها را همانند دیگر تریبون های رسانه ای در قبال مطالب مطرح شده مسئول بداند باعث شده که مطالب زیادی به عرصه عمومی از طریق این مجاری پمپاژ می شود که نادرستی سهوی یا عمدی بخش زیادی از این مطالب آفت ها و تبعات منفی به دنبال دارد کریم ارغنده پور

ضلع سوم مثلت رسانه ها و انتخابات را وب سایت هایی تشکیل می دهند که حضور و فعالیت های انتخاباتی آنها در فضای مجازی وب صورت می گیرد. نظر به نوپایی نسبی اینترنت در ایران و اشتیاقی که برای حضور در این حوزه در میان کاربران وجود دارد، طبیعی است که وب سایت های انتخاباتی هم رشدی قابل ملاحظه داشته باشند. به جرات می توان گفت این تنها حوزه ای است که فعلا هر دو طرف اصلاح طلب و محافظه کار در آن از آزادی عمل نسبتا خوبی برخوردارند.

البته شمار وب سایت هایی که بنا به صلاحدید مسئولان قضایی و دولتی فیلتر شده اند هم قابل توجه بوده که در میان آنها وب سایت هایی از هر دو طیف به چشم می خورد، هر چند طبیعی است که آسیب پذیری سایت های اصلاح طلب بیشتر باشد. اما با در نظر گرفتن همه اینها، صحنه اینترنت برای فعالیت های خبری و سیاسی از دست بازتری برخوردار است که شاید یک دلیل آن فقدان دسترسی همگانی و تمرکز دسترسی ها در کلان شهرهاست.

کریم ارغنده پور می گوید یکی از مشکلات پیدایش به اصطلاح قارچ گونه وب سایت هایی که در نزدیکی انتخابات دست به فعالیت های خبری می زنند آن است که تعداد بسیار زیادی از این وب سایت ها فاقد شناسنامه فعالیت هستند و تشخیص وابستگی این بازیگران به حدس و گمانه زنی از روی محتوای ارائه شده این وب سایت ها محدود می شود.

آقای ارغنده پور تاکید می کند که فقدان حاکمیت سیستمی قوی که وب سایت ها را همانند دیگر تریبون های رسانه ای در قبال مطالب مطرح شده مسئول بداند باعث شده که مطالب زیادی به عرصه عمومی از طریق این مجاری پمپاژ می شود که نادرستی سهوی یا عمدی بخش زیادی از این مطالب آفت ها و تبعات منفی به دنبال دارد. مسئولان دولتی و مراجع مسئول طی هفته های اخیر از وجود اراده تقویت شده ای برای مقابله با وب سایت هایی سخن می گفتند که به گفته آنان مقررات ناظر بر انتخابات و نحوه پوشش مسائل را نادیده می گیرند.

کسری نوری که مسئولیت وب سایت انتخاباتی ستاد ائتلاف اصلاح طلبان را هم بر عهده دارد در این رابطه می گوید وزیر ارشاد طی روزهای اخیر به وب سایت ها هشدار داده که اولین تخلف با توقیف یا همان فیلتر شدن برابر خواهد بود. او این هشدار را نشانه آن می داند که مسئولان دولتی پس از آنکه روزنامه ها را به وضعیت تشریح شده در سطور پیشین دچار کردند اکنون می خواهند به عرصه اینترنت و محدود کردن آن توجه بیشتری داشته باشند.

البته پس از آنکه جنجال بر سر مطالب سایت نوسازی علیه سید حسن خمینی بالا گرفت و منجر به فیلتر شدن این سایت شد، برخی ناظران احتمال تقویت موضع برخوردی از سوی مسئولان را پیش بینی می کردند، اما کسری نوری می گوید که وابستگی سایت نوسازی به جریان نزدیک به دولت روشن است و این نمونه نمی تواند ایجاد کننده یک برخورد مقطعی باشد.

در این میان محافظه کاران هم در عین حالی که حضور خود در عرصه اینترنت را افزایش قابل ملاحظه ای داده اند، اما این امر چیزی از نگرانی های آنان مبنی بر استفاده تاثیر گذار رقیب از این حوزه را کم نمی کند، چرا که در حال حاضر، وب سایت ها در ایران روی طیف نخبگان و تحصیلکرده ها بیشترین اثر را دارند. لذا محافظه کاران مایل نیستند که شاهد حضور قوی اصلاح طلبان و اندیشه های مستقل در این عرصه باشند و از همین روست که انتخابات مجلس هشتم با مشخص کردن زوایای بیشتری از فعالیت های اینترنتی، بر رویکردهای مسئولان دولتی و حکومتی نسبت به فضای وب هم تاثیرات خاص خود را خواهد داشت.