دولتمردان ايران تاکنون مشخص نکرده اند که چرا با وجود عدم منع قانونی، غيرفارسی زبانان امکان فراگيری زبان و ادبيات مادری خود را در مدارس ندارند

اصل پانزدهم قانون اساسی ايران، تدريس ادبيات زبانهای محلی و قومی را در مدارس، در کنار زبان فارسی آزاد دانسته است اما تنها اقليتی که در ايران از امکان تحصيل به زبان مادری برخوردارند، ارامنه اند که اساساً مدارسشان جداگانه و تحت نظارت نهادهای مذهبی ارمنی اداره می شود.

انحصاری بودن تدريس به زبان فارسی در مدارس موضوع اعتراض جمعی حدود سی نفر از آذربايجانيهای مقيم انگلستان شده است که در قالب گروهی با عنوان آکسيون آذربايجانيهای جنوبی يا همان آذربايجانيهای ايران دوساعتی را مقابل ساختمان بخش جهانی بی بی سی گرد آمدند و به زبانهای انگليسی و ترکی شعارهايی از اين قبيل می دادند: "مرگ بر فاشيسم فارسی"، "مرگ بر نژادپرستی فارسی"، "از نسل کشی فرهنگی در ايران دست برداريد" و "زبان ترکها نمی ميرد، به زبان فارسی تبديل نمی شود".

گزارش راديويی در مورد اين تجمع را اينجا بشنويد

شاهرخ مظهری، يکی از برگزارکنندگان تجمع می گفت: "امروز اول مهر است و ميليونها فرزند ترک آذربايجانی امروز به مدرسه می روند ولی هيچيک از آنها حق فراگيری زبان مادری شان را ندارند و کليه دروس به زبان فارسی است که اين بر خلاف موازين بين المللی است".

	از شعارهايی که تجمع کنندگان در لندن می دادند پيدا بود که عدم تدريس زبان ترکی يا ديگر زبانهای قومی در ايران را ناشی از انگيزه های سياسی حکومت ايران می دانند

وی افزود: "هر انسانی بايد به زبان مادری خود تحصيل کند و دولتها موظفند که امکانات لازم را برای آن بخش از مردم که زبانشان غير از زبان رسمی کشور است فراهم آورد اما در ايران حتی يک مدرسه به زبان ترکی وجود ندارد و بچه ها بايد از همان اول به زبانی غير از زبانی مادری تحصيل کنند که اين امر از کيفيت تحصيلی افراد کم می کند و نهايتاً از قدرت رقابت آنان در جامعه می کاهد".

از شعارهايی که تجمع کنندگان در لندن می دانند پيدا بود که عدم تدريس زبان ترکی يا ديگر زبانهای قومی در ايران را ناشی از انگيزه های سياسی حکومت ايران می دانند.

تحليلگران نيز معتقدند که حکومت ايران چه پيش و چه پس از انقلاب از آن بيم داشته که تحصيل قوميتها به زبانهای خود در مدارسشان آغازی برای تنشهای قومی و جدايی طلبی در کشور ايران باشد که آميزه ای است از قوميتهای گوناگون.

از سوی ديگر، با اينکه ايران در سراسر تاريخ خود زيستگاه اقوام مختلف بوده اما کودکان آن همواره تحصيل را به زبان فارسی آغاز کرده اند و حتی در زمانی که ايران تحت حاکميت فرمانروايان ترک بوده، کودکان ترک زبان نيز به زبان فارسی در مدارس تحصيل کرده اند.

زبانهای ترکی و کردی تنها در دوره ای يکساله در سالهای 1945-46 ميلادی در مدارس تحت اداره دولتهای خودمختار فرقه دموکرات در آذربايجان و قاضی محمد در مهاباد تدريس شده است.

طی يکی دو سال اخير که ايران صحنه نا آراميهای قومی تازه ای در آذربايجان، کردستان و خوزستان شده، موضوع تحصيل به زبان مادری از جمله خواسته های اصلی فعالان قومی در داخل و خارج از ايران بوده است.