احمد زیدآبادی کارشناس مسايل سياسی ايران و خاورميانه

	اعضای دائم شورای امنیت سازمان ملل متحد در مورد ایران دیدار خواهند کرد

در واقع، این نخستین نتیجه گزارش محمد البرادعی دبیرکل آژانس بین المللی انرژی اتمی درباره پایبند نبودن ایران به قطعنامه 1373 شورای امنیت محسوب می شود.

شورای امنیت سازمان ملل در 23 ماه دسامبر سال میلادی گذشته با تصویب قطعنامه 1373 تحت فصل هفتم منشور ملل متحد، ضمن وضع پاره ای تحریم های به نسبت ملایم تکنولوژیک، دیپلماتیک و اقتصادی علیه ایران، این کشور را ملزم کرد که طی دو ماه تمام فعالیت های مربوط به غنی سازی اورانیوم را تعلیق کند، در غیر این صورت، با اقدام های بیشتری روبرو خواهد شد.

محمد البرادعی پنجشنبه شب گزارش خود را درباره میزان پایبندی ایران به قطعنامه شورای امنیت در اختیار نمایندگان 35 کشور عضو شورای حکام آژانس بین المللی انرژی اتمی گذاشت. این گزارش برای اعضای شورای امنیت، بخصوص قدرت هایی که ایران را به تلاش برای دستیابی به سلاح اتمی متهم می کنند، نا امید کننده بود، چرا که آقای البرادعی در گزارش خود تصریح کرده بود که جمهوری اسلامی نه فقط فعالیت های سابق غنی سازی خود را در تاسیسات زیر زمینی نطنز متوقف نکرده، بلکه با راه اندازی دو آبشار تازه سانتریفیوژ و اعلام برنامه ای برای گسترش آنها، عملا در جهت توسعه فعالیت های غنی سازی اورانیوم خود تا دسترسی به "حجم صنعتی" پیش می رود.

مذاکرات بی نتیجه؟

گزارش آقای البرادعی نشان می دهد که مذاکرات اخیر علی لاریجانی دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران با مقام های اروپایی و مسئولان آژانس بین المللی و نیز رایزنی های علی اکبر ولایتی مشاور رهبر ایران در امور بین المللی با رهبران روسیه به قصد پیدا کردن راهی برای حل بحران هسته ای ایران نتیجه بخش نبوده و دولت ایران کمابیش در همان راهی حرکت کرده است که محمود احمدی نژاد رئیس جمهور ایران ترسیم می کند.

در واقع نحوه اظهارات علی لاریجانی و علی اکبر ولایتی در دیدارهای اخیرشان با طرف های خارجی، این تصور را پدید آورده بود که جناحی در دولت ایران مایل به نشان دادن نرمش در برنامه هسته ای این کشور است و همین جناح نیز در مناسبات پیچیده قدرت در ایران دست بالا را دارد.

گزارش آقای البرادعی اما قرائن بسیار اندکی در تایید تصور فوق ارائه می کند و این می تواند برای آن دسته از دیپلمات های ایرانی که مسئول مذاکره در باره پرونده اتمی هستند، سخت زیان آور باشد و اعتبار سخنان آنان را مورد خدشه قرار دهد. این در واقع، دومین نتیجه گزارش محمد البرادعی محسوب می شود.

کدام گروه حرف آخر را می زند؟

احتمالا از این پس، طرف های خارجی اظهار نظرهای مذاکره کنندگان هسته ای ایران را یا ناشی از تقسیم کار درون حکومتی خواهند دانست و به آنها اعتنای چندانی نخواهند کرد و یا اینکه اصولا تصمیم گیری نهایی در باره برنامه هسته ای ایران را به کلی خارج از حیطه قدرت و اختیارات آنها قلمداد خواهند کرد.

با این حساب، گزارش محمد البرادعی وضعیت بین المللی و داخلی ایران را به کدام سو پیش خواهد برد؟

در حوزه بین المللی به احتمال بسیار بالا ایران با تحریم های تسلیحاتی، دیپلماتیک و اقتصادی بیشتری روبرو خواهد شد، زیرا صرف نظر از اختلاف هایی که اعضای ثابت شورای امنیت سازمان ملل در باره حدود و ثغور تحریم ایران دارند، به نظر می رسد که آنها راهی جز توافق در باره تحریم های تازه علیه ایران پیش روی خود نمی بینند.

پیامی منفی برای همه اعضای ثابت شورای امنیت

ایران با نایده گرفتن قطعنامه الزام آور شورای امنیت، در واقع اراده تمام کشورهای عضو این شورا را به چالش گرفته است و این نکته ای نیست که حتی کشورهایی مانند روسیه و چین خواهان نادیده گرفتن آن باشند.

گزارش آقای البرادعی نشان می دهد که مذاکرات اخیر علی لاریجانی دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران با مقام های اروپایی و مسئولان آژانس بین المللی و نیز رایزنی های علی اکبر ولایتی مشاور رهبر ایران در امور بین المللی با رهبران روسیه به قصد پیدا کردن راهی برای حل بحران هسته ای ایران نتیجه بخش نبوده و دولت ایران کمابیش در همان راهی حرکت کرده است که محمود احمدی نژاد رئیس جمهور ایران ترسیم می کند

از نگاه اعضای ثابت شورای امنیت، اگر کشوری قطعنامه های الزامی شورای امنیت را اجرا نکند و در عین حال از هرگونه مجازات نیز مصون بماند، معنای آن، بی اعتبار شدن سازمان ملل و از بین رفتن اقتدار شورای امنیت خواهد بود و با چنین وضعی امکان حل و فصل مناقشات بین المللی در چارچوب اراده شورای امنیت از بین خواهد رفت.

بی اعتبار شدن مصوبات شورای امنیت در شرایط حاضر بیش از آنکه به زیان آمریکا باشد، به ضرر قدرت های درجه دوم عضو ثابت شورای امنیت است، چرا که آمریکا خارج از چارچوب سازمان ملل، قدرت بیشتری نسبت به آنها برای حل و فصل منازعات بین المللی به نفع خود دارد.

آیا روسیه و چین از موضع ایران حمایت خواهند کرد؟

از همین رو، این تصور که روسیه و چین و برخی از کشورهای اروپایی برای حفظ منافع اقتصادی خود، حاضر به نادیده گرفتن اراده شورای امنیت از طرف ایران خواهند بود، واقع بینانه به نظر نمی رسد و اگر ایران روی این موضع حساب ویژه ای باز کرده باشد، احتمالا با شوک تازه ای روبرو خواهد شد.

تحریم هایی که آثار آن به دولت محدود نخواهد ماند

تحریم های احتمالی تازه، اما تاثیر خود را بر وضع داخلی ایران به طور گریزناپذیر خواهد گذاشت.
دولت آمریکا پیش از این، تاکید می کرد که هر نوع تحریم علیه ایران، متوجه حکومت و نهادهای حاکم خواهد بود و مردم ایران از تحریم ها زیان چندانی نخواهند دید، اما در ماههای اخیر سران کاخ سفید به این نکته اشاره کرده اند که ممکن است مردم ایران هم بر اثر تحریم ها دچار محرومیت شوند.

در واقع، تفکیک کامل یک دولت از ملتش برای اعمال تحریم اقتصادی، امر واقع بینانه ای نیست و هرگونه تحریم اقتصادی حتی اگر یکسره علیه یک دولت هدف گیری شده باشد، تاثیر عمده ای بر مردم خواهد گذاشت و این نکته ای است که آمریکایی ها آن را دریافته اند و ناگزیر به اعتراف علنی آنند.

در حقیقت حتی همان تحریم های محدود و ملایم مندرج در قطعنامه 1373 شورای امنیت نیز تاثیر خود را بر وضعیت اقتصادی ایران گذاشته و ضمن فرار دادن برخی سرمایه ها، بر افزایش قیمت بسیاری از اقلام ضروری زندگی روزمره مردم بی تاثیر نبوده است.

تردیدی نیست که وضع تحریم های تازه و فضای روانی ناشی از آن، بر وخامت وضع اقتصادی ایران به طرز مشهودی خواهد افزود بخصوص اینکه اقتصاد ایران به نقطه ای رسیده است که تنها یک جراحی دردناک و عمقی، امکان تداوم آن را خواهد داد که یک نمونه آن ساماندهی مصرف بنزین از طریق سهمیه بندی و یا افزایش قیمت آن در سال آینده خورشیدی است.

اصرار بر عادی نشان دادن اوضاع

با وجود مشکلات فعلی و چشم انداز تیره وضع اقتصادی ایران، مسئولان حکومتی اصرار دارند که وضع کشور را عادی نشان دهند و نسبت به هرگونه اظهار نگرانی محافل سیاسی و مطبوعاتی از آینده کشور به عنوان حرکتی در جهت برنامه های آمریکا هشدار می دهند.

این نوع برخورد، وضع داخلی ایران را بیش از پیش پیچیده خواهد کرد، زیرا با وجود مشکلات عینی کشور، بعید است همه گروههای سیاسی و فعالان با تجربه در برابر سیاست های حاکم سکوت اختیار کنند و این خود ممکن است بر دامنه مناقشات داخلی در بین جناح های سیاسی در ایران بیفزاید.

برای نمونه در روزهای اخیر، سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی با صراحت مخالفت خود را با ادامه سیاست هسته ای دولت محمود احمدی نژاد اعلام کرده است و به همین علت، از جانب رسانه های وابسته به حکومت به همسویی با منافع آمریکا متهم شده است.

با این همه، به نظر می رسد که شرایط بغرنج ماههای آینده به حکوت ایران اجازه نخواهد داد که بر عادی بودن وضع کشور اصرار ورزد و منتقدانش را به "سیاه نمایی" متهم کند.

در هر حال، گزارش آقای البرادعی باعث فشارهای بیشتر بین المللی علیه ایران و به تبع آن افزایش مناقشه بین جناح های سیاسی داخلی خواهد شد.

آیا از رهگذر مناقشات داخلی بین جناح ها، راه حلی مسالمت آمیز برای بحران هسته ای ایران یافت خواهد شد؟ اگر نشود، روزهای بسیار سختی در انتظار جامعه ایران خواهد بود.