محمود قوام روزنامه نگار

	دولت جديد ايران در عمل گريزی از دنباله روی از اصول کلی سياست خارجی کشور که دوری گزيدن از مواجهه ونرمش با جهان است، نيافته است

در هفته های نخست رياست جمهوری آقای احمدی نژاد که با عزل سه سفير ايران در کشورهای مهم اروپايی همراه بود تصور می شد سفيران تازه ايران افراد کمتر شناخته شده ای همچون اعضای دولت جديد خواهند بود اما اکنون يک سال پس از آن روزها ديپلماتهايی راهی مأموريت خارج از کشور شده اند که هرچند ممکن است همچون سفيران دولت محمد خاتمی به عملگرايی و ميانه روی مشهور نباشند ولی اغلبشان افراد شناخته شده ای اند که تاکنون نزديکی زيادی با ديدگاههای سياسی محمود احمدی نژاد از خود نشان نداده اند.

سفيران 'عملگرای' خاتمی

هنگامی که بحث درباره پرونده اتمی ايران در آژانس بين المللی انرژی اتمی و به تبع آن، در کشورهای مهم جهان بالا گرفت دولت وقت ايران تصميم گرفت توان ديپلماتيک خود را در پايتخت اين کشورها با اعزام مجربترين ديپلماتهای خود افزايش دهد.

از همين رو برخی از سفيران ايران همچون سه سفير اين کشور در پاريس ، لندن و برلين همراه با سفير ايران در سوئيس و نماينده ايران در سازمان ملل متحد در نيويورک به جمع تيم مذاکره کنندگان اتمی جمهوری اسلامی پيوستند.

اين سياست به ايران فرصت می داد که سفيرانش با دست بازتر و البته آگاهتر نسبت به ديدگاه کشور محل مأموريت شان ديپلماسی اتمی ايران را به پيش ببرند.

صادق خراری، مرتضی سرمدی، شمس الدين خارقانی، سفيران ايران در فرانسه، بريتانيا و آلمان و محمدحسين عادلی که جانشين مرتضی سرمدی در لندن شد، از جمله اقرادی بودند که نامشان با پرونده اتمی ايران گره خورده بود.

در اين مدت علی آهنی در بلزيک و اتحاديه اروپا، فريدون وردی نژاد در چين و اميرحسين زمانی نيا در مالزی، محمدرضا البرزی سفير ايران در مقر اروپايی سازمان ملل و مجيد تخت روانچی سفير ايران در سوئيس هريک به سهم و اهميت کشور محل مأموريتشان در مذاکرات به ايفای نقش می پرداختند.

اين ديپلمات ها پيش از داغ شدن پرونده اتمی ايران سرگرم سياست تنش زدايی با غرب بودند که شعار مهم انتخاباتی محمد خاتمی به شمار می رفت.

تغيير ناگهانی سفرا و نگرانی از آينده

اين ترکيب تا ميانه های پاييز ۱۳۸۴ يعنی حدود سه ماه پس از آغاز به کار دولت جديد حفظ شد اما بيکباره اعلام شد که به مأموريت تعداد زيادی از اين سفيران خاتمه داده شده است در حالی که يک سال از مأموريت صادق خرازی در پاريس و دست کم دو سال از مدت خدمت محمدحسين عادلی و اميرحسين زمانی نيا در بريتانيا و مالزی باقی مانده و مدت مأموريت فريدون وردی نژاد نيز در چين هنوز به پايان نرسيده بود.

اين افراد همزمان با سفرايی که مدت مأموريتشان خاتمه يافته بود به تهران فراخوانده و از کار برکنار شدند.

برکناری اين ديپلماتها واکنشهای متفاوتی در پی داشت اما آنچه بيش از همه خودنمايی می کرد ضربه زدن به اعتبار دولت جديد نزد کشورهای خارجی و ايجاد اين نگرانی برای کشورهای اروپايی بود که آيا تغيير سفرای بازمانده از دوران محمد خاتمی نشانه ای از تند شدن سياست خارجی ايران است که در دوره محمد خاتمی حالتی آشتی جويانه به خود گرفته بود؟

سخنرانيها و مواضع ضدغربی محمود احمدی نژاد که می گفت ايران احتياجی به مذاکره با اروپاييان در پرونده اتمی ندارد و طرح استراتژی "نگاه به شرق" که سياست رويگردانی از غرب را نشان می داد، به دامنه نگرانيها افزوده بود.

سفيران جديد

پاسخ به اين پرسش که سفيران جديد چه کسانی خواهند بود بيش از هفت ماه از عمر دولت جديد ايران را گرفت.

هنگامی که محمد مهدی آخوندزاده نماينده ايران در آژانس بين المللی انرژی اتمی که از ديپلماتهای ميانه روی ايران به شمار می رفت به سمت سفير ايران در آلمان برگزيده شد، از ابهامهای به وجود آمده درباره انتخاب افراد برای نمايندگی ايران در کشورهای خارجی تا حدودی کاسته شد.

در عين حال نگرانی در باره اعزام افرادی به مأموريت خارجی که سابقه ديپلماتيک چندانی نداشته يا مشهور به تندروی باشند، فروکش کرد.

حلقه سفرای دولت محمود احمدی نژاد پس ازانتخاب سفير ايران در برلين کم کم تکامل يافت و چهره های شناخته در ميان آن کم نبود.

علی آهنی سفير دولت قبلی ايران در بلژيک و اتحاديه اروپا به پاريس اعزام شد، رسول موحديان که پيش از اين سفير ايران در پرتغال بوده به بريتانيا رفت، عليرضا معيری معاون وزارت خارجه، نماينده جمهوری اسلامی در مقر اروپايی سازمان ملل در ژنو شد و جواد منصوری از مديران کل وزير خارجه فعلی، سفير ايران در چين شد.

از ميان همه سفرايی که با حکم محمود احمدی نژاد به مأموريت اعزام شده اند تنها سفير فعلی ايران در ايتالياست که بدون هرگونه سابقه برجسته ديپلماتيک در حال حاضر در رم به سر می برد.

سرعت کند انتخاب سفرا

هرچند اينک صندلی خالی بسياری از سفيران جمهوری اسلامی پر شده است اما در شرايطی که پرونده اتمی ايران ديپلماسی قدرتمندانه ای طلب می کرد و حضور سفيران ايران بيش از هر زمان ديگری ضروری نشان می داد، انتخاب سفرای تازه با روندی بسيار کند و آرام صورت گرفت، به طوری که سفر آقای احمدی نژاد به مالزی و چين در شرايطی انجام شد که ايران در اين دو کشور سفير نداشت.

به نظر می رسد اين تعلل نه از روی بی توجهی تهران، که برای اين بود که افرادی نزديکتر به ديدگاههای رئيس جمهور جديد به مأموريت خارجی فرستاده شوند.

سفير جديد ايران در چين که از آخرين سفرايی است که جانشين سفيران دولت قبلی می شود در شرايطی عازم پکن می شود که سفارت ايران در بحبوحه مذاکرات اعضای شورای امنيت درباره ايران که چين نيز عضو دارای حق وتوی آن است و بر خلاف سياست "نگاه به شرق" سفير نداشت و به دست کاردار موقت اداره می شد.

اين موضوع در عرف ديپلماتيک و از ديدگاه دولتهای ميزبان که خود در تهران سفير دارند معنی سياسی چندان خوبی ندارد و به بی اعتنايی ايران به سطح روابط متقابل ديپلماتيک تعبير می شود اما به هر روی به علت حساسيتها در سياست خارجی، تعلل نسبتاً طولانی در انتخاب سفيران، نسل کمتر شناخته شده ای همانند مديران ميانی دولت جديد را وارد اين عرصه نکرد.

به هر روی، صورت بندی سفرای تازه ايران که کارنامه گذشته شان حاکی از ميانه روی آنها دارد نشان می دهد که عالم سياست، دنيای مواجهه با واقعيت است.

در واقع ديپلماتهای دولت خاتمی که سياست اعتمادسازی، مهمترين مأموريتشان بود جای خود را به سفرايی داده اند که عده ای زيادی از آنها طی هشت سال گذشته مأموريتی جز تنشزدايی نداشته اند.

به اين ترتيب، دولت جديد ايران در عمل گريزی از دنباله روی از اصول کلی سياست خارجی کشور که دوری گزيدن از مواجهه ونرمش با جهان است، نيافته است.