BBCPersian.com

محمود احمدی نژاد رییس جمهور ایران در سفر به امارات عربی متحده در پاسخ به خبرنگار روزنامه الاهرام مصر که درباره روابط سرد تهران و قاهره از وی سئوال کرده بود گفته است که جمهوری اسلامی آمادگی دارد در صورت تمایل مصر، سفارتخانه اش را ظرف مدت بیست و چهار ساعت در قاهره بازگشایی کند.

جمهوری اسلامی روابط خود را با مصر به دستور آیت الله خمینی قطع کرد. امضای پیمان کمپ دیوید در سال ۱۹۷۸ بین مناخیم بگین نخست وزیر اسراییل و انورسادات رئیس جمهوری وقت مصر که به قیمت جان وی تمام شد، علت اصلی این قطع رابطه بود.

نامگذاری خیابانی در تهران به نام خالد اسلامبولی که ضارب آقای سادات شناخته شد و پذیرایی مفصل دولت مصر از محمدرضا پهلوی آخرین پادشاه ایران که هم اینک در این کشور دفن است، آرام آرام دو کشور را در مسیری قرار داد که عادی سازی روابط شان با یکدیگر را پیچیده و سخت کرد.

در دوره ریاست جمهوری محمد خاتمی که سیاست تنش زدایی و اعتماد سازی را در سیاست خارجی پیگیری می شد، تلاش های گسترده ای برای عادی سازی روابط با مصر انجام شد. نام خیابان خالد اسلامبولی به "انتفاضه" تغییر کرد و حسنی مبارک رییس جمهور مصر برای نخستین بار توسط وزیر خارجه ایران برای شرکت در اجلاس کشورهای عضو گروه "دی ۸" به تهران دعوت شد.

واکنش مصر به پیشنهاد آقای احمدی نژاد برای برقراری رابطه، به نتایج مذاکرات آتی ایران و امریکا درباره مسایل عراق بستگی دارد

آقای مبارک با دلایلی که آن زمان روشن نشد تنها رییس دولتی بود که این دعوت را بی پاسخ گذاشت و به تهران سفر نکرد و به این ترتیب پیش بینی ها درباره آغاز مجدد روابط سیاسی ایران و مصر به حقیقت نپیوست. اما حضور "احمد ماهر" وزیر خارجه وقت این کشور در تهران و مذاکره وی با همتای ایرانی اش و همچنین محمد خاتمی امیدها را برای حل مساله زنده نگاه داشت و دو کشور توافق کردند که وزاری خارجه شان مامور حل مسایل دو جانبه شوند.

دیدار محمد خاتمی و حسنی مبارک در حاشیه اجلاس فن آوری اطلاعات در ‍‍ژ‍نو سوییس مهمترین اتفاقی سیاسی بود که میان تهران و قاهره روی داد و در همین مرحله متوقف شد.

اینک در شرایطی که حکومت ایران خود را برای مذاکره مستقیم با آمریکا بر سر عراق آماده می کند، آقای احمدی نژاد از تمایل ایران برای برقراری سریع روابط سیاسی با مصر سخن می گوید. به این ترتیب دو موضوع اساسی در سیاست خارجی ایران که نقش مهمی در ساختار ایدئولوژی برخی گروه های سیاسی در داخل ایران دارد توسط محمود احمدی نژاد به چالش گرفته شده است.

تحولات اخیر دیپلماسی، ایران را در آستانه تحولی بزرگ قرار داده است.

عرصه روابط با آمریکا و حتی مصر در ایران به تابو تبدیل شده و در صورتی که نیروهای ایدئولوژیک حامی آقای احمدی نژاد در این "تابو شکنی" سهیم باشند، سیاست خارجی ایران در برقراری روابط سیاسی با مصر وارد فضایی به کلی متفاوت خواهد شد.

ممکن است در نتیجه این تحولات عربستان سعودی و دیگر دولت های قدرتمند عرب نزدیک به آمریکا که تاکنون به عنوان واسطه میان تهران و واشنگتن عمل می کردند، جای خود را در میان مدت به مصر دهند که در رقابت با عربستان سعودی در پی رهبری اعراب است.

مصر به دلیل نزدیکی بسیار زیاد به سیاست های ایالات متحده و به خصوص نیازی که واشنگتن در حل مسایل خاورمیانه به قاهره دارد، از وزنی کم و بیش بالاتر از عربستان سعودی در سیاست خارجی آمریکا برخوردار است.

از همین رو قاهره می تواند به عنوان وزنه ای در سیاست های ایران در قبال جهان عرب، تعادلی میان اعراب خلیج فارس و شمال آفریقا برقرار کند و از میزان نیاز تهران به همراهی و واسطه گری سعودی ها بکاهد و به نزدیکی تهران و واشنگتن و نیز به کاهش اصطکاک ایران و اسرائیل کمک کند.

این موضوع البته چندان برای اعراب خلیج فارس که تاکنون نقش اول را برای ایران در تماس با آمریکا بازی می کردند، رضایت بخش نخواهد بود و احتمال می رود واکنش نیروهای رادیکال در عربستان سعودی، سیاست خارجی ایران را در این بخش با چالش هایی مواجه کند.

شاید به همین علت باشد که رییس جمهور ایران با سفر به کشورهای حاشیه خلیج فارس تلاش کرده ابتدا این کشورها را نسبت به سیاست های جمهوری اسلامی مطمئن سازد و سپس در امارات عربی متحده از تمایل به برقراری مجدد روابط با مصر سخن بگوید.

در صورت فراهم شدن زمینه عادی سازی روابط، آنگاه مسایل متعددی میان دو کشوربرای حل و فصل وجود دارد. نارضایتی ایران از سیاست های منطقه ای مصر و گسترش نفوذ این کشور در مسایل عراق یکی از این موارد است. از دید ایران به علت دوری مصر از عراق ضرورتی برای ورود قاهره به مسایل این کشور، از جمله میزبانی مصر برای اجلاسی درباره عراق که در بندر شرم الشیج برگزار شد، وجود ندارد.

به نظر می رسد که استقبال محتاطانه وزیر خارجه مصر از پیشنهاد آقای احمدی نژاد هم به دلیل نزدیک بودن زمان این پیشنهاد به مذاکرات ایران و آمریکا درباره مسایل عراق باشد. حاصل مذاکرات و میزان رضایت تهران و واشنگتن از این گفتگو ها، افق روابط با مصر را که متحد بسیار نزدیک آمریکا در منطقه است، روشن خواهد کرد.

خدمات