احمد زیدآبادی کارشناس مسايل سياسی ايران

	فرمانده کل سپاه (راست) با حفظ سمت، فرماندهی بسیج را نیز از سرتیپ حجازی تحویل گرفت

آقای جعفری که با حفظ سمت، فرماندهی نیروی مقاومت بسیج را نیز به عهده گرفته، در مراسم تودیع فرمانده سابق بسیج تاکید کرد: "مسئولیت اصلی سپاه مقابله با تمامی تهدیدات از جمله تهدیدات داخلی بوده ولی در استراتژی فعلی که از سوی رهبر انقلاب مشخص شده ... ماموریت اصلی سپاه مقابله با تهدیدهای داخلی است و سپس در صورت تهدید نظامی خارجی سپاه به کمک ارتش خواهد رفت."

سخنان فرمانده جدید سپاه پاسداران ضمن آنکه هدف از تغییر و تحولات اخیر در سطح فرماندهی این نیرو را تا اندازه‌ ای توضیح می ‌دهد این نکته را نیز روشن می‌ کند که به خلاف تحلیل‌های رایج در مطبوعات جهانی، نظام سیاسی ایران تهدید خارجی را چندان جدی تلقی نمی‌کند و توجه خود را به تهدیدهای داخلی معطوف کرده است.

در واقع از زمانی که برنامه هسته ‌ای ایران به صورت یک بحران بین ‌المللی در آمده است، بسیاری از تحلیل‌گران امکان حمله نظامی آمریکا و متحدانش به ایران را بزرگترین تهدید رویاروی نظام اسلامی می ‌دانند و در این باره به طور مکرر هشدار می ‌دهند.

از سخنان آقای جعفری اما چنین استنباط می ‌شود که جمهوری اسلامی، احتمال حمله نظامی خارجی را چندان بالا نمی ‌داند و اگر هم بداند، آن را برای ادامه بقای خود سرنوشت ساز تلقی نمی ‌کند.

تهدید خارجی؛ 'کدام تهدید؟'

حمله هوایی و موشکی به یک کشور، معمولا به سرنگونی نظام حاکم بر آن کشور نمی ‌انجامد و شاید بنا به همین تجربه، مقام‌های جمهوری اسلامی حتی اگر امکان حمله هوایی و موشکی به خاک ایران را صفر ندانند، آن را تهدید اصلی علیه خود ارزیابی نمی ‌کنند

از نظر کسانی که احتمال حمله نظامی آمریکا یا اسراییل به ایران را جدی ارزیابی می ‌کنند، حمله احتمالی، هوایی و موشکی خواهد بود و در هیچ شرایطی به حمله زمینی منجر نخواهد شد چرا که وسعت خاک ایران و گرفتاری آمریکا در بحران عراق و افغانستان، امکان حمله زمینی به ایران را از آمریکا و متحدانش به طور کامل سلب کرده است.

حمله هوایی و موشکی به یک کشور، اما معمولا به سرنگونی نظام حاکم بر آن کشور نمی ‌انجامد و شاید بنا به همین تجربه، مقام‌های جمهوری اسلامی حتی اگر امکان حمله هوایی و موشکی به خاک ایران را صفر ندانند، آن را تهدید اصلی علیه خود ارزیابی نمی ‌کنند.

شاید آنچه نظر مقام‌های جمهوری اسلامی را از "تهدیدهای خارجی" به "تهدیدهای داخلی" معطوف کرده، اظهار نظرهای برخی از افراد صاحب نفوذ در هیئت حاکمه آمریکاست که به طور مرتب از لزوم حمایت کاخ سفید از شورش داخلی در ایران برای سرنگون کردن نظام حاکم سخن می‌ گویند.

ظاهرا مقام‌های ایرانی از نوشته‌های این دسته از افراد، چنین نتیجه گرفته ‌اند که هدف اصلی از تحت فشار قرار دادن جمهوری اسلامی و اعمال تحریم‌های اقتصادی علیه آن، دامن زدن به نارضایتی مردم و شوراندن آنها علیه حکومت است و حتی در این میان اگر حمله نظامی نیز صورت گیرد، اقدامی در همین جهت خواهد بود، مانند آنچه نیروهای ناتو در جمهوری یوگسلاوی برای سرنگونی رژیم اسلوبودان میلوشویچ انجام دادند.

تهدید داخلی؛ ابهام در مصداق

بدین ترتیب، نگرانی اصلی رهبران ایران متوجه برانگیختن شورش‌های داخلی شده است و این نکته‌ ای است که آقای جعفری نه تنها در بیان آن احتیاط نکرده بلکه گویی تعمد داشته است که با تاکید بر "ماموریت سپاه برای مقابله با تهدیدهای داخلی"، آن را به اطلاع همه مخاطبانش برساند.

مشخص نیست که آیا منظور از تهدیدهای داخلی، تحرکاتی نظیر برخی اقدام‌های ایذایی نیروهای مخالف حکومت در نقاط مرزی یا "شورش‌های کور" و غیر سازماندهی شده احتمالی است که شاید بر اثر فشارهای اقتصادی رخ دهد و یا اینکه فعالیت های معمول نیروهای منتقد دولت نیز بخشی از این تهدیدها تلقی می‌شوند؟

با این همه، برخی محافل نزدیک به قدرت در ایران، دامنه‌ تهدیدهای داخلی علیه نظام را به اندازه ‌ای وسعت می ‌دهند که به سختی می ‌توان فعالیت‌های انتقادی قانونی و مسالمت‌جویانه را از دایره تهدیدهای مورد نظر آنان خارج دانست.

از این رو، مساله‌ ای که در این میان برخی از منتقدان مسالمت‌جوی نظام اسلامی را نگران کرده این است که فرمانده سپاه پاسداران نیز ابعاد "تهدیدهای داخلی" علیه نظام جمهوری اسلامی را روشن نکرده و مشخص نیست که آیا منظور از تهدیدهای داخلی، تحرکاتی نظیر برخی اقدام‌های ایذایی نیروهای مخالف حکومت در نقاط مرزی یا "شورش‌های کور" و غیر سازماندهی شده احتمالی است که شاید بر اثر فشارهای اقتصادی رخ دهد و یا اینکه فعالیت های معمول نیروهای منتقد دولت نیز بخشی از این تهدیدها تلقی می‌شوند؟

در ماه های اخیر، پاره ‌ای از رسانه‌های تندرو در ایران تلاش کرده‌ اند تا حتی فعالیت های سیاسی طیفی از اصلاح طلبان را برای ورود به مجلس هشتم نوعی تهدید علیه نظام اسلامی معرفی کنند و همین موضوع نگرانی‌های طیف مذکور را افزایش داده است.

به هر حال، صرف نظر از ابعاد حقوقی تکیه سپاه بر تهدیدهای داخلی، چنین به نظر می‌ رسد تا زمانی که جمهوری اسلامی مرزهای مخالفت قانونی و مسالمت‌ جویانه را از فعالیت‌های غیر قانونی و خشونت آمیز به روشنی تعریف و تفکیک نکند، برداشت‌های متفاوت از اظهار نظرهایی شبیه آنچه فرمانده جدید سپاه بیان داشته، امری طبیعی خواهد بود.