علی لاریجانی به عنوان نماینده رهبر جمهوری اسلامی، در مذاکره با سولانا شرکت می کند

اولين واكنش روزنامه هاى تهران با خبر غيرمنتظره جابه جائى دبير شوراى عالى امنيت ملى حكايت از آن دارد كه محافل سياسى تهران در حالى كه تاكيد كرده اند كه پرونده هسته اى زير نظارت رهبر جمهورى اسلامى اداره مى شود اما تاكيد كرده اند كه علت اصلى اين جابه جائى انتصاب كسى است كه با رييس دولت هماهنگ تر باشد.

روزنامه هاى هوادار دولت علت اعلام شده توسط سخنگوى دولت را براى استعفاى على لاريجانى پذيرفته و بر اساس آن جا به جائى دبير شوراى عالى امنيت ملى را امرى عادى دانسته و هر نوع اختلاف نظرى را در ميان تصميم گيرندگان بر سر سياست هسته اى تكذيب كرده اند.

اما روزنامه هاى منتقد دولت در جست و جوى علتى براى اين تغيير غيرمترقبه به تضادهائى اشاره كرده اند كه بين سياست هاى آقاى لاريجانى با احمدى نژاد رييس جمهور وجود داشت و گه گاه آشكار مى شد چنان كه در آخرين روزها با فاش كردن پيام هسته اى ولاديمير پوتين توسط على لاريجانى و تكذيب آن توسط رييس دولت، تفاوت ها از پرده به در افتاد.

قضاوت درباره على لاريجانى

بيش تر روزنامه هاى منتقد دولت به يادآورده اند كه على لاريجانى بلافاصله بعد از انتصاب به دبيرى شوراى امنيت ملى به انتقاد از تيم سابق زبان گشود و از جمله آنها را متهم كرد كه در(مروارید) غلطان [مقصودش غنى سازى اورانيوم بود] را داده و در مقابل آب نباتى [بسته پيشنهادى اروپا] پذيرفته اند.

آفتاب يزد در سرمقاله خود با اشاره به ابراز تاسف بسيارى از نمايندگان مجلس از جمله تعدادى از چهره‌هاى شاخص از جناح اصولگرا كه عملكرد وى را موفق ارزيابى كرده اند نوشته "اما به هر حال، امروز استعفاى دكتر لا‌ريجانى پذيرفته شده و بايد براى بعد از استعفا انديشه كرد. اين انديشه از يكسو بايستى شامل ايجاد اطمينان از تداوم روش‌هاى منطقى دكتر لا‌ريجانى شود كه تا حدود زيادى مخالفان ايران را خلع سلا‌ح كرده است و هم نگرانى‌هايى را كه موجب استعفا و پذيرش آن در آستانه يكى از مهمترين مذاكرات ايران با سولا‌نا شد، برطرف نمايد.

به نوشته آفتاب يزد علاوه بر عدم حضور لا‌ريجانى در مذاكرات هسته‌اى ايران و روسيه - كه همزمان با سفر پوتين به تهران انجام شد و غلا‌مرضا آقازاده‌ هم در آن حضور داشت - تفاوت اظهارنظر لا‌ريجانى در خصوص پيام‌ خاص پوتين با آنچه توسط رئيس جمهور اعلا‌م شد، نشان داد كه حتى در اصلى‌ترين مأموريت و مسئوليت لا‌ريجانى نيز هماهنگى لا‌زم با او به عمل نمى‌آيد و لذا مى‌توان حدس زد كه استعفاى لا‌ريجانى، نه به دليل بيمارى است و نه آنطور كه سخنگوى دولت گفته است تنها به اين دليل كه او به دنبال انجام وظيفه در عرصه‌اى ديگر است. زيرا اگر چنين بود اين امكان وجود داشت كه اعلا‌م پذيرش استعفا به بعد از جلسه مهم روز سه‌شنبه [مذاكره هسته اى با خاويار سولانا كميسر خارجى اتحاديه اروپا] موكول شود.

هرميداس باوند استاد دانشگاه با عنوان "استعفاى اعتراضى" در اعتماد نوشته على لاريجانى دبير شوراى امنيت ملى ايران معتقد بود مذاكرات بايد از طريق ديپلماسى پيگيرى شود ولى موضع گيرى هاى متفاوت احمدى نژاد سبب شد روند مذاكرات لاريجانى دچار خدشه شود و فرآيند ديپلماسى دولت جديد موجب شده كه شرايطى پيچيده تر از گذشته پديدار شود.

به نظر اين كارشناس مسائل خارجى اظهارنظر مقام هاى كشورهاى اروپايى و امريكايى مثل رئيس جمهور و وزير خارجه فرانسه و رئيس جمهور ايالات متحده امريكا موجب شده كه لاريجانى خط مشى احمدى نژاد را متفاوت و مغاير با روند سياسى خود تلقى كند و بر آن شود كه به هرحال كناره گيرى كند. چرا كه وى عهده دار اين پرونده بود و دخالت هاى ديگران را موجب خدشه دار شدن و اخلال در پروسه ديپلماسى خود تلقى مى كرد و نادرست مى دانست، به همين جهت براى اينكه متصف به فرآيند نگران كننده دوگانگى برخوردها نشود، اعلام كناره گيرى يا استعفا كرد.

صداى عدالت نوشته على لاريجانى در دو سال فعاليت خود، نوعى جديد از ديپلماسى را تحت عنوان "ايستادگى منطقى" به اجرا گذارد و هرچند طى اين مدت با بيشترين فشارها از داخل و خارج روبرو بود و سه قطعنامه عليه ايران در دوران وى صادر شد، اما در همين شرايط، كارنامه موفقى را از خود بر جاى گذاشت و از اين رو به نظر مى‌رسد كه كنار گذاشته شدن وى در شرايط كنونى، جايگاه وى را در افكار عمومى تقويت خواهد كرد.
‏
به نوشته اين روزنامه على لاريجانى طى اين مدت همواره به عنوان كانال ارتباطى مطمئن جهان با ايران تلقى مى‌شد و به ويژه در دو ماه گذشته، توانست با تعامل مثبت و فعال با آژانس انرژى اتمى، پرونده پلوتونيوم ايران را مختومه كند و تحركات او باعث شد اعضاى دائمى شوراى امنيت به رغم تهديد در قطعنامه سوم خود، بيش از چهار ماه صدور قطعنامه جديد عليه ايران را به تأخير بيندازند.

محسن رضايى دبير مجمع تشخيص مصلحت نظام به نوشته روزنامه هاى يكشنبه سياستهاى على لاريجانى را موفق و خنثى كننده بسيارى از تهديدها خواند و گفت : آقاى لاريجانى در مدتى كه مسئوليت داشتند، سياست هايى را در چارچوب تدابير رهبرى به خرج داد كه توانسته بود بسيارى از تهديدات را خنثى كند.

فرمانده سابق سپاه گفته آقای لاريجانى در طول مدت مسئوليت خود سه كار مهم را انجام داد: ابتدا تشكيل كميته سه جانبه بين ايران، آمريكا وعراق، كار دوم مذاكرات سازنده با سولانا كه بارها تيغ آمريكا را كند كرد و سومين موفقيت ايشان هم قانع كردن البرادعى براى موضع گيرى در برابر آمريكا بود.

اعتماد ملى در سرمقاله خود وضعيتى بر مديريت پرونده هسته‌اى حاكم است كه لاريجانى را وادار كرده خود را كنار بكشد، اين اقدام طرف‌هاى مقابل را نسبت به تحولا‌ت جارى حساس‌تر مى‌كند. شايد از اين منظر يك‌كاسه شدن تيم مذاكره‌كننده و سياست خارجى و قرار گرفتن فرمان در دست دوستان رئيس‌جمهور خود اقدامى استراتژيك باشد، اما رئيس‌جمهور و مشاورانش قطعاً هزينه‌اين تصميم را به‌خوبى درك خواهند كرد.

همين روزنامه با اين احتمال كه آقاى لا‌ريجانى به دليل نگرانى از بالا‌ بودن هزينه مديريت پرونده هسته‌اى در اين شرايط استعفا باشد نوشته على لا‌ريجانى ظاهراً در آغاز خود را استراتژيستى توانا براى هدايت پرونده هسته‌اى ايران مى‌دانست. هرچند نبايد فراموش كنيم، موضوع پرونده هسته‌اى ايران نيز بسيار مهم و بزرگ و پيچيده بود

دبير جديد

اعتماد ملى با اشاره به اهميت پرونده هسته اى نوشته جانشين آقاى لاريجانى بايد در رديف سياستمداران بزرگ باشد زيرا اتخاذ تصميم‌هاى بزرگ و حساس به مردان كارآزموده نياز دارد. ملت ايران مى پرسد آيا فرد جايگزين، سكاندار قابل، فهيم، هوشمند و مدبرى خواهد بود؟

همبستگى در سرمقاله خود اشاره كرده كه على لاريجانى درابتدا بركار تيم هسته‌اى معترض بود، بعد به آن نزديك شد و سپس ديگران آمدند و بر او خرده گــرفـتـنـد. مـسـؤولـیـت پـرونـده هـسته‌اى ایران بـه دبیر شـوراى عالى امنیت ملی واگذار شـده بـود. وزارت خارجه كه در دنيا مذاكرات خارجى را انجام مى‌دهد در پرونده هسته‌اى نقشى نداشت.

كيهان سعيد جليلى دبير تازه شوراى عالى امنيت ملى را داراى دكترائى درباره سياست خارجى اسلامى معرفى كرده كه به صورت كتاب منتشر شده و در لبنان نيز به زبان عربى ترجمه و انتشار يافته است.

به نوشته روزنامه كيهان آقاى جليلى به عنوان نيروى بسيجى بارها در جبهه هاى جنگ حضور يافت و از ناحيه پا مجروح گرديده؛ وى به به ساده زيستى در زندگى شخصى شهرت دارد مورد اعتماد فراوان رئيس جمهور در حوزه سياست خارجى است.

نقش رهبر و دولت

يكى از نمايندگان هوادار مجلس به گزارشگر كيهان گفته سياست هسته اى موضوعى نيست كه تنها به وسيله يك فرد تعيين شود بلكه در چارچوب سياست هاى كلى نظام و توسط مقام معظم رهبرى و ساير مراكز تصميم گير و به صورت واحد و يكپارچه تصميم گرفته مى شود. بنابراين هرگز با رفت و آمد افراد سياست ها تغيير نمى كند و كليه كسانى كه در هر مسندى قرار مى گيرند به تثبيت سياست ها اقدام خواهند كرد.

روزنامه تهران امروز در سرمقاله خود از برخى رسانه‌هاى بيگانه كه در واكنش به تغيير دبير شوراى عالى امنيت ملى "تلاش كردند تا نمايى از اختلاف در راس حاكميت ايران را نشان دهند" انتقاد كرده و نوشته مكانيزم تصميم گيرى در شوراى امنيت ملى به‌طور عام و بر اساس اصل ۱۷۶ قانون اساسى منوط به تاييد نهايى رهبر‌معظم‌انقلاب است. در مورد پرونده هسته‌اى اين موضوع مضاعف است."

اما روزنامه در سرمقاله خود تغيير سمتها را عادى دانسته و نوشته طى چند سال اخير، سياست ها، رفتار ها و تيم عملياتى ايران در عرصه هسته اى مدام در حال تغيير بوده چرا كه اين ميدان يك ميدان سيال و در حال تغيير مدام است و لذا پوياىى و تغيير نقش در آن يك امر ضرورى است

به نظر روزنامه سياست خارجى ايران در يكى دوماه اخير وارد يك مرحله جديد شده است. مرحله اى كه شرايط و فضاى كلى آن با گذشته تفاوت هاى زيادى دارد و طبيعى است كه متناسب با اين فضا تغييراتى صورت گيرد. البته اين تغييرات لزوماً به معناى ارزيابى منفى درباره عملكرد گذشته يا اصلاح روش هاى غلط نيست بلكه به معناى درانداختن طرحى نو متناسب با شرايط جديد، براى پوياىى بيشتر در حوزه اى بسيار اساسى و سرنوشت ساز است.

اختلاف ها

محسن آرمين در تحليلى در روزنامه اعتماد به بررسى مشكلاتى كه باعث استعفاى على لاريجانى شد پرداخته و نوشته اگر چه تلاش مى شد تا چنين نمايانده شود كه در داخل همگان درباره موضوع هسته يى نظرى واحد دارند، اما پيش از همه، اين دست اندركاران سياست هسته يى بودند كه درباره چگونگى مديريت اين بحران گرفتار اختلاف نظر بودند.

وى با اشاره به گفته هاى متضاد لاريجانى و احمدى نژاد نوشته يك ماه پيش كه احمدى نژاد در نطق علنى خود به برخى اقدامات خودسرانه در مذاكره با طرف هاى اروپايى اشاره كرد، خيلى ها تصور كردند اشاره او به آقاى روحانى است، اما آنان كه با واقعيات پشت پرده آشنايى داشتند به خوبى دريافتند كه انگشت اشاره احمدى نژاد به سوى لاريجانى است و نه روحانى. در واقع اختلاف نظر در نحوه پيشبرد مديريت پرونده هسته اى به تدريج مشكل هسته يى را خود با مشكل جديدى مواجه ساخته بود.

دكتر ابراهيم يزدى در مقاله خود در اعتماد اشاره كرده كه همگان پيش از قرار گرفتن در موقعيت حساس شعار مى دهند اما پس از مدتى انديشه سياسى خود را اصلاح كرده و درمى يابند كه براى بقا در دنياى پرتلاطم كنونى به درايت و ذكاوت بسيارى احتياج است. چنان كه آقاى روحانى نيز در ابتداى دوران مسووليت خود در شوراى عالى امنيت ملى همين شرايط را داشت اما به تدريج به ثبات لازم دست يافت.

به نوشته دبيركل نهضت آزادى اين درست وضعيتى است كه آقاى لاريجانى نيز با آن مواجه بود. برادران لاريجانى (جواد و على) اگرچه ممكن است مطالعات ديپلماتيك زيادى نداشته باشند، اما پس از مطالعه پرونده هاى بسيار و دسترسى به اطلاعات و دارا بودن ضريب هوشى بالا اكنون دريافته اند كه شرايط جامعه جهانى چه ضرورت هايى را در موضع گيرى ها ايجاب مى كند.

سرانجام

روزنامه اعتماد در گزارشى نوشته با رفتن على لاريجانى و به عبارت بهتر كناره گيرى مذاكره كننده ارشد هسته يى ايران، گمانه ديگرى هم مبنى بر استعفاى منوچهر متكى وزير امور خارجه در حال تقويت شدن است. اين خبر از چند ماه پيش از سوى سياسيون زمزمه مى شود. به نوشته اين روزنامه دولت نهم درصدد يكدست كردن سياست هاى خارجى دولت با ورود افراد نزديك به افكار رئيس جمهورى است.در اين راستا تعيين سعيد جليلى معاون امريكا و اروپاى وزارت خارجه به جاى على لاريجانى، در حالى كه او روابط نزديكى با محمود احمدى نژاد دارد، احتمال جايگزينى ثمره هاشمى به جاى منوچهر متكى مى تواند اخبار فوق را تاييد كند.