محمد قوام روزنامه نگار

	عنان در حالی جای خود را به جانشين آسيايی اش می دهد که سازمان ملل با موضوعات مختلف حل نشده ای روبروست

پرونده اتمی ايران يکی از موضوعات مهمی است که آژانس بين المللی انرژی اتمی از سه سال پيش و شورای امنيت سازمان ملل طی ده ماه گذشته با آن درگير بوده اند.

طی اين مدت، آقای عنان به عنوان دبيرکل سازمان ملل و برنده جايزه صلح نوبل تلاشهايی برای حل و فصل اين پرونده انجام داد که به هر دليلی ناکام مانده است.

سه ماهه پيش رو آخرين فرصت برای آقای عنان خواهد بود که نقش سازمان ملل را درباره ايران پررنگتر کند اما وی با چالشهايی روبروست که از ديدگاه کارشناسان نتيجه تلاشهای آقای عنان را با ناکامی روبرو کرده است.

ناکامی در مذاکره ايران و آمريکا

همزمان با اوج گرفتن تحريمهای احتمالی شورای امنيت عليه ايران که در تابستان امسال پيش از ارائه بسته پيشنهادی دولتهای اروپايی به ايران برای نخستين بار به شکل جدی مطرح بود، آقای عنان دست به يک سری تلاشها برای نزديک کردن ايران و آمريکا به يکديگر زد.

کوفی عنان ريشه سوء ظنهايی را که نسبت به برنامه های اتمی ايران وجود دارد در اختلافهای ۲۸ ساله ايران و آمريکا می داند.

آقای عنان در يکی از سخنرانيهای خود گفته بود که تا زمانی که ايرانيها احساس می کنند اروپا با اجازه آمريکا با تهران گفتگو می کنند و اروپا پيش از آنکه با ايرانيها مذاکره کند، بسوی آمريکاييها می رود، مطمئن نيستم که ايران چيزی برای ارائه در مذاکرات داشته باشد.

دبيرکل سازمان ملل طی چندين سخنرانی ايالات متحده آمريکا را دعوت به گفتگوی مستقيم با ايران کرد و در عين حال از تهران خواست که با نرمش زمينه مذاکرات دو جانبه را فراهم کند.

به نظر می رسد که ايران که تا آن مقطع سرسختی زيادی برای مذاکره با آمريکا از خود نشان می داد از ايده آقای عنان استقبال کرد چنانکه محمود احمدی نژاد رييس جمهور ايران گفت که ايران آمادگی دارد با همه کشورهای جهان به غير از اسرائيل مذاکره کند.

اما پس از نرمش ايران وزارت خارجه ايالات متحده اعلام کرد که پرونده اتمی ايران با بحران اتمی کره شمالی تفاوت دارد و نيازی به گفتگوی مستقيم نيست.

کاهش اقتدار دبيرکل

پيش از اعلام نظر منفی واشنگتن برای مذاکره مستقيم با ايران پيش بينی می شد که تلاش دبيرکل سازمان ملل متحد که بيشتر در سخنرانی های وی خلاصه می شد، به نتيجه نرسد.

از زمان جنگ نيروهای ائتلاف به رهبری ايالات متحده به عراق که سرانجام برخلاف تلاش های زياد آقای عنان برای دخالت سازمان ملل در آن بدون اجازه شورای امنيت سازمان ملل صورت گرفت به نظر می رسيد که از اقتدار دبير کل سازمان ملل نيز به شکل عمده ای کاسته شده است.روابط ايالات متحده با دبير کل سازمان ملل در آن زمان متشنج شد و بعدها اگرچه اندکی از سردی ها کاهش يافت اما اختلاف نظر ها هرگز پايان نگرفت.

همچنين انتشار اخباری مبنی بر دست داشتن کوجو پسر کوفی عنان در برخی فسادهای مالی در برنامه نفت در برابر غذا که در عراق اجرا می شد، ضربه سخت ديگری برای آقای عنان و سازمان ملل وارد کرد تا جايی که سناتور کلمن از اعضای جمهوريخواه سنای آمريکا خواستار استعفای وی شد.

ده سال پيش زمانی که کوفی عنان از کشور افريقايی غنا به عنوان هفتمين دبيرکل سازمان ملل انتخاب شد تصور می شد که او شخصيتی نزديک و حتی تحت کنترل ايالات متحده باشد اما رفتار مستقل و مبتکرانه آقای عنان حمايت و احترام جهانی زيادی برای او به دنبال آورد و موقعيت مناسبی برای فعاليتهای وی فراهم کرد.

اگرچه بحران مالی سازمان ملل و فشارهای قدرتهای بزرگ، دبيرکل را با محدوديتهای گوناگونی مواجه کرده بود اما به نظر می رسيد آقای عنان تا پيش از جنگ عراق وضعيت متفاوتی با امروز داشت.

کارشناسان می گويند که در حال حاضر نيز با رد پيشنهاد کوفی عنان از سوی آمريکا برای گفتگوی مستقيم دوجانبه با ايران به موقعيت دبيرکل سازمان ملل که مسئوليت مهمی در حفظ صلح جهانی بر عهده دارد، آسيب وارد شده است.

هشدار نسبت به کنارگذاشته شدن شورای امنيت

در شرايطی که گفته می شود بزودی شورای امنيت سازمان ملل متحد برای تصميمگيری درباره تحريم اقتصادی ايران تشکيل جلسه می دهد، چين و روسيه همچنان به مخالفت خود با تحريم ادامه می دهند که اين موضوع به وحدت نظر شورای امنيت و اطمينان آمريکا نسيت به تنيجه بخش بودن مذاکرات در چارچوب شورای امنيت لطمه زده است.

از همين رو ايالات متحده تلاش برای تحريم يکجانبه ايران را از مدتی پيش آغاز کرده است.

خروج ژاپن از طرح توسعه ميدان نفتی آزادگان در ايران و اعلام آمادگی بانکهای اين کشور برای پيوستن به تحريم ايران از جمله نتيجه اقدامات دولت آمريکاست که تاکنون علنی شده است.

آقای عنان فرصتی کمتر از سه ماه در اختيار دارد، ژانويه ۲۰۰۷ دبيرکل تازه سازمان ملل کار خود را آغاز می کند و ترکيب اعضای غير دائم شورای امنيت تغيير می کند.

اين موضوع زمانی هر چند کوتاه را درمقطع مهمی از تصميمگيری درباره پرونده اتمی ايران از سازمان ملل اشغال می کند.

انصراف احتمالی ايالات متحده از پيگيری سياستهايش درباره ايران از طريق شورای امنيت گام ديگری است که ابتکار عمل چندانی برای آقای عنان در روزهای پايانی دبيرکلی اش باقی نمی گذارد.

از همين رو کارشناسان می گويند که کوفی عنان می تواند تلاش برای بررسی پرونده ايران در شورای امنيت را افزايش دهد تا ضمن حفظ نفوذ سازمان ملل براين پرونده، دبيرکل نقشی حياتی تر درباره ايران ايفا کند تا فضا برای هرگونه تصميم يکجانبه خارج از سازمان ملل نيز کمتر مهيا باشد.